سەيسەنبى, 23 ءساۋىر 2024
بيلىك 6093 0 پىكىر 26 ماۋسىم, 2014 ساعات 17:26

تۋعان ەلىن تۇلەتكەن تۇلعا

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سيمۆولى ىسپەتتى استانانىڭ تۋعان كۇنىنە دە ساناۋلى كۇندەر قالدى. جىل سايىن استانا كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا العان اسۋلار مەن شىققان بەلەستەردى سارالاۋ يگى داستۇرگە اينالدى. تابىس وزدىگىنەن كەلمەيدى. 
ونىڭ دا ورىنداۋشىسى بار. ول جونىندە العاشقى ەڭبەك جولىن ەلباسىمەن بىرگە باستاعان سەرىكتەستەرىنىڭ ايتارى دا از بولماسا كەرەك.

تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ، قوعام قايراتكەرى:

– ەڭ العاش نۇرسۇلتاندى دومنا تسەحىندا كوردىم. مەنىڭ جاسىم نەبارى 17-دە، ونىڭ جاسى 19-دا بولدى. سول كەزدىڭ وزىندە-اق نۇرسۇلتاننىڭ بارىمىزدەن كوش ىلگەرى ەكەنى اڭعارىلىپ تۇر­دى. ەرۋديتسياسى وتە مىقتى نۇر­سۇلتانمەن ءبىر ماسەلە توڭى­رە­گىندە پىكىرتالاستا ەشقايسى­مىز دا تەڭەسە الماي­تىنبىز. ونىڭ بىلمەيتىنى جوق ەدى. الايدا ول ءبىزدىڭ ارا­مىزداعى ليدەرىمىز بولدى. ءبارىمىز ونىڭ ايتقانىن ۇيىپ تىڭدايتىنبىز. ويتكەنى ول وتە سەنىمدى تۇردە سەندىرىپ ايتاتىن. «ەگەر ءسال ءبىر مۇمكىندىك تۋسا، ەلىمدى وركەندەتۋ ءۇشىن قولىم­نان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساي­مىن» دەيتىن. 

نۇرسۇلتان سول مۇمكىندىكتى قالت جىبەرمەي، ەل يگىلىگى جو­لىندا ىسكە اسىرعان كەمەڭگەر باسشى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى. ول وڭاي بولماعانى بەلگىلى. تاريحتا الىپ يمپەريا ىدىراپ، ونىڭ قۇرساۋىنان ب­و­لىنگەن ەلدەردىڭ جەكە مەملە­كەتتىڭ ىرگەسىن قا­لاماققا ۇمتى­لىسى سيرەك بولاتىن قۇبىلىس. 90-جىلدارى كسرو قۇرامىنان شىققان رەسپۋبليكالار دەر­بەستىگىن العان ساتتە نەدەن باس­تارىن بىلمەي ءبىراز داعداردى. ءدال وسى تۇستا قايسار دا قاجىر­لى، كەمەل وي يەسى نۇرسۇلتاننىڭ ليدەرلىك قاسيەتى ەرەكشە باي­قالدى. ول ەلىن تىعىرىقتان الىپ شىعۋدىڭ الۋان جوسپارىن قاراستىردى. حالقىن قيىن­دىق­تان الىپ شىعارىنا سەن­دىردى. ەلى نۇرسۇلتانداي ەرىنە سەندى. قولدادى. سوڭىنان ەردى. كوپتىڭ سەنىمىنە يە بولۋ قيىن­نىڭ قيىنى. حالقى ءۇشىن نار تاۋە­كەلگە بەل بايلاعان نۇر­سۇلتان ەل سەنىمىن اقتادى.

ال ەندى بۇل كۇندەرى تاۋەلسىز قازاقستاندى دامىتۋ مەن قا­لىپ­تاستىرۋدا شەشۋشى ءرولدى پرەزيدەنت اتقارعاندىعىن ەش­كىم دە جوققا شىعارا المايدى. تۋعان جەرىن تۇلەتۋدە ول بار مۇم­كىندىكتى قاراستىرا وتىرىپ، سول جولدا ايانىپ قالعان جوق. ونى سوزبەن ەمەس ىسپەن دالەل­دەگەن قاي­سار جاننىڭ وسى با­عىت­تا جۇر­گىزگەن رەفورمالارى جاڭا­شىل­دىعىمەن زور مانگە يە. ونى ءبىر ءبىز ەمەس الەمدەگى الپاۋىت ەل­دىڭ باسشىلارى دا مويىن­دايدى. ينتەگراتسيا يدەياسىن ءبىرىنشى بولىپ ايتقان دا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت. بىرىڭعاي ەكونومي­كالىق كەڭىستىك كۇشىنە ەندى.

نۇرسۇلتان ءابىشۇلى جاڭا، تىڭ يدەيالار مەن ۇسىنىستاردىڭ باستاماشىسى رەتىندە دە وركە­نيەت كوشىن باستاعان مەملەكەت باسشىلارىن مويىنداتقان بىرەگەي تۇلعا. 

ەل دامۋىنىڭ باستى باعىت­تارىن سارالاعاندا جاس مەملە­كەتىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن بار­لىق جەتىستىكتەرى نۇرسۇل­تاننىڭ قيىن­نان قيىستىرار ىسكەرلىگى مەن باتىلدىعىنا، تىكەلەي باي­لانىستى ەكەنىنە ەش ءشۇباڭىز قالمايدى. كوزدەگەنىن ورىن­داۋ­­دى ەرتەڭگە قالدىرماي، ءدال مە­زەتىندە ىسكە اسىراتىن قاسيەت وزىنە سەنىمدى تۇلعاعا عانا ءتان. بۇل تۇرعىدان العاندا، نۇرسۇل­تاننىڭ قولعا العان قاي باستا­ماسى دا تۇپكى ناتيجەسىنىڭ تيىم­دىلىگىمەن ەرەكشەلەنۋدە. نۇر­سۇلتان نازارباەۆ الەمگە ءوزىن مويىنداتقان ىسكەر دە كورە­گەن، كوشەلى كوشباسشى. 

تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاپقى كەزەڭىندە سىرتقى ىستەر ءمي­نيسترى قىزمەتىندە پرەزيدەنت­پەن بىرگە جارتى الەمدى شارلا­دىم. ۇلى ۆالتەر ايتقان ەكەن، «مەملەكەتتى قۇرۋ ءۇشىن ءبىر مىق­تى ادام بولسا جەتكىلىكتى» دەپ. ءدال وسى ءسوز ءبىزدىڭ نۇرسۇلتانعا قاراتا ايتىلعانداي. مەملەكەت قۇرىلىسىن تازا اق پاراقتان باستاعان پرەزيدەنت باتىستىڭ دا شىعىستىڭ دا تاجىريبەسىن تۇگەل قامتۋعا تىرىستى. قازاق­ستان 23 جىل ىشىندە ەكونومي­كالىق جانە الەۋمەتتىك دا­مۋىن­دا عاجايىپ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزسە، بۇل جولدا ەلباسى سى­ڭىرگەن ەڭبەك ەرلىكپەن پارا-پار. ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان جارقىن ىستەردى پرەزيدەنت اتى­مەن بايلانىستىرۋ زاڭدىلىق. نازارباەۆ تاۋەلسىز جاس مەملە­كەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە سايا­­سي دامۋ باعىتتارىنىڭ ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. وسى­نىڭ ارقاسىندا قازاقستان داعدارىستى جىلدام ەڭسەرۋدى قامتاماسىز ەتە الدى. ەلىمىزدە ەكونوميكانىڭ جۇمىس ىستەۋى مەن دامۋىن جاڭا نەگىزدە جۇرگىزەتىن نارىقتىق ينستيتۋت­تار جۇيەسى قۇرىلدى. 

 

قازىرگى تاڭدا رەسپۋب­ليكا­مىزدا يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق جوبالار قارقىندى تۇر­دە جۇزەگە اسىرىلۋدا. ما­ڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ – زامان تالابى. ەلى­مىزدىڭ الەۋەتى زور. بولاشاق – بۇگىننەن دە جارقىن بولا­رىنا سەنىم مول.

 

يسمايىل ورازباەۆ، زەينەتكەر:

استانانىڭ باس ساۋلەتشىسى

نۇرسۇلتانمەن 1958 جىلى دنەپرو­دزەرجينسكىدەگى ءنومىرى 8-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە كەزدەستىك. سول جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىسى لەنگىر اۋدانى قاسقاسۋ اۋلىنداعى كۋيبىشەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن بولا­تىنمىن. ءبىر كۇنى مەكتەپ ديرەكتورى شاقى­رىپ جاتىر دەگەن سوڭ، باردىم. ول كىسى اۋدان ورتالىعىندا بولعانىن، 10 سىنىپتى تامامداعان بالالاردى قازاقستان ماگنيتكاسىن يگەرۋگە، تەمىرتاۋعا كومسومولدىق جولداما­مەن جىبەرەتىنىن ايتتى. سودان اۋدان­دىق كومسومول كوميتەتىنە بارىپ جولىق­قان ەدىم، ماسەلەنىڭ ءمان-جايىمەن تۇبەگەيلى تانىستىرعان ولار، سوڭىندا قولىما جولداما ۇستاتىپ جىبەردى.

دنەپرودزەرجينسكىدە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جاستار جا­تاقحاناعا ورنالاستىق. تالىمگەر­لە­رىمىز كومبيناتتى ارالاتىپ، ار­نايى ەكسكۋرسيا جاساتتى. ءۇش ءتۇرلى مامان­دىقتىڭ ءبىرىن تاڭداۋعا بو­لاتىنىن ءتۇسىندىردى. نۇرسۇلتان سا­بىرلى، سال­ماقتى جىگىت بولىپ كو­رىندى. العاشقى ساتتەن-اق ءوزىن قى­زىقتىرعان ساۋال­دارعا بەرىلگەن جاۋاپتى مۇقيات تىڭداپ، ءبارىن بىل­مەككە ۇمتىلىسى تاڭعالدىرعان-دى.

سودان بەرى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى ءبىر مەن ەمەس، ونى بىلەتىندەردىڭ ءبارىن وزگەلەردەن ەرەكشە ويلاپ، ءىس تىندى­رۋىمەن تاڭعالدىرىپ كەلە جاتىر. تاۋەلسىز قازاقستاندى الەم­گە تانىتۋدا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ءرولى ولشەۋسىز. كسرو دەگەن الىپ يمپەريا­دان ىرگەسىن بولەكتەگەن جاس مەملەكەتتىڭ قيىنشىلىق قۇر­ساۋىندا شىرماتى­لىپ قالماي، ەڭسەسىن تەز كوتەرۋىندە، زور ۇيىمداس­تىرۋشىلىق قابىلەتكە يە، نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنىڭ ەڭبەگى ۇلان-عايىر. وعان بۇكىل الەم كۋا.

تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاپقى كەزە­ڭىن­دەگى قيىنشىلىق ءالى ەستەن شىعا قويعان جوق. مىنە، ەندى بۇل كۇندەرى قازاقستان قيىندىقتى كەرى ىسىرىپ قانا قويماي، وركەنيەتتىڭ كوشبا­سىنداعى 50 ەلدىڭ قاتارىنان كورىنىپ وتىر. بۇل ءسوز جوق ەلباسىنىڭ ساراب­­دال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ىسكە اسقان يگىلىك. ءبارى دە كوپشىلىكتىڭ كوز الدىندا، ءبارىن تىزبەكتەپ جاتۋ شارت بولماس.

ءبىر عانا استانانىڭ ءوزى نە تۇرا­دى! ارقا تورىنەن بوي كوتەرگەن اسەم قالا استانانىڭ كوزدىڭ جاۋىن الار كوككە شانشىلعان عيماراتتارى قان­داي كوركەم دەسەڭىزشى! بەينەبىر ەرتەگى­دەي جىل ساناپ ەمەس، اي ساناپ وركەن جايعان استانانىڭ ايبىندى كەلبەتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ كور­سەتكىشىندەي كوڭىلدى مارقايتادى. مۇنداعى ءاربىر عيماراتتىڭ ار­حي­تەكتۋرالىق كەلبە­تىنىڭ ەرەكشە، ءبىرىن-ءبىرى قايتالامايتىن سيپا­تىمەن دارالانۋى كىمدى بولسا دا سۇيسىنتپەي قويمايدى. ءاربىر نىسان­نىڭ ارحيتەكتۋراداعى ەڭ وزىق ۇلگى­لەرگە ساي بولۋىن باستى نازاردا ۇستايتىن استانانىڭ باس ساۋلەتشىسى دە ەلباسىنىڭ ءوزى.

استانا – نۇرسۇلتان نازاارباەۆ­تىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن سالىنىپ جاتقان قالا. مۇنى جالعىز ءبىز ەمەس، ەلىمىزگە تابان تىرەگەن شەتەلدىك مەي­مانداردىڭ كەز كەلگەنى مويىندايدى. رەسەي پرەمەر-ءمينيسترى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ «استانا –نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋعان بالاسى، ونىڭ ۇلكەن جەتىستىگى جانە كۇمانسىز ماقتا­نىشى» دەۋى سونىڭ ءبىر دالەلى.

2010 جىلى الەم نازارىن ءبىر ءسات استاناعا اۋدارعانى ءمالىم. ەقىۇ ءسامميتىنىڭ اياسىندا «استانا دەكلا­راتسياسى» قابىلدانۋىمەن استانا تاريحتا ماڭگىلىككە قالدى. ال سام­ميت، ءسوز جوق، ماڭىزى ايرىقشا وق­يعا. يتاليانىڭ پرەمەر-ءمي­نيسترى سيل­ۆيو بەرلۋسسكوني سول كەزدە ء«سىز ادام سەنبەس جوبانى ىسكە اسىرا الدىڭىز!» دەپ اعىنان جارىل­عاندا نۇرسۇلتانداي پرەزيدەنتى بار بارشا قازاقستاندىقتار ءبىر مارقايىپ قالعان-دى. اقيقاتى دا، شىنى دا سول. باتىستىڭ بەدەلدى ۇيى­مى­نا ازيا ەلدەرىنەن العاشقى توراعا بولعان ەلمىز. بۇل دا تىكەلەي نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنىڭ زور بەدەلىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسقان يگى شارا ەكەنى داۋسىز.

 

نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنىڭ ەش­كىمگە ۇقسامايتىن باستى قاسيەتىنىڭ ءبىرى – ءىرى-ءىرى جيىنداردا، باسقوسۋ­لاردا جاڭا، تىڭ باستاما كوتەرۋىمەن ەرەكشەلەنۋى. بۇل جولى قۇرلىقتىڭ تۇتاس قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى باستا­ماسىمەن وركەنيەت كوشىن باستاعان ەلدەردى تاعى ءبىر ءتانتى ەتكەنى بەلگىلى. قازاقستان – تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىن­داعى كەز كەلگەن تابىسىنا، كورەگەن كوشباسشىسىنىڭ سىندارلى سايا­ساتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەنى انىق. 

ايقىن گەزەتى.

0 پىكىر