سارسەنبى, 13 قاراشا 2019
جاڭالىقتار 1574 0 پىكىر 28 قاڭتار, 2013 ساعات 09:57

بەلگىلى عالىم ابدىۋاقاپ قارانىڭ مۇستافا شوقاي تۋرالى زەرتتەۋ ەڭبەگى فرانتسۋز تىلىندە جارىق كوردى

شوقايتانۋشى بەلگىلى عالىم ابدىۋاقاپ قارانىڭ مۇستافا شوقاي تۋرالى 2002 جىلى تۇرىك، 2004 جىلى قازاق تىلدەرىندە باسىلىپ شىققان ەڭبەگى 2013 جىلى 21 قانتار كۇنى فرانتسۋز تىلىندە جارىق كوردى.

پاريجدەگى "لارماتتان" باسپاسىنان جارىق كورگەن ەڭبەكتى تۇرىك تىلىنەن اۋدارعان ايلين تاپيا، اۋدارمانى عىلىمي تۇرعىدان قاراپ، باسپاعا دايىنداعان پروفەسسور ستەفان دە تاپيا.

كىتاپتىڭ ارتقى مۇقابا بەتىندە مىنا سوزدەرگە ورىن بەرىلگەن:

«قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىندا فرانتسيانىڭ ەرەكشە ورنى بار. مۇنىڭ سەبەبى قازاقستاننىڭ كەڭەس وداعىنان تاۋەلسىز بولۋىنا ءومىرىن ارناعان مۇستافا شوقايدىڭ وسى ورايداعى كۇرەسىن 1921-1941 جىلدارى پاريج قالاسىندا جۇرگىزگەن بولۋى.

1917 جىلى اقپان توڭكەرىسىنەن كەيىن توتاليتارلىق پاتشالىق جۇيە قۇلاپ رەسەيدە دەموكراتيالىق جاڭا ساياسي جۇيە ورناتۋ مۇمكىنشىلىگى پايدا بولعان ۋاقىتتا ونداعى باشقىرت، قازاق، قىرعىز، وزبەك، تاتار جانە تۇركىمەن سىندى حالىقتار وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتەرىن قۇرۋعا ۇمتىلدى. بۇلاردان قازاقتار ورىنبوردا الاش وردا ۇلتتىق ۇكىمەتىن سونداي-اق وزبەكتەرمەن تىزە قوسا وتىرىپ قوقان قالاسىندا تۇركىستان ۇكىمەتىن جاريالادى. مۇستافا شوقاي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ ءباسمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى. وسى ۇكىمەتتى بولشەۆيكتەردىڭ قۇلاتۋىنان كەيىن، شوقاي ا.كەرەنسكي، پ.ميليۋكوۆ سىياقتى ورىس دەموكراتتارىمەن بىرگە ەۋروپاعا شىعىپ فرانتسيادا ساياسي كۇرەسىن جالعاستىردى.

شوقايتانۋشى بەلگىلى عالىم ابدىۋاقاپ قارانىڭ مۇستافا شوقاي تۋرالى 2002 جىلى تۇرىك، 2004 جىلى قازاق تىلدەرىندە باسىلىپ شىققان ەڭبەگى 2013 جىلى 21 قانتار كۇنى فرانتسۋز تىلىندە جارىق كوردى.

پاريجدەگى "لارماتتان" باسپاسىنان جارىق كورگەن ەڭبەكتى تۇرىك تىلىنەن اۋدارعان ايلين تاپيا، اۋدارمانى عىلىمي تۇرعىدان قاراپ، باسپاعا دايىنداعان پروفەسسور ستەفان دە تاپيا.

كىتاپتىڭ ارتقى مۇقابا بەتىندە مىنا سوزدەرگە ورىن بەرىلگەن:

«قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىندا فرانتسيانىڭ ەرەكشە ورنى بار. مۇنىڭ سەبەبى قازاقستاننىڭ كەڭەس وداعىنان تاۋەلسىز بولۋىنا ءومىرىن ارناعان مۇستافا شوقايدىڭ وسى ورايداعى كۇرەسىن 1921-1941 جىلدارى پاريج قالاسىندا جۇرگىزگەن بولۋى.

1917 جىلى اقپان توڭكەرىسىنەن كەيىن توتاليتارلىق پاتشالىق جۇيە قۇلاپ رەسەيدە دەموكراتيالىق جاڭا ساياسي جۇيە ورناتۋ مۇمكىنشىلىگى پايدا بولعان ۋاقىتتا ونداعى باشقىرت، قازاق، قىرعىز، وزبەك، تاتار جانە تۇركىمەن سىندى حالىقتار وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتەرىن قۇرۋعا ۇمتىلدى. بۇلاردان قازاقتار ورىنبوردا الاش وردا ۇلتتىق ۇكىمەتىن سونداي-اق وزبەكتەرمەن تىزە قوسا وتىرىپ قوقان قالاسىندا تۇركىستان ۇكىمەتىن جاريالادى. مۇستافا شوقاي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ ءباسمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى. وسى ۇكىمەتتى بولشەۆيكتەردىڭ قۇلاتۋىنان كەيىن، شوقاي ا.كەرەنسكي، پ.ميليۋكوۆ سىياقتى ورىس دەموكراتتارىمەن بىرگە ەۋروپاعا شىعىپ فرانتسيادا ساياسي كۇرەسىن جالعاستىردى.

1939 جىلى دۇنيەجۇزىلىك ەكىنشى سوعىس باستالعاندا شوقاي ءۇشىن كەزىندە ءوزىن قۇشاق جايىپ قارسى الىپ وتانىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جونىندە كۇرەسىنە مۇمكىنلىك بەرگەن فرانتسيا ەكىنشى وتان سيپاتىندا ەدى. سوندىقتان فرانتسيا ءۇشىن ناتسيستيك گەرمانيانىڭ باسىپ الۋ قاۋپى تونگەندە، شوقاي رەسەيدەن كەلگەن وزگە ساياسي ەميگرانتتار سەكىلدى اقش-قا جان ساۋعالاپ قاشۋدى قالامادى. فرانتسۋزلار سىياقتى سوعىستىڭ اۋىرتپالىقتارىنا توزۋگە تاۋەكەل ەتتى. الايدا فرانتسيانى جاۋلاپ العان نەمىستەر 1941 جىلى ماۋسىم ايىندا شوقايدى ۇيىنەن تۇتقىنداپ اكەتتى. سودان شوقاي 1941 جىلى، 27 جەلتوقساندا بەرلين قالاسىندا دۇنيە سالدى. شوقايدىڭ ەسىمى 1923-1941 جىلدارى اراسىندا ءومىر سۇرگەن ءپاريجدىڭ نوجان ءسۇر مارن قالاشىعىنداعى ءبىر ساياباققا بەرىلگەن»

0 پىكىر