Jeksenbi, 7 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12511. Jazılğandar — 7135. Qaytıs bolğandar — 53
Jañğırıq 4210 28 pikir 19 Mamır, 2020 sağat 17:28

Twrğımbaevtıñ komandası qazaqşa söylemey – reforma jasalmaydı!

Älginde, aqparattardı şolıp otırıp, mınaday bir derekke közim tüsti. Qazaqstan halqınıñ 60 payızdan astamı policiyağa senbeydi eken. Eski statistika deuge jäne kelmeydi. Biılğı aqpannıñ ayağında aqparat. Liter gäzeti jazğan. Endi keri şeginis...

2019 jıldıñ aqpanı. Qazaqstannıñ İşki ister ministri auıstı. Qalmwhanbet Qasımov segiz jıl tapjılmay otırğan kresloğa Erlan Zamanbekwlı kelip qonjidı. Söytip, Qasımovqa qoş ayttıq ta, Twrğımbaevtı törge şığardıq. El-jwrtqa süyeudey süykimi qalmay bara jatqan soñ, Elbası özgeris jasaudı tapsırğanda, forma auıstırğannan äri asa almağan qazaq policiyasına ministrdiñ auısuı oñ äser eter dedik. Ökiniştisi, bayağı jartas – sol jartas küyinde qaldı.

2019 jıldıñ mausımında QR İİM Erlan Twrğımbaev mırzanıñ atına qarata üşbu hat jazdıq. Qazaqstan policiyasınıñ, qazaq policiyasınıñ äperbaqan, äkireñ-minezin sınadıq. Auızdarınan aq it kirip, kök it şıqqan şoñ şendilerden bastap, «Mı bratva, mı banda» degen dökeylerge deyingilerdiñ ersili-qarsılı äreketterin äşkerelegen boldıq. «Qazaq policiyası azamattardıñ qwqığı men qauipsizdigin qorğaydı. Qazaq policiyası qwrmetke layıq» degen mazmwndağı älsiz agitaciya – qazaq policiyasınıñ imidjin köteruge jetkiliksiz ekenin ayttıq. Alayda, Twrğımbaev tarapınan «läm-mim» degen jauap bolmadı.

Twrğımbaev komandasındağı «ardagerler» armiyasın da sınğa aldıq. Zeynet jasına äldeqaşan jetse de, qızmettik kreslosınan tüspegen ministrlik qızmetkerlerin jipke tizgendey etip jazdıq. Raşid Jaqıpov, Mwharan Ämirov, Quat Ospanov, Bädilhan Kamalhanwlı, Amanjol Qabılov, Qadırbek Nwrğaliev, Janbolat Oljabaev, Hamza Ümbetqaliev, Eralı Jwmahanovtardıñ attarın atap jazdıq. Bwl atalğan azamattar QR Zañında körsetilgen merzimde zeynetke şıqpağandar. Biz birli-jarımın ğana jazdıq. Ministrlik pen departamentterdiñ resmi sayttarın süzip şıqsañız, äli talayın tabarıñız anıq. Qoyşı, miz baqpas ministrimiz bw jolı da jauap jazbadı.

Esteriñizde bolsa, bıltırğı jılğı joldauında el prezidenti Qasım-Jomart Toqaev «Estitin memleket» koncepciyasın wsınğan. Mäseleni basıp-janşıp, küşpen emes, dialogpen şeşudi tapsırdı. Beybit jiındar ötkizuge rwqsat berudi ayttı. Sodan keyin de el aumağında birdi-ekili beybit jiındar ötti. «Özgerip ketken tügi joq, sovetten qalğan sol mektep, märtebesi zor mektep» degendey, Twrğımbaevtıñ saqşıları eki bilekterin sıban kelip, tağı da eski ädiske saldı.  «Prezidenttiñ «estitin memleketin» ministr Twrğımbaev estimegen be» dedik jäne.

Jä, odan da öttik. Endi mine... Qazaqstan policiyasına halıqtıñ 60 payızdan astamı senbeydi. Bwl derekti basqa-basqa emes, ministrdiñ özi aytıptı.

2019 jıldıñ 13 mamırı men 22 mausımı aralığında QR Wlttıq ekonomika ministrliginiñ statistika komiteti «Qwqıq qorğau organdarına halıqtıñ senimi turalı» zertteu jürgizipti. Saualnama qalanı da, auıldı da qamtığan. Qorıtındıda policiyağa tolıq senim bildirgender sanı 38,3 payızdı ğana qwraptı. Körsetkiş pe? Körsetkiş!

Qoş! Qazir Twrğımbaev basqaratın İİM sınnıñ astında otır. Qazaqstan policiyasına aytılar sın köp. Olardıñ wrda-jıq sayasatı men äkireñ-minez äñgirtayaqşıl, älimjettik äreketteri turalı älemdik aqparat jazıp, Halıqaralıq wyımdar sınnıñ töpesine alıp jatqanı ötirik emes. Oğan sebep te joq emes! Qazaqstan policiyasınıñ özi – negizgi mindetimiz qılmıspen küresu dep qana tüsinedi.

Policiyağa sınnıñ köbeyui, Halıqaralıq wyımdar jaqtan ayıptaulardıñ jiileui, halıqtıñ senim kreditiniñ tausıluı, policiya qızmetkerlerinde dialog mädenietiniñ qalıptaspauı t.b. biraz mäseleniñ birneşe sebebi bar. Sonıñ eñ mañızdısı – memlekettik tildiñ, qazaq tiliniñ qızmettik qoldanıs tiline aynalmauı.

Bügingi QR İşki ister ministrliginiñ qızmettik tili qay til? Ärine, resmi til! Körşi eldiñ memlekettik tili! Orıs tili!

Genaral Lepeha. Igor' Vladimiroviç Lepaha QR İİM apparatın basqaratın adam. Bılayşa aytqanda İİM işinde kadr mäselesin baqılaytın däu bastıq. Qazaqstanıñ Qarağandısında tuıp, Reseydiñ İİM akademiyasında oqıp kelgen general. Biıl 58-ge keledi. Eñbek ötili – 1986 jıldan bastaladı.

Nemese general Kalayçidi. 57 jastağı kişi ministr Aleksey Dmitrieviç Kalayçidi SSR-dıñ İİM akademiyasında, sosın Qarağandıda bilim alğan. Qızmet jolın qırğızdıñ Tokmağında bastağan.

Endi osı atı darday generaldar ärbir jinalısın qazaqşa ötkizedi degenge siz senesiz be? Bizdiñ biluimizşe, İşki ister ministrligindegi selektorlıq jiındardıñ deni resmi tilde ötedi eken. Atalğan aqparattıñ anıq-qanığın ministrlik ayta jatar. Bizdiñ aytpağımız, Twrğımbaev basqaratın ministrlikte jalğız Kalaçaydiler qızmet etpeydi. Şımkent, Türkistan sekildi qazaqi öñirlerden şıqqan azamattar da joq emes. Tek, orıs tilinsiz tärbielenip, ministrlikke kelgen bwl jigitterdiñ äri qarayğı kar'erası orıs tiline kelip tireletini ökinişti.  Eseptik, qızmetik qwjattar resmi tilde toltırıladı-mıs. Bayandamalar jäne orıs tilinde jasaladı. Bwl tipti talap bolmasa käne... Osıdan keyin, jañağı qazaq tildi jigitter til bwrap, jaq taldırıp, jan bağuğa mäjbür boladı. Bılayşa aytqanda, qazaq tildi qazaq policeyleri özge tilde ömir süruige mäjbürlenedi. Bwl qanşalıqtı ädildetti?

Bwl jalğız İşki ister ministrligine tän dert emes, ärine. El halqınıñ 70 payızdan astamı qazaq tildi ekeni birazdan beri aytılıp keledi. Bwl bizdiñ oydan izdep, qırdan tapqanımız emes, resmi statistika körsetken sandar. Bıltır, biıl soltüstiktegi soyı bölek biraz jwrt şekara asıp, azamattıq auıstırğanı aytıldı, ötkende. Olardıñ sanı jüz mıñdap esepteledi eken. Al biıl halıq sanağı. Demek, joğarıdağı 70 payız 80 aspasa, kemi qoymaytını da tüsinikti.

Endeşe, Twrğımbaev ministrligi qazaq auditoriyasımen qay tilde söyleskeni tiimdi? Ärine, qazaq tilinde! Ökinişke oray, keñestik jazalau täsilin qandarına siñirip, totalitarlıq jüyeniñ torına şırmalğan bügingi Qazaqstannıñ İşki ister ministrligi halıqpen qazaq tilinde dialog ornata ala ma? Kümändi! Kün sayın körşiniñ tilinde söylep üyrengen ministrlik qazaq tildi jwrttıñ problemasın şeşpek tügili, sözin tüsinuge därmensiz. Eki tarap - eki tildi. Mwnday jağdayda ärine – dialog ornamaydı.

Policiya – el-jwrttıñ qorğanı deydi. Alayda, bügingi qazaq policiyası jaylı oñ imidj joq. Bolsa da joqtıñ qası. Sondıqtan da, Qazaqstannıñ İİM-ne reforma jasau turalı bastama söz birazdan beri aytılıp jür. Bizşe bolsa, ol üşin äueli Twrğımbaev ta, Kalayçidi de, Lepeha da qazaqşa söyleui kerek! İİM-ne qazaq tildi kadrlar kelmey dialog ornamaydı! Bwl fakt!

Sosın bwl salağa tiimdi reforma jasau üşin aldımen zeynetkeler men potencialdı zeynetkerler, «na lyuboy strelke obosnuyu» deytin «bratvalar» toptasqan köne-komanda eñbek demalısına ketui kerek!

Jäne üşinşi - eger de ministrlik işki ister salasına reforma jasauğa dayın bolsa, aldımen baspasözdegi är sınğa mardımdı jauap berui tiis! Öytpeyinşe özgeris te jasalmaydı degimiz keledi.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

28 pikir