Beysenbi, 16 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 65188. Jazılğandar — 39066. Qaytıs bolğandar — 375
46 - söz 2803 5 pikir 12 Mamır, 2020 sağat 11:59

Prezidentke üşinşi hat

Äleumettik jelide QR Prezidenti Q.K.Toqaevqa hat dayındap jürgenimdi bwrınğı jazbalarımda aytqam. Aytuın aytıp alıp, añısın añdıp wzaqtau kütip qaldım. Öytkeni, COVID-19 üstine Sardobo su qoyması bwzılıp, Maqtaraldıñ 10 auılın tasqın su bastı. Qanşama otbası öziniñ üyin tastap tasqın sudan qaşıp şıqtı. Endi Tölebi audanın ağın su äbirjituli. El basına tüsken qosımşa qiındıq.

Äkesi, şeşesi 1920 jılğı «aq qoyan», 1932 jılğı, qazaq halqınıñ teñ jarımın alıp ketetin, stalindik qoldan wyımdastırılğan alapat aştıqtı bastan keşip ötken, özi 1962-64 jılğı hruşevtik «aştıqtı» bastan ötkergen azamat rayında eldegi bügingi orın alıp otırğan sayasi jäne äleumettik jağdaylardı qosıp taldau, tereñ bayıptau kerek edi. Bwl twrğıda Ükimet  alğan şeşimder, oblıs äkiminiñ ilkimdigi köñilimnen şığadı. Qiın sätte qazaq qana emes, arğı tegi bir, bir tamırdan (Özbek hannan) tarağan, bir Sırdariyanıñ suın bölip işip, Sır nuın qatar jaylap, önip-ösip otırğan qazaq-özbek halqınıñ ıntımaq tanıtuı janımdı marqaytadı.

Memlekette auıs-tüyis. Auıs-tüyisti sayasi jüyeni reformalaudıñ bası dep qaraymın. Jelide jaña da, eski kadrler jayında (M.Äşimbaev, T.Düysenova) jeke-jeke pikirimdi jazıp otırdım. Aqırında äri oylap-beri oylap, bir paydası tie me degen oymen aldın-ala dayındalğan Prezidentke hatımdı janaşırlıqpen joldaudı oyladım.

QR Prezidenti Q.K.Toqaevqa!

Märtebeli Prezident!

Prezident qızmet qana. Onıñ märtebeli bolu, bolmauı - sol orıntaqtı uaqıtşa iemdengen adamğa baylanıstı. Onı Siz sezindirdiñiz! Rahmet! Prezident - asqan jauapkerşilik! Mwnı sezindirip kelesiz. Eseli alğıs! Prezident jalğız. Komandası äli qalıptanıp ülgergen joq. Uaqıttan wtılıs!

Dünie-ğalamda qiın jağday. Dağdarıs! Tabıs közi mwnay toqtadı! BWW alapat aştıq bolatının ayttı. Aspandağı Aydı alpauıt el jekeşelendirip älek. Meymanası tasığan El, elder bir-birimen esep ayırısıp jatır. Tabiğat pen Adamzat bir-birimen esep ayırısıp jatır. Aranın aşıp adamzattıq aştıq kele jatır. Koronavirus qaytalanatın siyaqtı. Dağdarıs üstine dağdarıs! Tığırıqtan şığar jol qayda? Prezidenttiñ äkesimen bir kabinette otırıp sıylasıp qalam wstağan jazuşı(Basqarma müşesi), soñğı 30 jıl boyına el arasında miday aralasıp qızmet etken jurnalist («Egemen... №50) rayında, paydası bola ma dep oylarımdı hatqa tüyip joldaymın.

1.10 mlrdtıq qoldaudı alpauıt kompaniyalardı saqtap qaluğa böluge bola ma?

a) Olar karantinge baylanıstı az kün toqtadı. Alda isti jalğap alıp ketedi. Qinalıs joq. Mwnayğa baylanıstı toqtau bolsa, oğan Memleket järdem bergenmen nätije bolmaydı. Qarjını bosqa şaşu.

ä) Ras olar jer-jerde qwrılıs salıp, qarjısı jwmsalıp jatır. Biraq, olar qanday qwrılıstı da moyınserikpen (GÇP) salu üstinde. Bügin şığındaydı, erteñ ornın memleket eselep toltıradı. (GÇP şartı solay). Osınıñ özi qoldau! Tağı da qarjılay qoldau – memleket baylığın sanaulı adamnıñ qolına jinaqtau bolıp şığadı. Qazaqstan baylığı tağı şet elge ketedi. Halıq aşınadı. Qwrılıs salu jöninde: alıp qwrılıstarmen eşkimdi tañqaldıra almaymız. Köp qabattı, köp päterli üy bolsa, az ğana uaqıttan keyin küyi qaşatın adamdar päterdi qalay alsın? Almatı men Astanada jaldamalı päter arzandağan bügingi jağdayda – baylar qarjısın päterge jwmsamaydı.

Tüyin: jüye qwruşı alıp kompaniyalarğa qarjı qwyuğa bolmaydı. 1).Aqtalmaydı.2.) Halıq narazılığı tuadı.

1. Bankterge şe? Eger, bwhara halıqtıñ qarız-nesiesin bankter keşetin bolsa ğana Memleket qarjı qwyuğa boladı. Äytpese, joq! 30 jıl boyı qwyğan qarajattan halıq qayır körgen joq. Zeynetaqı qorın alğan Bankter esep bergen joq. Bere almaydı. 42,500 tg, nesie tölemin keyinge şegere twru... mäselesinde QR Prezidenti Jarlığın bankter dwrıs orındamadı. Neşetürli qwytırqı jolmen arzan alınğan aqşanı qwytırqığa salıp qımbat nesie beru – halıqtı äbden aşındırğan. Senim joq. Alda adamdar qarızın qwya almaydı.

Qazirgi tañda alpauıt kompaniyalar da, Bankter de orta jäne şağın käsipkerlikti qoldau emes, twnşıqtırumen keledi. Memleket qoldasa – orta jäne şağın käsipkerlikti orayın tauıp qoldasın!

Qazirgi tañda Alpauıt kompaniyalardıñ, Bankterdiñ qızmetin Auılşaruaşılığına bwru jön. Olardıñ qızmetin Auılşaruaşılığımen baylanıstı ğana qoldauğa boladı. Mwnaydıñ şaruası bitken bügingi küni şet eldik qarızdan qwtqaratın da, halıqtı aranın aşıp kele jatqan aştıqtan araşalaytın da - Auılşaruaşılığı!

2. Auılşaruaşılığına bwrın-soñdı bolmağan basımdıq beriluijön. Bayağı Stalindik NEP (30-şı jıldar), Hruşevtik a/ş. Basımdığı (60-şı jıldar) täjiribeleri eskerilse. Täuelsizdikten beri 9 ministr auıstı. Bäri reforma jasaymın dep keldi. Jasay almay ketti. Bar kinä - birin-biri joqqa şığaru. «Malenkov bergen baytaldı, Hruşev kelip qaytardınıñ...» keri. Ministrdiñ biri A/ş-na subsidiya berdi. Ekinşisi toqtattı. Tosqauıl köp. Subsidiya şarua qolına naqtı jetken joq. Auıl äkiminen ministrge deyingi «jemqorlıq» bäriniñ tübine jetti.

3. Özbekstanmen maşina jasau salası ıntımağı bügin aktual'dı emes. (Aş halıqqa maşina minu qayda?) «Bos jatqan jer – jau şaqırar...» elsizdengen Soltüstik öñirge Qazaqstandıqtardı tartu jüyeli, mindetti jürgizilgen üstine, şet eldegi qazaqtardı tartu, Özbekstan, Qırğızstan şaruaların tartu şart. Türli kelisim, moyınserik (GÇP) şarttarı, subsidiya arqılı.

4. Stalindik «Qızılqwm», «Qaraqwm» kanalı – eldi tığırıqtan alıp şıqqan kezinde. Şardara su qoyması, «Qızılqwm» kanalı oñtüstikti (Golodnaya step') sulandırdı. Birneşe audan payda boldı. «Ertis-Qarağandı» (akademik Ş.Şokin ideyası) Sarıarqanı ırısqa kenedi. Su qoymaları, alıp kanaldar – jerdiñ qantamırı! Soltüstik öñirde su qoymaları, kanaldar jasalsa (tartılsa) – eldi ırızdıqqa böleydi, köktemgi su tasqını arnağa tüsedi. Sulı jer halıqtı şaqıradı. Şaruaşılıq türi köbeyedi. Jan-jaqtı wtıs.

5. Jer – alpauıttar qolında. Jekeşede. Ol şet elge satuı, satpağan künde qalasa egedi, qalamasa ekpeydi, önimin qalasa özimizge, qalasa şet elge satadı. Osını tıyu şart! Şet eldik firmalarmen kelisip salınğan öndiris orındarı bar. Jer üstindegi mülik – şet eldiki bolğan künde, astındağı jer – Qazaqstan menşiginde qaluı tiis!

6. Memleket Bilim, Ğılım jäne Medicinanı qoldauı kerek. Bwl salağa da tübirli reforma qajet. Wlıbritaniya nege SSSR Bilim beru modeline köşkisi keledi? Izrail' komercalizaciya jöninen älemde 1-şi orında. Onı da jasağan SSSR-den ketken ğalımdar. Al, bizde ğılım bwrınğı jüyesinen ayırılıp qaldı. Bizde ğılım – tehnikalıq, statistikalıq esep qana! Jüye joq!

6. Kadrlıq reforma jasaluı kerek. Bälkim, bastaldı. Jalğasın tapsın! Dağdarıstıq 3 jılda 3 Prem'er auıstırmasañız ne qılsın?! Prem'er-ministr ömirdi, öñirdi, adamdı, aqşanı, keşendi (kompleksti) jetik biletin täjiribeli, wlttıq bolmısı mıqtı, memleketşil ekonomist-finansist bolğanı jön. Taptırmas top-menendjer qajet!

P.S.Bwrın da eki hat jazğam.

Sizge degen qwrmetpen, jazuşı, jurnalist, professor, käsipker

Qwlbek ERGÖBEK!

Qwlbek Ergöbektiñ äleumettik jelidegi jazbası

Abai.kz

5 pikir