Senbi, 16 Qaraşa 2019
Bilgenge marjan 2013 2 pikir 30 Qırküyek, 2019 sağat 13:11

Qazaq kartası kimderge beriledi?

26 qırküyek küni Elordada «Otandastar Qorı» KEAQ janınan qwrılğan Qoğamdıq komissiyanıñ kezekti otırısı ötip, «Şeteldegi otandastardı memlekettik qoldau turalı» QR zañ jobası talqılandı.

Atalmış zañ jobasın tanıstırğan «Otandastar qorı» KEAQ vice-prezidenti Mağauiya Sarbasov şeteldegi qandastarğa osı zañda közdelgen qwqıqtarın qamtamasız etetin Qazaq kartası turalı ayttı.

«Qazaq kartasınıñ wsınu tärtibi boyınşa tağı bir mäseleni ayta keteyin. Mısalı, biz Pol'şa memleketiniñ täjiribesin zerttedik. Ol eldiñ täjiribesi boyınşa, Pol'şa memleketiniñ şeteldegi elşilikteri tarihi Otanına oralğısı keletin polyaktarğa osınday kartanı berumen aynalısadı. Ol karta tegin beriledi. Osığan oray, zañ jobası boyınşa Qazaq kartasın berudi Qazaqstan Respublikasınıñ şeteldegi mekemeleri arqılı berudi wsınıp otırmız»,- degen M. Sarbasov Qazaq kartası Qazaqstannıñ şeteldegi elşilikteri arqılı berilui mümkin ekenin ayttı.

«Otandastar qornıñ» vice-prezidenti tanıstırğan zañ jobası boyınşa Qazaq kartasın aludıñ öz şarttarı bar:

1. Qazaq wltına jatatın nemese Qazaq KSR-nıñ, QR-nıñ bwrınğı azamattığın rastaytın qwjattıñ boluı.

2. Qazaq tiliniñ bazalıq deñgeyin bilu.

3. Qazaq mädenieti, salt-dästüri men ädet-ğwrpı turalı negizgi bilimderin meñgerui.

4. Qazaqstan azamattığınıñ nemese QR aumağında twruğa ıqtiyarhatınıñ iä oralman kuäliginiñ bolmauı.

Qazaq kartasın berudiñ şarttarı turalı «Otandastar Qorı» KEAQ janınan qwrılğan Qoğamdıq komissiyanıñ müşesi, «Jebeu» Respublikalıq qoğamdıq birlestiginiñ törağası Omaräli Ädilbekwlı öz pikirin bildirdi.

«Qazaq qartasın alu üşin qazaq wltına jatatın nemese Qazaq KSR-nıñ bwrınğı azamattığın rastaytın qwjat boluı kerek eken. Sonımen birge "Şeteldegi otandas" degen sözdiñ mağınasın  - etnikalıq qazaq, onıñ tikeley tömendeu jelisi boyınşa wrpaqtarı, sonday-aq Qazaq Keñestik sociyalistik Respublikasında nemese Qazaqstan Respublikasında tuğan, ne bwrın azamattığı bolğan, şetelde twraqtı twratın adam,- dep tüsindiripsizder.

Erteñgi küni osı qwjattıñ orındaluı barısında atalğan eki jerdegi soñğı söylemder bastı orınğa şığıp kete me degen küdigim bar. Öytkeni bwl zañdı jasağan sizder bolğanmen Qazaq kartasın beretin Qazaqstannıñ şeteldegi elşilikteri bolıp otır. Qazaq kartasın bererde elşilik qızmetkerleri «nemese», «sonday-aq» dep körsetken Qazaq QSR degen sözdi bastı nazarğa alıp, Qazaq kartasın beru üşin barlıq adamnan tek Qazaq KSR-niñ bwrınğı azamattığın rastaytın qwjattı swrap, Qazaq KSR-nan bwrınğı körşi imperiyalar qazaq jerin bölip alğanda bölinip qalğan qazaqtardıñ wrpaqtarı bwl qwjattı aluıda qiınşılıqqa wşırauı mümkin.

Qazaq KSR ornau barısında 1 millionğa juıq qazaq, täuelsizdikten keyin 3 millionğa juıq qazaqstandıq azamat şetelge qonıs audardı. Osı zañ boyınşa erteñ şeteldegi otandas qatarına tek osı  soñğı jüz jıldağı qonıs audarğan 4 million adamnıñ wrpağı ğana kirip, odan bwrınğı Qazaq handığı kezi men Resey otarındağı kezimizde bölingen qazaqtar kirmey qaluı mümkin. Sol üşin bwl jerde Qazaq Keñestik socialistik Respublikasında nemese Qazaqstan Respublikasında tuğan, ne bwrın azamattarı bolğan dep Qazaqstannan qonıs audarğan (uaqıtına qaramay), şetelde twratın barlıq etnikalıq qazaq dep qoldanıp, qazaq ekenin däleldeytin qwjat qana swrağan jetkilikti»,-  dep artıq sözderdiñ äurege saluı mümkin ekenin ayttı.

Jebeudiñ törağası şeteldegi qazaqtardı qoldau üşin jasalıp jatqan zañda şeteldegi qazaqtarğa Qazaq kartasın beru üşin qazaq tiliniñ bazalıq deñgeyin bilu kerek degen şarttıñ artıq ekenin atap ötti.

«Qazirgi kezde Qıtaydağı qalada twratın jäne Resey men Europadağı jastarımız qazaq tilin bilmeydi. Äsirese Qıtayda 2017 jıldan bastap auılda bolsın, qalada bolsın balanı 2 jastan bastap balabaqşağa berudi mindettedi. Bwl balalarğa balabaqşada tek qıtay tilinde ğana tärbie beriledi. Osınıñ nätijesinde endi 10, 20 jılda ondağı wrpaqtarımız mülde qazaq tilin bilmeui mümkin. Sol kezde olar zañ boyınşa qazaq kartasın da ala almauı mümkin. Zañımız şeteldegi qandastardı qoldau maqsatında jasalğan soñ olardıñ qazaq kartasın aluğa kedergi bolatın şart qoyğanşa, qazaq kartası arqılı  qazaq tili men salt-dästürin, mädenietin üyrenuine jol aşuımız kerek»,- degen pikirin bildirdi Jebeudiñ törağası.

Komissiya otırısına qatısqan QR İşki ister ministrliginiñ Köşi-qon policiyası basqarmasınıñ bastığı Ğani Şımırbaev Qazaqstanğa osı jıldıñ basınan beri 11 mıñğa juıq etnikalıq qazaqtıñ kelgenin, 5988 qandas oralman märtebesin wzartqanın aytıp ötti.

«Elimizde etnikalıq qazaqtardı qonıstandıru tetigin jetildiruge bağıttalğan QR köşi-qon jäne halıqtı jwmıspen qamtu mäseleleri boyınşa zañnamalıq aktilerge özgerister men tolıqtırular engizu turalı zañğa qol qoyılğan bolatın. Äsirese, osı sanattağı azamattar üşin oralman märtebesin beru jäne tölem jüktemesinen bosatu, bwrınğı azamattıqtan şığudı resimdemeu jeñildikteri berildi. Onıñ işinde JOO-da oqitın etnikalıq qazaqtar QR-da twru merzimine qaramastan azamattıqtı jeñildetilgen tärtippen alu qwqığına ie boldı. Bwl Qıtaydan Qazaqstanğa twraqtı twruğa keletin etnikalıq qazaqtardıñ mäselesin şeşuge mümkindik berdi», - dedi Ğani Şımırbaev.

Köşi-qon policiyası basqarmasınıñ bastığınıñ aytuına qarağanda 2020 jıldıñ qañtarınan bastap qandastardı qwjattandıru mäselesi birşama jeñildemek. Atap aytar bolsaq:

- Etnikalıq qazaqtar oralman märtebesin qaşan alğanın qaramastan QR azamattığına ötiniş bere aladı;

- Iqtiyarhatpen jürgen qandastardıñ Qazaqstan aumağında 183 künnen artıq bolmauı QR azamattığına ötiniş beruge eşqanday kedergi keltirmeydi;

- Köşip kelgen qandastar ıqtiyarhat pen QR azamattığın qwjattarın bir jolda ötkizedi.

- Qandastar qwjattarın ötkizgen soñ QR azamattığı 3 ay işinde şığadı.

Osığan deyin äleumettik jelide 2020 jıldan bastap Qıtaydan keletinderdiñ QR azamattığın aluı qiındaydı degen audio habarlama tarağan edi. Köşi-qon komiteti törağası aytqan bwl jañalıqtarı qandastardıñ köñilindegi köp küdikti seyiltedi degen oydamız.

Otandastar qorı dayındağan «Şeteldegi otandastardı memlekettik qoldau turalı» QR zañ jobası äli de talqılana jatar. Bastısı qandastardı qoldauğa arnalğan zañ bası artıq baptarmen äurege salmasa bolğanı. Bwğan deyingi zañdardağı ornımen qoldanbağan bir auız sözdiñ özi qandastardı qanşama äurege salğanı belgili. Bwl zañda onday oqılıqtar bolmas degen ümittemiz.

Derekközi: jebeu.kz

Abai.kz

2 pikir