Beysenbi, 14 Qaraşa 2019
Jañalıqtar 1488 0 pikir 27 Qazan, 2009 sağat 04:49

BENZINNİÑ KÖTERME SAUDA NARIĞIN İRİ KOMPANIYALAR MONOPOLIYALAP ALĞAN

QR BQA jauaptı hatşısı Nwrlan ÄBDI:

BENZINNİÑ KÖTERME SAUDA NARIĞIN İRİ KOMPANIYALAR MONOPOLIYALAP ALĞAN

Astana. 26 qazan. QazTAG – Ädil Ormanov. Qırküyek pen qazan ayları Qazaqstannıñ jağar-janarmay (JJM) narığındağı silkiniske tolı boldı. Ükimet pen monopoliyağa qarsı küres vedomstvoları qatañ şaralardıñ kömegimen jağdaydı edäuir rettey aldı. Dağdarıstıñ sebepteri men narıqtı retteu tetikteri turalı QazTAG agenttigine Qazaqstan Respublikasınıñ bäsekelestikti qorğau agenttiginiñ (BQA) jauaptı hatşısı Nwrlan Äbdi aytıp berdi. 

- Siz JJM narığınıñ bügingi künin qalay bağalağan bolar ediñiz? Ol bäsekeli me, joq monopoliyalanğan ba? Nelikten sonday boldı? Siz agenttiktiñ osı bağıttağı jwmısı tabıstı dep esepteysiz be?

- Bügingi künge JJM-nıñ köterme saudasın birneşe iri kompaniya monopoliyalap alğan, dälirek aytsaq, bwl - «PetroQazaqstan», «Gelios» JŞS, «QazMwnayGaz» Suda üyi» AQ toptarı. Respublika aymaqtarındağı bölşek sauda narığı bäsekeli bolıp twr.

BQA-nıñ atalğan bağıttağı jwmısı turalı aytatın bolsaq, agenttik bäsekelestikti qorğau salasına basşılıq etetin jäne tiisti tauar narıqtarında monopoliyalıq äreketterge şekteu qoyatın jäne twtınuşılardıñ zañdı müddelerin qorğaytın memlekettik organ bolıp tabılatının atap ötuimiz kerek.

QR BQA jauaptı hatşısı Nwrlan ÄBDI:

BENZINNİÑ KÖTERME SAUDA NARIĞIN İRİ KOMPANIYALAR MONOPOLIYALAP ALĞAN

Astana. 26 qazan. QazTAG – Ädil Ormanov. Qırküyek pen qazan ayları Qazaqstannıñ jağar-janarmay (JJM) narığındağı silkiniske tolı boldı. Ükimet pen monopoliyağa qarsı küres vedomstvoları qatañ şaralardıñ kömegimen jağdaydı edäuir rettey aldı. Dağdarıstıñ sebepteri men narıqtı retteu tetikteri turalı QazTAG agenttigine Qazaqstan Respublikasınıñ bäsekelestikti qorğau agenttiginiñ (BQA) jauaptı hatşısı Nwrlan Äbdi aytıp berdi. 

- Siz JJM narığınıñ bügingi künin qalay bağalağan bolar ediñiz? Ol bäsekeli me, joq monopoliyalanğan ba? Nelikten sonday boldı? Siz agenttiktiñ osı bağıttağı jwmısı tabıstı dep esepteysiz be?

- Bügingi künge JJM-nıñ köterme saudasın birneşe iri kompaniya monopoliyalap alğan, dälirek aytsaq, bwl - «PetroQazaqstan», «Gelios» JŞS, «QazMwnayGaz» Suda üyi» AQ toptarı. Respublika aymaqtarındağı bölşek sauda narığı bäsekeli bolıp twr.

BQA-nıñ atalğan bağıttağı jwmısı turalı aytatın bolsaq, agenttik bäsekelestikti qorğau salasına basşılıq etetin jäne tiisti tauar narıqtarında monopoliyalıq äreketterge şekteu qoyatın jäne twtınuşılardıñ zañdı müddelerin qorğaytın memlekettik organ bolıp tabılatının atap ötuimiz kerek.

Monopoliyağa qarsı agenttiktiñ negizgi mindeti - bäsekelestiktiñ damuına qajet jağday jasau bolıp tabıladı.

Agenttik jürgizgen saraptamanıñ qorıtındısı boyınşa benzin men dizel'dik otınnıñ negizgi jetkizuşileri - «PetroQazaqstan» Sauda üyi», «QazMwnayGaz» Sauda üyi», «PetroQazaqstan QwmkölResorsiz», «Gelios», «Torğay Petroleum», Sinooil, «Dostıq Mwnay-Beys» pen «Petroçayna Interneşnl Qazaqstan» narıq sub'ektileriniñ memlekettik tizimine, benzin men dizeldik otındı satu boyınşa Qazaqstandağı basım nemese monopoliyalıq jağdayda twr dep engizilgen. Olardıñ bağaların agenttik «Tabiği monopoliyalar men retteletin narıq turalı» zañnıñ negizinde retteydi. 

Agenttik mwnay önimderi narığındağı jağday turalı zertteu jürgizdi. Sonıñ nätijesinde atalğan narıqtağı bağanıñ qımbattauına sebep bolğan kelesi jağdaylar anıqtaldı.

Jıl sayın QR-da öñdeletin mwnaydıñ 45%-dayı Reseyden importtaladı. Odan basqa, joğarğı oktandı benzin öndiru kölemi işki narıq swranıstarın qanağattandıra almauı sebepti Qazaqstan işki narıqtıñ jalpı köleminiñ  30%-dayın Reseyden importtaydı.

2009 jıldıñ 9 ayında 1872,7 mıñ tonna benzin öndirilip, ol bıltırğı osınday aralıqpen salıstırğanda 1,3% az boldı. Tamızda 253,06 mıñ tonna, qırküyekte 241,13 mıñ tonna öndirildi de, ol bıltırğı osınday aralıqpen salıstırğanda tiisinşe 29% ben 15% artıq boldı.

Biılğı jıldıñ 9 ayında benzin eksportınıñ kölemi 128,6 mıñ tonna bolıp, ol bıltırğı osınday aralıqtan 4% az boldı. Onıñ işinde tamızda 19,2 mıñ tonna, qırküyekte 14,3 mıñ tonna boldı. Bwl rette, bıltır şilde ayınan benzin eksportına tıyım salınğan.

Benzinniñ 9 aydağı import kölemi 631,6 mıñ tonna bolıp, bıltırğı osınday aralıqtan 22,4% kem boldı. Bwl rette tamızda 61 mıñ tonna benzin importtalsa, qırküyekte 39,4 mıñ tonna bolıp, bıltırğı osınday aralıqpen salıstırğanda tiisinşe 20,6% jäne 71,4% az boldı.

Sonıñ nätijesinde benzindi işki narıqqa jetkizu kölemi qırküyekte bıltığı qırküyekpen salıstırğanda 81,3 mıñ tonnağa azayıp, nemese 23,4%-ğa kemidi. (347,5-ten 266,2 mıñ tonnağa).

Qırküyekte benzin importı tamızben salıstırğanda 35% azaydı, onıñ işinde A-80 18,2%, Ai-92 52%, Ai-96 2,7% azaydı.

Oğan qosa, reseylik jetkizuşilerdiñ benzin bağasın köterui bayqaldı. Mısalı, A-80 benzininiñ qırküyektegi bağası tamızben salıstırğanda 8,2%, Ai-92 - 9,7%, Ai-96 - 3,4%, Ai-98 - 3,3% qımbattadı.

Jäne de Reseyden importtalatın A-80 benzininiñ bağası, kedendik tölemderdi, QQS-ı, akciz ben basqa da şığındardı eseptemegende otandıq köterme jetkizuşilerdiñ bağasınan  35%-day, Ai-92 - 19% qımbat. Sonıñ nätijesinde işki narıqta tapşılıq payda boldı da, ol işki narıqtağı bağanıñ köteriluine äkep soqtırdı.

BQA JJM narığın twraqtandıru bağıtında jwmıs atqaruda. Mısalı, agenttik pen Oñtüstik Qazaqstan oblısı äkimdiginiñ qoldanğan şaraları nätijesinde, bwl öñirdegi JJM bağası twraqtadı, qazirgi bağa şildedegi deñgeyge oraldı. Qazirgi uaqıtta agenttiktiñ territoriyalıq bölimşeleri mwnay önimderi narığındağı narıq sub'ektilerine qatıstı olardıñ monopoliyağa qarsı zañdardı saqtau mäselesine baylanıstı tergeu jürgizip jatır.

Biz toqsan sayın öñdelgen mwnay, mwnay önimderin öndiru, MÖZ-derden respublika aymaqtarına mwnay önimderin jöneltu kölemin taldap otıramız. Apta sayın respublikanıñ aymaqtarında JJM bağasınıñ auıtqularına, onıñ sebepterin talday otırıp, monitoring jürgiziledi. JJM-dı talonmen jiberudiñ negizdiligi men jasandı tapşılıqqa jol bermeudi qadağap otıramız.

Agenttiktiñ aymaqtıq bölimşeleri apta sayın mwnay önimderiniñ aymaqtıq jetkizuşilermen JJM-ğa jasandı tapşılıqqa jol bermeu jäne osı narıqtağı bäsekelstikti şektemeu maqsatında kezdesu ötkizip twradı.

- Agenttiktiñ negizgi maqsatı ädil bağanı qamtamasız etu dep esepteysiz be, älde JJM öndiruşileri men satuşılarınıñ arasında söz baylasu qiın nemese mümkin emes jağday jasau dep esepteysiz be?

- BQA-ğa ädil bäsekelestik damitınday qajet jağdaydı jasau, bağa turalı aldın ala söz baylasumen, jauapkerşiliksiz bäsekelestikpen, basım jäne monopoliyalıq jağdaydı asıra paydalanumen küresu mindeti jüktelgen. Tauar narığındağı bäsekelestiktiñ odan arı damu şarttarı zañmen bekitilgen. Ädil bağa - tauar narığındağı bäsekelestiktiñ damu jağdayın jasaudıñ saldarı bolıp tabıladı.

Narıqtıq qarım-qatınastıñ kez kelgen sub'ektisi meylinşe payda köruge tırısadı jäne bäsekelestik damığan jağdayda oğan «ädil emes» bağanı bekitu öte qiın boladı. Bäsekelestigi jetkilikti narıqta ädil bağanıñ boluı subektilerdiñ söz baylanısuın qiındatadı.

Mısalı, JJM-nıñ köterme narığında subektilerdiñ az boluı olardıñ söz baylasuğa wmtılısı men memlekettik retteuden qalıs qalu şaralarına ıntalandıradı. Aytalıq, Qazaqstanda qazirgi üş MÖZ-diñ ornına on MÖZ bar delik, köterme narıqtıñ 70%-nan astamın qadağalap otırğan 10 sub'ektiniñ ornına 50 subekti bar bolsın desek,  mwnday jağdayda barlıq sub'ektilerdiñ söz baylasu ıqtimaldığı tipti tömen boladı.

- Qalayşa bağanı retteu men köterme narıqtağı wsınıstıñ twraqtılığı mümkin boladı?

- Jetkizuler men JJM bağasın retteu üşin wzaq merzimdi perspektivada jüyeli şaralar qabıldau qajet. Ekonomikalıq qauipsizdik maqsatında otandıq MÖZ-derdi otandıq mwnay öñdeytindey etip jetildiru mäselesin qarastıru öte mañızdı. Biraq bwl üşin tiisti resurstar men memlekettik qoldau qajet. Eñ bastısı, JJM narığınıñ bağanıñ köterilui men JJM tapşılığın tudırmaytınday oñtaylı balansın qwru qajet.

Sonday-aq, aymaqtıñ erekşelikterin eskere otırıp, JJM-niñ aymaqtıq balansın engizu de mañızdı.

- BQA iri jetkizuşilerge täuelsiz JJQS (janar-jağarmay qwyu stanciyaları) ülesin arttıru üşin qanday äreketter qoldanıp jatır?

- Qazaqstanda barlığı üş MÖZ bar, olardıñ ıqpalındağı köterme jäne bölşek JJM jetkizuşiler bar. Bwl käsiporındar basımdıqqa ie tizimge engizilgen, olardıñ bağasın TMRA rettep otıradı.

Atalğan dominanttar bağası, dominanttar bolıp tabılmaytın sub'ektilerdiñ bağasınan edäuir tömen jäne, tiisinşe, olardıñ satu kölemi orasan zor, olar narıqta basım jağdaydı alıp twradı. Söytip, täuelsiz JJQS-tar köp jağdayda iri jetkizuşilermen bäskelese almaydı.

JJM-nıñ qol jeterlik äri aşıq narığın qwru üşin qazirgi uaqıtta energetika jäne mineraldı resurtar ministrligi «Mwnay önimderiniñ jekelegen türlerin öndiru men onıñ aynalımına memlekettik retteudi engizu turalı» zañ jobasın jasadı. Onda, jalpı aytqanda, atalğan narıqtı damıtu men ortadağı deldaldardı alıp tastau qarastırılğan. 

Odan basqa, JJM narığındağı bäsekelestikti damıtu men ahualdı twraqtandıru maqsatında memlekettik organdar men JJM narığınıñ sub'ektileriniñ qatısuımen narıqtağı bäsekelestikti damıtu jönindegi agenttiktiñ sarapşılar keñesin qwru şeşimi qabıldanıp, ol 2009 jıldıñ qaraşasında iske kirisetin boldı.

0 pikir