Beysenbi, 28 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9576. Jazılğandar — 4893. Qaytıs bolğandar — 37
Bilgenge marjan 6218 0 pikir 25 Şilde, 2018 sağat 19:13

Gepatit - qauipti dert

Bizdiñ qoğamda adamdar auruı jaylı aytqandı wnatpaydı. Onıñ bir sebebi - töñiregine dimkäs bolıp körinuden saqtanu bolsa, ekinşisi - orındı-orınsız swraqtardan qaşqaqtau. Saldarınan problema aytılmay jabulı küyi qaladı. Sodan soñ "auruın jasırğan ölediniñ" keri keledi. Ötken ğasırdıñ 90-şı jıldarında virustı gepatit saldarınan tuındağan ötkir infekciyalar, cirroz sındı bauır auruları 890 mıñ adamnıñ ömirin qidı. 2013 jılı bwl körsetkiş 1,45 millionğa jetti. Mwnıñ bäri gepatitti qauipti dert retinde moyındamaudan, köpşiliktiñ bwl auru jaylı köp bile bermeuinen deydi mamandar.

 

Birinşi qadam. Jwrtşılıqtıñ sauatın arttıru

Gepatit — bauırdıñ qabınuı. Onıñ: A, B, C, D jäne E degen türleri boladı. Olardıñ ärqaysısınıñ öz erekşelikteri bar, belgileri de ärtürli. Bärinen qauiptisi - E gepatiti. Onı erte anıqtau qiın. Sırqattardıñ 90 payızı - ötkir gepatitke şaldığadı: mwndayda nauqastıñ közi men terisi sarğayıp ketedi. Alayda, emdelip şıqqan pacient boyında auruğa qarsı immunitet payda boladı.

Sarğayu - gepatittiñ ayqın äri köpşilikke jaqsı tanıs belgileriniñ biri. Biraq key jağdayda aurudıñ eşqanday belgisi bayqalmauı da mümkin. Sol sebepti özin jaysız sezingen adam densaulığı men ağzasında bolıp jatqan özgeristerge mwqiyat zer salğanı abzal. Virus organizmge tüskennen keyin bauır jasuşaların zaqımdap, onıñ qızmeti bwzıladı. Qabınğan bauır der kezinde emdelmese jasuşılardıñ ornında eşbir funkciya atqarmaytın paydasız tin payda boladı. Keyin ol fibroz, cirrozğa nemese qaterli isikke aynalıp ketui mümkin.

Älemdik statistikağa süyensek, dünie jüzinde 250 millionnan astam adam V gepatiti virusın jwqtırğan bolsa, tağı 71 million adam S gepatitimen auıradı. Sarıaurudan bolatın ölim-jitimniñ 96 payızına gepatittiñ däl osı eki türi sebepker. 2017 jılı Qazaqstanda 70 mıñğa juıq adam gepatit jwqtırğan, onıñ 5 147-si aurudı jañadan jwqtırğandar.

A jäne E gepatiti virusı juılmağan azıq-tülik arqılı, al qalğan türleri jınıstıq jolmen jäne qan arqılı taraladı. Biraq bwl aurudı naşaqorlar nemese jınıstıq qatınas kezinde saqtanbaytın adamdar ğana jwqtıruı mümkin degen söz emes. Eger dwrıstap zararsızdandırılmasa manikyur, tatuirovka jasaytın qwraldardan, stomatologiyalıq jäne hirurgiyalıq qwraldardan da qauip tönui mümkin. Tazalıq saqtağan jağdayda virus twrmıstıq jolmen taralmaydı. V gepatiti anadan balağa jüktilik kezinde nemese bosanu barısında berilui ıqtimal.

ImperialCollegeLondon jäne UniversityofWashington ğalımdarı virustı gepatittiñ ölim-jitim jağınan malyariya, VIÇ, SPID pen tuberkulezden kem tüspeytinin däleldedi. Ğalımdar 1990-2013 jıldar aralığında, yağni 23 jıl boyı älemniñ 183 elinen mälimet jinaqtağan. Osı uaqıt işinde bauır auruınan bolatın ölim-jitim körsetkişi 63 payızğa ösken. 1982 jıldan bastap dünie jüzinde V gepatitine qarsı 1 milliard doza vakcina salınğan. Soğan qaramastan odan bolatın ölim sanı azaymay otır.

Al, zertteu jwmıstarına jwmsalğan investiciya men küştiñ arqasında tuberkulez, VIÇ pen SPID-ten bolatın ölim-jitim azayıp keledi. 2013 jılı älem boyınşa SPID-ten 1,3 mln, tuberkulezden 1,4 mln, malyariyadan - 855 mıñ adam köz jwmğan. 2000-2016 jıldar aralığında VIÇ indetin jañadan jwqtırğandar sanı 39 payızğa, odan bolatın ölim-jitim de edäuir qısqarğan. Al, gepatitten 2013 jılı 145 mln adam köz jwmıptı. Gepatittiñ qaharı qaytpauınıñ bir sebebi - qarjınıñ tiisinşe bölinbeui, deydi mamandar.

 

Ekinşi qadam. Saqtansañ, saqtaydı.

Bizdiñ qoğamda gepatitti naşaqorlar men kommerciyalıq sekspen aynalısatındardıñ auruı dep esepteytinder az emes. Äñgimeni "ot bası, oşaq qasınan" şığarğısı kelmey, jasırıp wstaytındardıñ qarası azaymauı sondıqtan.

Jalpı, bwl aurudıñ tırnağına kez-kelgen adam iligui mümkin. Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ mälimetinşe, twrmısı baquattı, damığan elderde twratın azamattar ağzası kerisinşe, virustı tez qabıldauı mümkin. Sondıqtan "saqtıqta qorlıq joğın" esten şığarmağan jön. Ol üşin qauipsizdiktiñ qarapayım ğana erejelerin este saqtañız. Äyelder manikyur jasağanda öz jiıntığın paydalanğanı dwrıs nemese qwraldarın mwqiyat zararsızdandıratın senimdi maman tauıp alıñız. Jalpı, ötkir, kesetin qwraldarmen qızmet körsetetin kez-kelgen jerde (stomatologiyalıq klinika, barber-şop, tatu salonı) abay bolğan dwrıs. Biraq keyde gepatit adami faktorğa qatısı joq beymälim jağdaylarda da taraluı äbden mümkin. Oğan 1988 jılı azıq-tülik pen auız sudıñ lastanuı saldarınan 300 mıñ adam sarıauru jwqtırğan Şanhay oqiğasın mısalğa keltiruge boladı.

Degenmen saqtıqtı köpşilik jinalatın orındardan, nauqastardan irgeni aulaq salu dep tüsinbegen jön. Şın mäninde, V gepatiti basseyn arqılı, süyiskende nemese qwşaqtasqanda, sonday-aq, ortaq ıdıs-ayaq arqılı jwqpaydı.

 Virustan qorğanudıñ negizgi joldarı:

  1. Taza auız su
  2. Jeke gigiena talaptarın saqtau
  3. Tazalıqqa jiti män beru (sonıñ işinde, zararsızdandırılğan şpric, wstara jäne medicinalıq otağa arnalğan t.b. qwraldar)
  4. Jınıstıq qatınas kezinde saqtanudı wmıtpau
  5. Immunizaciya

 

Üşinşi qadam. Immunizaciya

Vakcina egu kerek pe älde, joq pa? Ekpege qarsılıq bildirip jürgender olardıñ qwramında balalardı autizm, diabet, skleroz, bedeulik sındı aurularğa şaldıqtırıp, zeyin qoyu qabiletin tömendetetinin zattar barın alğa tartadı.

DDSW mälimetinşe, däl osı immundau şarası jıl sayın 2-3 million adamdı ölimnen araşalap qaluğa mümkindik beredi. Vakcina organizmniñ qorğanıs jüyesin belgili bir aurudan nemese infekciyadan qorğauğa jwmıldıradı. Immundau halıq densaulığın saqtauğa mümkindik beredi. Sondıqtan Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı ekpe egu şarasın densaulıqqa salınatın tiimdi investiciya dep tanıdı.

Qazaqstanda jappay ekpe egu nätijesinde soñğı 25 jılda V gepatitimen auırğandar balalar sanı 1234,5 ese, eresekter arasında aurudıñ taralu körsetkişi 311,5 ese azayğan.

Qazir A, B, D jäne E gepatitine qarsı vakcinalar bar. Ökinişke oray, olardıñ bağasın qarapayım halıqtıñ qaltası kötere bermeydi. V gepatitine qarsı salınatın vakcina D gepatitiniñ aldın aluğa kömektesedi. Al, S gepatitine qarsı tiimdi vakcina äzirge jasalğan joq.

«Bügingi tañda gepatitten qorğanudıñ eñ tiimdi jolı - ekpe saldıru, — deydi Mindetti äleumettik medicinalıq saqtandıru qorınıñ basqaruşı direktorı Serik Täñirbergenov. — Memleket kepildendirilgen tegin medicinalıq kömek paketi arqılı azamattarğa qauipti aurulardıñ, sonıñ işinde, gepatittiñ aldın aluğa mümkindik berip otır.

Är adam gigiena talaptarın saqtap, dwrıs tamaqtansa, ziyandı ädetterden bas tartıp, sportpen aynalıssa, aurudıñ aldın alu maqsatında därigerge uaqtılı qaralıp, tiisti vakcinalardı saldırıp twrsa bolaşaqta wlt densaulığı jaqsara tüsetinine senimdimin».  

Abai.kz

0 pikir