Düysenbi, 10 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 99442. Jazılğandar — 72523. Qaytıs bolğandar — 1058
Bolğan oqiğa 4764 7 pikir 30 Qañtar, 2018 sağat 09:10

Däuren Quat. «Men sizdi Manhettennen kütemin, ser!»

Meniñ AQŞ-qa barğan, qaytqan saparım turalı äleumettik jelilerde ini-dostarım jazıp jattı. Rahmet. Jolsaparım turalı özim de Abai.kz-ke azdı-köpti dünieler jariyalağan boldım. Äytse de qarap otırsam, bir-eki närse aytılmay qalğan siyaqtı. Sonı bayan eteyin.

Qazaqstannan AQŞ-qa barıp, mekendep qalıp qoyuğa tırısatındar äuelde jeñil-jelpi jwmısqa ilinip küneltedi eken degendi estitinmin. Köbi şaştaraz bolıp alatın körinedi. Sonda deymin-au, elde de olar şaş qiıp, sän salondarında istegen adamdar ma, älde Amerikağa barğanda qoldarınan keletin bar käsip sol bolğanı ma? Ärine, bilim biligimen tabıstı, ıñğaylı qızmetke twrıp jatqandar da bar. Bizdiñ äñgimemiz olar turalı emes.

...Sonımen, şaştaraz. Qızıq üşin şaşımdı N'yu-Yorkke barğan saparımda aldırayın dep attandım. Degendey-aq boldı. Şäkeñ – Şämşiddin Pättev, Nwrekeñ – Nwrtöre Jüsip jäne Srayl Smayıl – törteumiz sorpa suı bar bir dämhanadan tüstenip şığıp, jatın jayımızğa qaray kele jatqanbız. Joldan şaştaraz üyiniñ kezdese ketkeni. İzdegenge – swrağan. Şäkeñder qonaqüyge bet aldı da, men şaştarazğa bas swqtım. Şaştarazğa şala-pwla ağılşınşamdı emes, ädeyi qazaqşa-orısşa arlastırıp, söyley kirdim. Biri telefondı qwlağına japsırıp, biri tırnağın egelep, endi biri aynağa qarap, zerigip otırğan äyelder şu-u ete tüsti.

-Siz orısşa bilesiz be?

-Biletin siyaqtımın.

-Şaş qidırasız ba?

-Ärine.

-Endeşe mına arağa jayğasa qalıñız.

Söytip alıstan tuğan bauırları kelgendey şwrqırasqan marjalar meni aynalıp-tolğandı da qaldı. Bireui lıp etkizip sırtqı kiimimdi şeşip äketti. Qaysıbiri, Qwday-au, basımdı sipalap, bas süyegimdi ölşeuge  nemese şaşımnıñ är talın sanauğa kiriskendey baurap, üyirip baradı. Sodan, şaş qidıruğa kiristik. Jası qwrığır ayañdap alpıstı alsa da bädenin bermeuge, keşegi qılımsığan qız künin qasınan qadam wzatpauğa barın salatını anıq bayqalatın Elizaveta «boyjetkenge» bwyırıppız, ol aldımen aynadağı közime közin qadap, özinşe qılımsıp, tälimsip esimimdi swradı.

-Däuren.

-Mister Daauren, qay jaqtan bolasız?

-Qazaqstannan.

-Mister Daauren, Qazaqstannıñ halqı orısşa bile me?

-Bilgende, qızıq...mısalı, Timur, Aysultan deytin balalardıñ tilderi tuğannan-aq orısşa şığadı. Al, Mırzan, Amanhan; Mwhtar Şahan deytin qazaq balaları mülde orısşa wqpaydı.

-Qızıq eken.

-Aytpañız, öte qızıq. Elizaveta hanım, endi öziñiz jayında aytpaysız ba?

-Men – ukrainkamın.

-Uau!

-Meniñ esimimniñ Elizaveta ekenin qaydan bildiñiz.

-Mine, mına tabliçkada jazılıp twr emes pe? Elizaveta Melzer.

-Ah, qazaq! Qazaqtıñ jansızı. Meniñ atı-jönimdi bilip qoydıñ ba (äzildegen türi)?

-Bizde ukarinder köp. Orıstardan keyingi diaspora ukraindar şığar.

-Men 1979 jılı ketip qalğanmın elden.

-A, solay ma? «Maydanğa» qatıspağan ekensiz ğoy?

-«Maydandağı» bauırlarıma jeñis tileymin.

Osınday äjük-güjik äñgimemen şaşımız qiılıp boldı. Qiılıp boldı degennen qidalanıp boldı degenim dwrıs şığar.  Elizaveta Melzer meniñ bılayda bir-birimen «birligi» kem, birine biri bağınbay, şaşılıp, şalğayğa ketip jatqan şaşımdı töbeme üyip, seleudey seldiretti de qoydı. Dese de, rahmet. Thanks.

-Sizden 35 dollar, jas jigit.

-Qanşa-a?

-35 dollar, ser!

-Ok.

İlgişekten tonımdı alıp, tös qaltama qolımdı salğam –  joq. «Qoy, mına qaltamda ma eken?» Bwnda da joq. Şalbarımnıñ jambas qaltasın tinttim. Joq. Közim şarasınan şığa jazdasa kerek, Elizaveta hanım da üreylenip ketti. Swrap jatpastan birden:

-Joq pa? – dedi.

-Iä, joq. Ämiyanım joq! Jaña ğana bar siyaqtı edi.

-Qarañız, bälkim, tüsip qalğan bolar.

Sırt kiimder ilingen jerdi aqtarıp töñkerip qarap jatırmın. Joq. Endi qayttim? AQŞ-qa alıp barğan bar aqşam, jol pwlım sol ämiyanda edi... Osı kezde meni Elizaveta sabırğa şaqırdı:

-Men sizden eşteñe almaymın. Siz oğan qinalmay-aq qoyıñız. Biraq, Qwday üşin bizden küdiktenbeñizşi. Qwday üşin, köketayım, bizden küdiktenbeñiz. Biz suqoldı tirlik jasamaymız. Odanda bağana qayda boldıñız, qay jerlermen jürdiñiz, sonı mwqiyat esiñizge tüsiriñiz de, barğan, jürgen jeriñizdi aralap qaytıñız.

-Söyteyin.

-Ser, men sizdi Manhettennen kütemin.

-Kütiñiz.

Ayağımdı jebey basıp, bağana as işken dämhanağa qaray wştım. Köñil alay-tüley. «Qap-ay,ä?.. Bwnday wqıpsızdığım, alañğasırlığım joq edi ğoy, endi qaytim? Aqşası tüskir birdeñe bolar, aynalamda el bar, jwrt bar, tölqwjattı aytsañşı. Tölqwjatım joğalsa, ne anda emes, ne mında emes, qaldım ğoy...» Östip kele jatıp özimşe mırs-mırs etip külip qoyamın. Andrey Mironov Sovet miliciyası bolıp oynaytın fil'm esteriñizde me? Arıstannıñ ayağınıñ astında  qazına jatır degendi estigen italyalıqtar Leningradqa keledi ğoy. Boyın kärilik pen ayıqpas dert meñdegen kempir köz jwmarınıñ aldında nemere qızına qwpiya sırın aşıp, onı estigen qular bir künde wşaqqa otıradı da tartadı. Jolda bäsekelester qastandıq jasap, qazına izdey şıqqan professordıñ tölqwjatın wşaqtan laqtırıp jiberedi emes pe? Sodan älgi bayqwstı Italiya da, Resey de qabıldamay «qızıq» qıladı. «Sol «qızıqqa» endi özim qarıq bolmayın» dep qoyamın işimnen. Osındayda da oyğa qay-qaydağı tüsedi eken-au... Alqın-jwlqın dämhanğa jettim. Jüregim dürsildep ekinşi qabatqa köterilip, jaña äredikte tüstengen üstelige tayadım. Eki zäñgi, ekeui de güjban qara, aldarına astı üyip qoyıp, keñirdektetip otır eken, jaqındap bardım da, älginde tize bükken orındıqtı sırğıtıp, keyin tartıp qaldım. Eki däu «mına neme basqa orın tappağanday bizdiñ qasımızğa jayğaspaq bolğanı nesi?» degendey näumez qaradı da qoydı. Al, meniñ eki közim bağanağı orındığımda. Ornımnan twrıp bara jatıp, ädetimşe orındığımdı  üsteldiñ astına swğındırıp ketkem. Orındığım sol qalpında twr eken. Mine, keremet! Ämiyanım da sol orındıqtıñ taqtayşa betinde tük bolmağanday jatır. Ünemi jatatın orını osı orındıqtıñ taqtayşa beti siyaqtı. Jwlıp aldım. Sol twrğan jerimde qwjattarımdı tekserip, azın-aulaq tiın tebenimdi sanadım. Tüp-tügel.

Biluimşe, amerikalıqtar, sonıñ işinde, äsirese, afroamerikalıqtar jolda jatqan oñay oljadan bas tarta qoymaydı. Manağı ekeu, ärine, ämiyandı körgen joq, körse, işindegisin sıpırıp alıp tayıp twrar edi. Mümkin, körgen de bolar. Körgen soñ iesi kep qalar dep timegen de şığar. Iä, bäri de mümkin. Qwdayğa qarağan adamdar qayda da bolsın tabıladı emes pe? «Ämrekeñde» basımızdan ötken bir hikaya – osı. Şaştarazdardıñ ömirin zertteymin dep jürip kezdesken «şım-şıtırıq oqiğanı» osılayşa bayandap bergendi jön kördim.

Aytpaqşı, Elizaveta hanımğa qaytar jolda soqtım. Rahmetimdi aytıp, män-jaydı tüsindirip, qızmetine töleuge tiis aqımdı berdim. Ol da rahmet aytıp jatır. Ol da mäz. Adam balası qayda da adam balası ğoy. «Ämiyanıñızda soqır tiın qalsa da, tügendep, sanap jüriñiz, - dedi ol, - bay bolasız!»

«Ämin, aytqanıñız kelsin» dedim men qazaqşalap.

-Siz qazaqşa söylep twrsız ba? – dedi ol. Men:

-Iä, - dedim.

-Men Sizdi tüsindim, - dedi ol.

Kördiñizder me, qazaq tilin amerikalıq şaştaraz şeberi Elizaveta Mel'cer de tüsinedi.

Abai.kz

7 pikir