Särsenbi, 27 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9304. Jazılğandar — 4613. Qaytıs bolğandar — 37
3987 0 pikir 21 Jeltoqsan, 2016 sağat 15:47

ÜŞ TWĞIRLI TİL HAQINDA BİRER SÖZ

Qazaqstan Respublikasınıñ 2011-2020 jıldarğa arnalğan Tilderdi qoldanu men damıtudıñ Memlekettik bağdarlamasında elimizdegi ömir sürip jatqan halıqtardıñ mädenieti men dästürine qwrmetpen qaraytın, üş tildi erkin meñgergen, köpmädenilik twlğanı tärbieleu isine zor män beriledi.

Bağdarlamanıñ maqsatı – Qazaqstanda twratın barlıq etnostardıñ tilderin saqtay otırıp, wlt birligin nığaytudıñ asa mañızdı faktorı retinde memlekettik tildiñ keñ auqımdı qızmeti men qoldanısın qamtamasız etetin üylesimdi tildik sayasat qwru. Bwl memlekettik bağdarlama ayasında tilderdi üyrenu isine erekşe köñil bölinude.

Täuelsizdigimizdiñ alğaşqı künderinen bastap-aq elimizde til sayasatı Memleket basşısı N.Ä.Nazarbaevtıñ tikeley basşılığımen saliqalı da, sındarlı türde jüzege asırıluda.

Elbası jıl sayınğı Qazaqstan halqına arnaytın dästürli joldaularında da til sayasatına, onıñ işinde qoğamdağı memlekettik tildiñ märtebesin köteru mäselesine toqtalmay ötken emes.

Bilim men ğılımnıñ, ekonomikanıñ, biznestiñ, sayasattıñ, jalpı bäsekelestiktiñ qarıştap damıp otırğan bügingidey jahandanu kezeñinde Elbası köregendik tanıtıp, aldımızğa üş tildi bilu qajettigin qoyıp otır. Äsirese, öskeleñ wrpaqtıñ, jastar aldında birneşe til bilu mindeti twr.

Elbası Nwrswltan Nazarbaev öziniñ 2012 jılğı 27 qañtardağı “Äleumettik-ekonomikalıq jañğırtu – Qazaqstan damuınıñ bastı bağıtı” attı Joldauında 2020 jılğa qaray memlekettik tildi meñgergenderdiñ qatarı 95 payızğa deyin jetetin boladı”, – dep atap körsetken bolatın. Prezident Nwrswltan Nazarbaev Ükimettiñ aldına “Tilderdiñ üş twğırlılığı” mädeni jobasın iske asırudı jedeldetu mindetin qoya otırıp, bükil qoğamımızdı toptastırıp otırğan memlekettik til retinde qazaq tilin oqıtu sapasın arttıru qajettigine erekşe nazar audardı. İs qağazdar jwmısı memlekettik tilge köşirildi. İs qağazdarındağı memlekettik tildiñ ülesin arttıru üşin tiisinşe şaralar jasaldı.

Elbasımız: “Qazaq tili üş tildiñ bireui bolıp qalmaydı. Üş tildiñ birinşisi, negizgisi, bastısı, mañızdısı bola beredi. Qazaq tili – Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili. Jäne oğan qamqorlıq ta sonday därejede boladı”, - degen edi.

Bügingi tañda Qazaqstan üşin üş twğırlı til – eldiñ bäsekege qabilettilikke wmtıluınıñ birinşi baspaldağı. Ärine, damığan örkenietti 30 eldiñ qatarına qosılu maqsatında jürgizilip otırğan «Üş twğırlı til» sayasatı – eldiñ erteñi üşin asa qajet. Maqsatı – köp wlttı elimizde wltaralıq tatulıqtı saqtau, wlttıq-memlekettik birtwtastıqtı qalıptastıru, qazaqstandıq patriotizmdi negiz ete otırıp, wlttıñ bäsekege qabilettiligin arttıru bolıp tabıladı.  

Üş twğırlı til arqılı ğana Qazaqstan tildik sayasattıñ oñ nätijesin köre aladı. Qazirgi tañda orıs jäne ağılşın tilderin oqıp-üyrenu arqılı tilimizdi, dinimizdi, salt-dästürimizdi älemge paş etuge, mädenietaralıq qatınas negizinde aqparat almasu, bilim üyrenu, täjiribe jinauğa barlıq mümkindik bar.

Prezidentimiz Nwrswltan Nazarbaev «Qazaqstan-2050: qalıptasqan memlekettiñ jaña sayasi bağıtı» attı halıqqa joldauında «Biz el iesi retinde biik bola bilsek, özgelerge sıylı bolamız» dey kele: «Qazaq tili – bizdiñ ruhani negizimiz. Bizdiñ mindetimiz – onı barlıq salada belsendi paydalana otırıp damıtu. Biz wrpaqtarımızğa babalarımızdıñ sandağan buınınıñ täjiribesinen ötip, bizdiñ de üylesimdi ülesimizben tolığa tüsetin qazirgi tildi mwrağa qaldıruğa tiispiz, - dep atap körsetken edi.

Büginde ağılşın tili bastauış sınıptardan bastap oqıtılıp, barlıq mekemelerde de meñgeru qajettiligi tuındauda. Elimizdiñ ruhani astanası – Semey qalasında ornalasqan kieli qara şañıraq Abay qorıq-mwrajayı Elbasınıñ «Üş twğırlı til» sayasatın qolday otırıp, auqımdı şaralar atqaruda.

Sonıñ bir ayğağı – Abaydıñ «Jidebay-Börili» memlekettik tarihi-mädeni jäne ädebi-memorialdıq qorıq-mwrajayı ICOM-UNESCO wyımına müşe bola otırıp, älemniñ ädebi jäne muzıka muzeylerin biriktiretin komitet (ICLM) qaramağındağı wjımdarmen şığarmaşılıq baylanıs jasauı.

       Qazirgi ğılım anıqtağan wlttıq memleket belgileriniñ biri – halıqtıñ ana tili ekeni mälim. Soğan oray bizdiñ täuelsiz elimizde qazaq tili Ata zañımızda atap körsetilgendey, memlekettik til märtebesine ie. Demek, Elbasınıñ sözimen aytsaq, qazaq memleketiniñ bolaşağı qazaq tilimen tikeley baylanıstı. Al ol üşin eñ aldımen tuğan tilimizdi memleket qwruşı halıq bolıp tabılatın qazaq wltınıñ ökilderi bizder erekşe ardaq twtuğa tiispiz. YAğni qazaq qazaqpen qazaqşa söylesse qazir respublikanıñ öz işinde ğana on millionğa jetken halıqtıñ tuğan tiliniñ erteñi qanday boladı dep alañdaudıñ eş qisını joq.

       Abaydıñ «Jidebay - Börili» memlekettik qorıq – muzeyi wlı aqınnıñ asıl mwrasınıñ altın qorı, äri nasihatşısı bolıp tabıladı. Öytkeni, qazaqtıñ körkem tiliniñ kestesin kelistirip, jazba ädebietiniñ negizin qalap, ädibin tüzegen Abay (Ibrahim) Qwnanbaywlı ekeni jwrt moyındağan şındıq. Sondıqtan hakim Abay şañırağında til mädenietine, äsirese qazaq tiliniñ körkemdigine erekşe män beriledi. Sonımen qatar til adamdarmen özara baylanıs qwralı. Wlttar men wlıstar arasındağı teñdesi joq däneker, äri jahandanu zamanınıñ jarşısı ekenin eskere otırıp, muzeyge keluşilerdiñ wlı aqın mwrasımen halıqaralıq ağılşın jäne orıs tilderinde tanısuına da mümkindik tuğızıldı. Osınday naqtı şaralar aldağı «Ekspo - 2017» halıqaralıq körmesine oray jalğasa tüsedi. Mäselen, «EKSPO-2017» halıqaralıq mamandandırılğan körmesine arnap Abay qorıq-muzeyi www.visit-abaisemey.org saytın aştı. Onda Semey qalasınıñ tarihı, mädenieti, säulet önerinen mol mağlwmat berilip, jañalıqtar aydarı qalamızdıñ tınıs-tirşiliginen orıs-ağılşın tilderinde habardar etedi. Bwğan qosa jaqında muzeyge keluşilerdiñ Abay öleñderiniñ qazaq, orıs ğana emes, qıtay jäne ağılşın tilderinde tanısu üşin şığarılğan kädesıylıq qoyın kitapşaları keluşilerdiñ közayımına aynalmaq. Olay bolsa halıqtıñ örkenietke tanıluına tıñ öris aşatın üş twğırlı til bağdarlaması Abay mwrasınıñ nasihattaluına ülken septigin tigizeri anıq. 

 

Mwqataeva Saltanat Amantayqızı

Abaydıñ «Jidebay-Börili» memlekettik

 tarihi-mädeni jäne ädebi memorialdıq

qorıq-mwrajayınıñ ğılımi hatşısı

Abai.kz

0 pikir