Beysenbi, 4 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12067. Jazılğandar — 6606. Qaytıs bolğandar — 48
46 - söz 8101 0 pikir 29 Säuir, 2014 sağat 13:48

Şwğıla Saparğaliqızı: Bişilerge qoldau joq

 

Qazaq biiniñ has şeberi Şwğıla Saparğaliqızı qayda ketti degen söz az estilmeydi. Bireuler onı önerdi tastap, otbasınıñ qamımen ketti dese, endi bireuler – el arasında ötetin koncertterge mwrnın şüyirip, jabıq esikte ötetin toy-tomalaqta bi bilep jür deydi. Alayda juıqta ğalamtor jelisinen Şwğıla arnayı öner ortalığın aşıp, jas talanttardı jinap jatır degen habardı da estigen edik. Söytip, internette atalğan meken-jay boyınşa Almatınıñ qaq ortasınan aşılğan mektepke QR eñbek siñirgen mädeniet qayratkeri Şwğıla Saparğaliqızın arnayı izdep bardıq.

 

– Şwğıla hanım, jañadan aşılğan bi mektebiñiz qwttı bolsın! Jastar jağınan bi üyrenuge talpınıs tanılıp jatır ma?

– Rahmet! Endi bwl bastamanıñ nätijesin uaqıt körseter. Bidi üyrenem degen ıntalı jastar öte köp. Bwyırsa, alda ötetin jeke keşimde osı mektebimde tälim alıp jatqan jas büldirşinderdiñ sahnadağı twsauı kesiletin boladı. Bastapqıda özimniñ izimdi basatın käsibi deñgeydegi bişilerdi alsam ba degenmin. Öytkeni bige degen ikemi qalıptasqandıqtan, olarmen jwmıs isteu qiın bolmaydı. Biraq irikteu barısında meniñ aldıma äuesqoylar köp keldi. Olardıñ buını qatıp qalğandıqtan, jas balalardı aludı jön sanadıq. Endi osı büldirşinderdi bes-altı jılday baulısaq, arı qaray alıp ketuleri qiınğa soqpaydı. Sonımen qatar bizdiñ ortalıqta biden özge, vokal men suret saluğa da üyretedi.

– Jalpı siz Qıtaydan el prezidentiniñ şaqırtuı boyınşa oralğanda, qazaq biiniñ nağız qamqorşısı keldi degen ümit bolğan edi. Biraq arada on bes jıl uaqıt ötse de, qazaq bii wlttıq önerdiñ biik deñgeyine nege şığa almay jatır?

– «Jalğızdıñ şañı şıqpas» degen ğoy halıq. Jalğız men qazaqtıñ bi önerin kökke köterem deuim – äbestik boladı. Mende onday orasan maqsat bolmağan, mwnday mindetti mağan eşkim jüktegen de joq. Bi önerin örge süyreu – bükil memlekettik ansambl'der men teatrlardıñ, öner ordaları men önerge qatıstı oqu orındarınıñ mindeti bolsa kerek. Degenmen, bwl salada eşteñe atqarılmay jatır deuge tağı kelmeydi, Astanadan arnayı «Astana balet» teatrı aşılıp, jwmısın bastadı. Byudjetten arnayı qomaqtı qarjı bölinip, bişilerge jağday jasalınıp jatır. Tipti keybiri täjiribe almasu maqsatında şetel sahnasına barıp, öner körsetip jür. Bizge tek jaqsı qoyılımdar jetispeydi. Äytpese bizde talanttı bişiler jetkilikti.

– Bwl orayda bi, dästürli än jäne küy öneri siyaqtı wlttıq önerdi öz künin özi köruge mäjbür etpey, memlekettik qoldau qajet deysiz ğoy?

– Älbette! Mäselen, qazir qanday koncerttik jobanı alsaq ta, olar bişilersiz ötpeydi. Tipti sahnağa jalqı şıqqan änşilerdiñ de soñında bişiler bilep, ärtistiñ önerine är berip twradı. Bwl bizdiñ elde bişiler qatarınıñ az emestigin körsetedi. Alayda osı öner ielerine degen nasihat pen qoldaudıñ joqtığı sol – olar «eñbegi adal, eti aram» küyge tüsti. Olardıñ eñbegi elenbey, tasada qala beredi. Tipti änşler dayın fonogrammamen än salğanı üşin de barğan jerinen qomaqtı aqşa aladı. Al är qoyılım sayın aq ter-kök terge tüsetin bişiler bergendi qanağat qıluğa mäjbür. Mine, säykessizdik pen önerdegi ädiletsizdik qayda jatır?!

Qazir qanday bi ansambl'derin alıp qarasaq ta, ärtisteriniñ alatın jalaqısı öte az. Tapqandarı bügingi inflyaciya men deval'vaciyanıñ jwmırına jwğım bolmaydı. Sondıqtan memlekettik teatrlarda isteytin nebir bişiler qoldarın bir siltep, önerden ketip qalıp jatır. Mısalı, men Pekin teatrında jwmıs istegende, jalaqıdan bölek är qoyılımğa dayındıq jasaudıñ özine arnayı aqı tölenetin. Al gastrol'ge şığıp, memlekettik merekelerde öner körsetetin bolsañ, ol soma pälenşe esege deyin artatın. Aylığımızdı almaytınbız, aşqan esepşotımızğa ay sayın jinalıp jata beretin. Osılayşa Qıtayda öner adamdarınıñ eñbegi arnayı zañmen qorğaladı. Tipti kündelikti jeytin jemis-jidegimiz ben därumenderimizdi de teatr özi köterip alatın. Öz basım alğaş elge kelip, prezident orkestrine ornalasqanda, mağan on mıñ teñge jalaqı tağayındaldı degende jağamdı wstadım.

– Al endi sizdiñ bügingi twrmıs jağdayıñız, mingen köligiñiz, tapqan tabısıñız öziñizdi qanağattandıra ma?

– Ükimettiñ mağan bergeni – Astanadan üş bölmeli päter men «Eñbek siñirgen mädeniet qayratkeri» degen ataq qana. Söyte twra osı uaqıtqa deyin qol qusırıp, eşkimge alaqan jayğan emespin. Bügingi jağdayımnıñ jaqsılığı özimniñ mañday termen tapqan eñbegimniñ arqası dep bilemin. Jılına bir-eki ret memlekettik merekelerde öner körsetkende, gonorar tölenip twratını bar. Onıñ özi bügingi mına qımbatşılıqta bir işip-jemiñe de jetpeydi. Sondıqtan tabıstıñ közin şetel sahnasında körsetetin qoyılımdardan tauıp jürmin. Onıñ üstine üyde otağası, yağni asırauşımız, tiregimiz bar. Men soğan arqa süyep kele jatırmın. Osı ortalıqtı da öz jiğan-tergen qarjıma satıp alıp, aşıp otırmın. Bwğan deyin jwmıssız jürdim desem, asa bir ötirik aytpağan bolarmın.

– «Otağası» demekşi, «estigen qwlaqta jaza joq » degen, el arasında siz turalı qazaqtıñ bir tanımal azamatına ekinşi äyel bolıptı degen söz bar. Ärine, bwl jeke bastıñ äñgimesi. Biraq qwlağı türik qazaqqa bir jauap aytar kez keldi dep oylamaysız ba?

– Meniñ küyeuim – men Qazaqstanğa kelmey twrıp, üylenip, keyinnen türli jağdaylarğa baylanıstı ajırasqan azamat. Sondıqtan men bireudiñ baqıtına ortaqtasıp, eşkimge ekinşi äyel bolğan joqpın. El ne demeydi? Tipti pälenşeden bala tuıp alıptı degender de bolğan. Alayda Qıtayda atağımız jer jarıp jürgende, elge kelip, bireudiñ jarı bolamın degen oy üş wyıqtasam tüsime kirgen emes. Bälkim, tağdır şığar. Biraq men özdigimnen eşkimniñ ala jibin attamaytın adammın.

– Sonımen neşe balanıñ anası boldıñız?

– Allağa şükir, eki wl, bir qızımız bar.

– Qazaq än-jırmen birge bidi de bir kisidey meñgergen halıq bola twra, elimizde wlttıq bidiñ qır-sırın üyretetin birde-bir memlekettik şañıraq joq. Esesine arnayı teatr aşıp, batıstıñ baletine basımdılıq berilip otır. Bwl jağdaydı siz qalay bağalaysız?

– Bizdiñ elde tiip-qaşıp oqıtatın joğarı oqu orındarınıñ işindegi bi bölimderinen basqa, jalğız ğana Seleznev atındağı horeografiyalıq uçilişe bar. Onıñ özinde baletke basımdılıq beredi. Mısalı, ol jerde talapkerlerdi tañdau sätine kelgende, jaqsıların baletke bauluğa alıp qaladı da, älsizderin wlttıq bige jibere saladı. Osıdan-aq qazaq biine degen közqarastıñ qanşalıqtı ekenin bile beriñiz.

– Aytpaqşı, sizdiñ bwğan deyin Astanadan «Şwğıla bi mektebin» aşqanıñız bar edi. Sonıñ tağdırı ne bolıp jatır?

– Iä, 2003 jılı Astanada Euraziyalıq universitettiñ işinen sol kezdegi rektor Mırzatay Joldasbekov ağamız arnayı mektep aşıp bergen bolatın. Söytip, ol kisi arnayı akt zalı men bir-eki kabinetin bosatıp berdi. Arnayı irikteu arqılı bige ikemi bar büldirşinderdi tañdap aldıq. Wzın sanı eki jüzge juıq balanı oqıta bastadıq. Kişkentay şäkirtterim şetelge deyin şığıp, öner körsetip, mektebimiz kün sanap örken jaya bastadı. Mwnı bayqağan sol kezdegi Mädeniet ministrligi bizdi Seleznev atındağı horeografiyalıq uçilişeniñ filialı etip jiberdi. Keyinnen Almatıdağı atalmış bilim ordasın filial qılıp qaldıramız da, sender qazaq wlttıq bi öneriniñ ortalığı bolıp qalasıñdar degende, quanışımız kökke jetti. Sonımen ministr auısıp, soñınan Mırzatay ağamız ornınan ketkende, biz dalada qaldıq. Söytip, ärbir esikti qağıp jürgende, özimniñ de densaulığım sır bere bastadı. Aqır soñında emdeluge şetelge ketetin bolğandıqtan, mektebimdi ministrlikke ötkizip kettim. Ol mekteptiñ sodan keyingi tağdırınan habarsızbın. Swrau salğanımda jauap bergen jan balası bolmadı. Mine, bizde osınday jauapsız dünieler jetip artıladı.

– Osı keybir zertteuşiler qazaqta «Qamajaydan» basqa bi bolmağan, «Qarajorğa» – moñğol biiniñ qazaqqa ıñğaylastırılğan köşirmesi degen pikirge qanday qarsılıq aytasız?

– Bwl pikirge jüz payız qarsımın. Biz köşpeli el bolıp sanalatındıqtan, qazaq pen moñğol bolsın, salt-dästürimiz ben mädenietimizde jaqındıq, wqsastıq boluı zañdılıq. Barlığımız birdey at üstinde ösken halıqpız. Sondıqtan «Qara jorğadağı» at üstinde şauıp bara jatqanday körinetin iıqtıñ qozğalısı barşamızğa tanıs. Biraq bwl bi är wlttıñ özindik elementterimen erekşelenedi. Öz täjiribemnen aytar bolsam, är halıqtıñ bidegi qimıl-qozğalısı sol wlttıñ tarihına baylanıstı tuındaydı. Aytıp otırğan jüyrik at bärimizge atkölik esebinde tanıs bolğandıqtan, moñğoldar onı özderiniñ naqışına salıp bilep jür. Tipti qırğızdıñ özi «Qara jorğanı» bileu arqılı Ginnesstiñ rekordtar kitabına engeli otır. Osığan endi ne deysiz?

– Siz soñğı jıldarı sahna men teleekrannan sirek körinetin bolıp jürsiz. Osınıñ sebebin nemen tüsindiresiz?

– Men önerden eşqayda ketken joqpın. Tek el işinde ötetin keşter men koncertterge şaqırtular az. Özdigimnen swranıp baruğa namısım jibermeydi...

– Al el işinde jürgen tağı bir sözge qarağanda, siz jabıq esik jağdayında ötetin aqsüyekter men baylardıñ tüsimi köp toy-tomalağında bi bileuge köşken degen qaueset bar. Bwl ras pa?

– Bwl jalğan söz. Tek ağayın-tuıstıñ arasında köñilderin köteru maqsatında öner körsetetinim bolmasa, eşqaşan onday toy-tomalaqqa barıp bilegen emespin. Alayda pälenşeniñ toyı, tügenşeniñ tuğan küni dep, ötiniş bildiretinder boladı. Biraq özime qoyğan talabım sol – biik sahnağa layıq bidiñ bedelin toyda tömendetkim kelmeydi.

– Al tayau bolaşaqqa arnalğan şığarmaşılıq twrğıdağı qanday jospar-joralğıñız bar?

– Aldağı ayda Almatı men Astana qalasında jeke şığarmaşılıq keşimdi ötkizsem dep otırmın. Qazir soğan dayındıq üstindemin.

Äñgimelesken – Dinar KAMILOVA,

«D»

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» № 16 (240) ot 24 aprelya 2014 g.

Taqırıp özgertilip alındı. Tüpnwsqadağı taqırıp: Özdigimnen eşkimniñ ala jibin attamaytın adammın

0 pikir