Särsenbi, 3 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11796. Jazılğandar — 5941. Qaytıs bolğandar — 44
Jañalıqtar 1461 0 pikir 5 Naurız, 2014 sağat 06:30

Keşegi, bügingi häm keleşektegi qazaqtıñ Älihanı

5 naurız – Älihan Nwrmwhamedwlı Bökeyhannıñ tuğan küni.

Bar qazaqtıñ – keşegi, bügingi häm keleşektegi qazaqtıñ Älihanı uaqıtpen birge jasay beretin Alaştıñ alıp twlğası. Älekeñniñ twlğası Abaydan keyingi qazaqtıñ aspanına aynaldı.

Älihan Nwrmwhamedwlı uaqıttı asa joğarı bağalap, onıñ ärbir minutın tuğan halqına qızmet etuge arnağan. Älekeñniñ sanaluan qırınıñ biri – audarmaşılığı.

Alaşorda avtonomiyası taratılıp, Alaş qayratkerleri Älihannıñ bas boluımen qazirgi Qazaqstannıñ territoriyalıq twtastığın resmi qwjatpen Leninniñ qolın qoydırıp bekitkennen keyin, Älekeñ Alaş ziyalılarına ğılım, mädeniet, ädebietke den qoyalıq dep bağdar bergen. Sonıñ nätijesinde ziyalılar oqulıqtar jazdı. Zertteu isimen aynalıstı.

Älihan Bökeyhannıñ orıs jazuşısı Çehovtıñ «HAMELEON» attı äñgimesin audarğan. Bwl äñgime «Ayqap» jurnalında jariyalanğan. Älekeñniñ tuğan künine oray, sol äñgimeni jariyalap otırmız.

Abai.kz

 

A. Çehov. HAMELEON

Kün ıstıq. Qala bazarı. Düken aşıq, aluşı joq. Saudagerlerdi wyqı basqan. Bazarda qayırşılar da joq. Bazarmen policeyskiy nadziratel' Oçumelov kele jatır. Barımtalap alğan bir şelek qaraqattı köterip, qasında gorodovoy keledi.

5 naurız – Älihan Nwrmwhamedwlı Bökeyhannıñ tuğan küni.

Bar qazaqtıñ – keşegi, bügingi häm keleşektegi qazaqtıñ Älihanı uaqıtpen birge jasay beretin Alaştıñ alıp twlğası. Älekeñniñ twlğası Abaydan keyingi qazaqtıñ aspanına aynaldı.

Älihan Nwrmwhamedwlı uaqıttı asa joğarı bağalap, onıñ ärbir minutın tuğan halqına qızmet etuge arnağan. Älekeñniñ sanaluan qırınıñ biri – audarmaşılığı.

Alaşorda avtonomiyası taratılıp, Alaş qayratkerleri Älihannıñ bas boluımen qazirgi Qazaqstannıñ territoriyalıq twtastığın resmi qwjatpen Leninniñ qolın qoydırıp bekitkennen keyin, Älekeñ Alaş ziyalılarına ğılım, mädeniet, ädebietke den qoyalıq dep bağdar bergen. Sonıñ nätijesinde ziyalılar oqulıqtar jazdı. Zertteu isimen aynalıstı.

Älihan Bökeyhannıñ orıs jazuşısı Çehovtıñ «HAMELEON» attı äñgimesin audarğan. Bwl äñgime «Ayqap» jurnalında jariyalanğan. Älekeñniñ tuğan künine oray, sol äñgimeni jariyalap otırmız.

Abai.kz

 

A. Çehov. HAMELEON

Kün ıstıq. Qala bazarı. Düken aşıq, aluşı joq. Saudagerlerdi wyqı basqan. Bazarda qayırşılar da joq. Bazarmen policeyskiy nadziratel' Oçumelov kele jatır. Barımtalap alğan bir şelek qaraqattı köterip, qasında gorodovoy keledi.

Wstañdar! Jiberme! Sen jekswrın qabatın nemesiñ ğoy! – degen  Oçumelov dauıstı estidi.

Qıñsılağan it dauısı şıqtı. Sonıñ arasında üygen otınnan şığıp, artına qaray-qaray aqsay basıp qaşıp kele jatqan itti kördi. Itti quıp jetip, bir kisi jığıla-mığıla ayağınan alıp wstadı. Köz aşıp jwmğanşa wyqıdan oyanğan saudager, otınnan jiılğan kisiler toptanıp jinalıp qaldı.

- Bw nemene, taqsır! Janjal bolıp qaldı ma eken? – dedi gorodovoy. Oçumelov sol jağına bwrıla basıp topqa qaray tarttı.

Otın üygen qaqpanıñ aldında jiılğan topqa qolın köterip twrğan adam körindi. Şala mas. «Qolğa tüstiñ, tonamay jibermeymin» degen türi betinen  körinip twr. Bwl kisi Oçumelovke belgili altın zergeri Hrukin degen eken. Top ortasında qaltırap, dirildep bir sarıala küşik jatır.

Oçumelov toptı jarıp kirip kelip, «bw ne, kim ayqayladı» dedi.

- Taqsır, men kele  jatır edim , mına küşik qolımdı qauıp alğanı. Men kisige tiyu degendi bilmeymin. Bir jeti isten qalamın. Ziyanımdı tölesin. Küşikten jäbir körip, ziyan tartsın degen zakon joq. Küşik qaba berse, büytip körgen küniñ qwrsın! – deydi Hrukin.

- Jaraydı, kimniñ iti eken bwl özi? Itti bos wstau qalay ekenin körsetermin. Hükimet jarlığın ornına keltirmegendi äkesin tanıtarmın. Barsa kelmeske jiberermin. Ştraf salam. Eldrin, kimniñ iti ekenin bil, iesin tap, protokol jaz. Bwl bälkim qwtırğan it şığar. Itti qazir öltir. Bwl kim iti özi, aytıñdarşı! – deydi Oçumelov.

Bireu twrıp «bwl men bilsem, Janaral Jigalov iti bolsa kerek» deydi.

- Janaral Jigalovtiki dey me? Uh, Eldrin, jeñimdi tartşı,terlep kettim ğoy. Kün qanday ıstıq, jañbır jauar ma eken, qayter eken. Men äli tüstengenim joq. Bwl küşik seni qalay qaptı? Küşik bittey, sen sırıqtaysıñ. Küşik auzı seniñ qolıña qalay jetti? Öz qolıñdı öziñ qanatıp, näreste küşikke jalasın jauıp aqşa aldırmaqşımısıñ? Men bilem sendey zwlımnıñ oyın,- dep Hrukinge wrsa bastaydı Oçumelov. Toptan bireu twrıp: «Hrukin jaman kisi. Küşikti popirospen twmsıqqa türtip ırıldattı. Küşik ıza bolıp, qolın qauıp qaldı», - deydi.

- Ötirik aytıp bıljırama, soqır! Aytqanı qıli ötirik. Tipti körgen joq. Taqsır özi biledi, kim ötirik aytpaytının. Kim qwday aldında da ötirik aytpaytının. Men ötirik aytsam, sud'ya tabar.

Sud'ya qolında bar, bw künde kisi bäri qwrdas. Bilgileriñ kelse, meniñ öz ağam da jandarım qızmetinde.

- Ündeme, - dep Oçumelov aqıra bergende:

- Joq, bwl Janaral küşigi emes. Janaralda mwnday küşik joq. Janaraldıñ  itiniñ bäri tazı,- deydi gorodovoy Eldrin.

- Ras bilesiñ be?

- Ras, taqsır.

- Men özimde bilemin, Janaral itiniñ bäri tazı. Mınau bir jaman küşik qoy. Ne jün, ne keskin joq. Osınday itti Janaral wstauşı ma edi? Senderdiñ aqıldarıñ qayda? Osı küşik Petrograd ya Mäskeude közge tüsse, ne bolatının bilesiñder me? Sen Hrukin bwl isti zerttemey jay tastama? Itti bos qoya beretin mırzalardı üyretu kerek,- deydi Oçumelov.

Solay degen kezde gorodovoy Eldrin twrıp: «kim biledi, Janaral küşigi bolsa, bolıp ta qalar. It betinde jazu bar ma? Janaral qorasında osı küşikti körgen siyaqtı edim» - dedi.

- Ärine solay. Bwl küşik ras Janaraldiki, - deydi top işindegi bireu.

- Işöy, jel soğıp ketti ğoy. Toñayın dedim. Şinelimdi äkelşi kieyin. Sen, Eldrin, küşikti Janaralğa apar swra. Men tauıp alıp jiberdi degeysiñ. Endi orımğa şığara körmegin. Bwl küşik qımbat it şığar. Kez-kelgen şoşqağa twmsıqqa papirospen türtse, näreste şırağıma jäbir bolar. Sen hayuan, qolıñdı köterme. Öziñ ayıptısıñ.

- E, Janaral aspapşısı keledi eken. Sonan swrayıq. Ey, Prohor, beri kelşi. Mına küşik senderdiki me?

- Tapqan ekensiñder. Bizde bwl siyaqtı it tuğalı bolıp körgen emes,- deydi Prohor.

- Mwnı swraudıñ qajeti de joq. Bwl qañğıbas bwralqı it. Köp söylep bas qatıru ne kerek. Qañğıbas desem, qañğıbas bolatın. Öltiru kerek, - deydi Oçumelov.

- Bwl bizdiñ it emes, bizdiñ Janaraldıñ ağasınıñ iti, - deydi Prohor.

- A, Janaral ağası Vladimir Ivaniç kelip pe edi? Men bilgenim joq edi. Qonaqqa keldi me? Apırmau, men bilgenim joq,-deydi Oçumelov töre.

- Qonaqqa.

- YApırmay tuısqanın sağınğan ğoy. Men bilgen joq edim. Mınau näreste Janaral ağasıniki me? Tipti jaqsı boldı. Quanıp qaldım ğoy! Sen küşikti al, qanday äp-ädemi küşik. Ap-ap dep mınanıñ qolın tistep alıptı, ha-ha-ha! Küşigim-küşigim, şırağım, nege qaltıraysıñ? Eşkim timeydi, qorıqpa, ırıldama, qarağım! Qanday süykimdi!- dedi Oçumelov töre.

Prohor küşikti ertip jöneldi. Hrukin topqa külki bolıp qala berdi.

- Men sağan körsetemin, - dep Hrukinge jekirip, qaharın tigip Oçumelov töre jönine ketti.

Tärjimä etken Qır balası

Hameleon – azğan kesirtki. Qorıqqanda isip-keuip qısqaradı, wzaradı, kögerip, qızarıp qwbıladı. Aynımalı twrlausız qwbılğış adamdı orıs Hameleon deydi.

Qır balası - Älihan Bökeyhanovtıñ otızğa juıq bürkenşik attarınıñ biri.

Äñgime "Ayqap" jurnalında basılıp şıqqan.

«Ekpin» jurnalı

0 pikir