Seysenbi, 26 Qantar 2021
Biylik 2348 34 pikir 17 Qarasha, 2020 saghat 10:49

«Ótirikti shynday sóiletu asa qauipti qúbylys»

Qazaqstan Preziydenti Ýkimet mýshelerimen, birqatar organ basshylarymen, qalalar men oblystardyng әkimderimen viydeokonferensiya rejiyminde koronavirus indetining taraluyna qarsy is-qimyl sharalary jóninde kenes ótkizdi.

Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde pandemiya kezinde otandyq dәrigerlerding tiyisti tәjiriybe jinaghanyn, búl dertting negizgi belgilerin aiqyndap, onymen kýresu joldaryn ýirengenin atap ótti. Osy aralyqta elimizding densaulyq saqtau salasy birshama nyghayyp, jappay testileu júmysy jolgha qoyyldy. Nauqastarmen baylanysta bolghandardy anyqtau isi jetildirildi. Biznes ókilderi de jana ahualda júmys isteuge beyimdele bastady. Eng bastysy, azamattarymyzdyng pandemiyagha degen kózqarasy ózgerdi.

– Pandemiyanyng ekinshi tolqyny kóptegen belgileri boyynsha ózgeshe bolmaq jәne el ekonomikasy ýshin kýrdeli kezende ótpek. Biz múny eskeruimiz kerek. Býginde býkil әlem «kovid tendeui» dep atalatyn kýrdeli mәseleni sheshuding aldynda túr. Múnday jaghdayda tútas bir salanyng joyylyp ketui ghana emes, onyng keyin bilinetin saldary da onay tiymeydi. Júmyssyzdyq órship, bilim beru isindegi olqylyqtardyng kesiri týrli teris pighyldardyng asqynuyna, onyng ishinde, qylmystyng órshuine әkep soqtyruy mýmkin. Sondyqtan qazirgi mindet – kóktemdegidey jappay karantinge jetkizbey, pandemiyany auyzdyqtau, – dedi Memleket basshysy.

Preziydent keybir ónirlerde atalghan dertpen auyrghandar sanynyng artuyna baylanysty jýieli sharalar qabyldaudyng manyzdylyghyna nazar audardy. Memleket basshysy óz sózinde  indet júqtyrghandardyng barynsha naqty esebin alu viruspen kýresting basty talaby ekenin aitty.

– Birqatar oblystarda koronavirus indetine qatysty jana jaghdaylardy jasyru derekteri anyqtaldy. Ángime Shyghys Qazaqstan, Soltýstik Qazaqstan, Pavlodar, Aqmola, Qostanay jәne basqa da oblystar jayynda bolyp otyr. Ótirikti shynday sóiletu asa qauipti qúbylys ekenin týsinu kerek. Óitkeni ol shynayy qauipting betin býrkemeleydi. Sonday-aq  býkil elimiz boyynsha koronavirus indetine qarsy jýrgizilip jatqan kýres strategiyasyna ziyanyn tiygizedi. Qazirgi ahual jete baghalanbay, qabyldanghan sharalar tolyq jýzege asyrylmay otyr. Halyqtyng indetten saqtanu dengeyi tómendep ketken. Búl – aksioma. Múnday jaghday әlemning kóptegen elinde bayqaluda. Atalghan problemanyng bizding densaulyq saqtau jýiemizde de sozylmaly sipat alghanyn moyyndauymyz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy Densaulyq saqtau ministrligine Últtyq statistika burosymen birlesip, medisinalyq statistikany baghalau jәne taldau jóninde keshendi jospar әzirleudi tapsyrdy. Sonymen qatar barlyq densaulyq saqtau úiymdarynyng tolyq dayyn boluyn qamtamasyz etudi mindettedi. Búl әskery medisinagha da tikeley qatysty. Sebebi olar indetpen kýresu ýshin shúghyl kýsh júmyldyrugha jәne qúraldarmen jabdyqtaugha dayyn boluy tiyis.

–   Medisinalyq úiymdargha jýrgizilgen baghalau qorytyndysy olardyng dayyndyq dengeyining әli de tómen ekenin kórsetti. Densaulyq saqtau nysandarynyng jartysynan astamynda zang búzushylyqtar anyqtalghan. Auruhanalar aimaqtargha tolyq bólinbegen. Nәtiyjesinde emdelushiler men auruhana qyzmetkerlerining indet júqtyru qaupi saqtalyp otyr. Shyn mәninde, barlyq ónirlerde jan saqtau bólimshelerining tiyisti qúral-jabdyqtarmen tolyqqandy qamtamasyz etilmegeni kórindi. Atap aitqanda, koronavirus indetimen qatty auyrghan nauqastardy emdeuge qajetti jekelegen dәri-dәrmekter men medisinalyq búiymdardyng jetispeushiligi bayqalady. Ónirler emdeu hattamasynda kórsetilgen dәri-dәrmekterdi emes, ózderining bilgeni boyynsha preparattar satyp aluda, – dedi Preziydent.

Qasym-Jomart Toqaev dәri-dәrmektermen qamtamasyz etu mәselesine egjey-tegjeyli toqtaldy. Ol medisinalyq úiymdardyn, dәrihanalardyng ne satyp alghanyn, jalpy birynghay distribiuterding qoymalaryndaghy dәri-dәrmek qoryn anyqtaudy talap etti.

Ýkimet әkimderimen birlesip, bekitilgen emdeu normalary men hattamasyna sәikes keletin dәri-dәrmekter men medisinalyq búiymdardyng satyp alynuyn qamtamasyz etui kerek.

– Mening tapsyrmam boyynsha PTR synamalary men medisinalyq betperdelerding baghasy tómendetildi. Múnday ong bastamany halyq birden sezindi. Osynday júmystardy medisinalyq dәri-dәrmekterge, eng aldymen, koronavirusqa qarsy medikamentterge qatysty jýrgizu qajet. Bәsekelestikti qorghau jәne damytu agenttigine Memlekettik kiris komiytetimen birlesip, atalghan mәseleni qarastyrudy tapsyramyn. Jalpy Agenttik dәri-dәrmekter men medisinalyq búiymdardyng baghasyn retteu isine at salysyp, farmasevtikalyq biznestegi karteliderdi әshkereleui kerek, – dedi Memleket basshysy.

Preziydent memleket tarapynan koronaviruspen kýreske júmyldyrylghan medisina qyzmetkerlerine ýstemaqy tóleu jalghasatynyn atap ótti. Sonymen qatar Memleket basshysy sanitarlyq talaptar men shekteu sharalarynyng saqtaluyna kompaniya basshylarynyng jәne biznes iyelerining jauapty ekenin eske saldy. Songhy uaqytta iri kәsiporyndardaghy enbek újymdarynda virus júqtyrghandaryng sany arta bastady. Qoghamdyq kólikterdegi sanitarlyq jaghday jәne azamattar kóp shoghyrlanatyn oryndarda әleumettik qashyqtyqtyng saqtalmauy alandaushylyq tudyruda.

– Ata-analar shydamdylyq tanytyp, qazirgi ahualgha týsinistikpen qarauy kerek. Osynday jaghday tek Qazaqstanda ghana emes, býkil әlemde qalyptasyp otyr. Biz bilim sapasynyng tómendeuine jol bermeuimiz qajet. Oqytu nәtiyjesine monitoring jýrgizip, bilim salasyndaghy olqylyqtardy joi ýshin uaqtyly sharalar qabyldau kerek. Ýkimetke ónir әkimderimen birlesip, shekteu sharalaryna qaramastan, bilim sapasyn baqylaudy kýsheytudi tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy medisina qyzmetkerlerin qajetti kólemdegi qorghanysh qúraldarymen qamtamasyz etudi tapsyrdy. Búl ýshin Ýkimet otandyq betperdeler men basqa da jeke qorghanysh qúraldaryn óndirushilerdi kepildi kólemdegi shiykizatpen qamtamasyz etuding tetigin әzirleui tiyis. Pandemiyagha qarsy barlyq sharalar meylinshe ashyq boluy qajet.

– Ýkimet jemqorlyqqa jol berilui mýmkin barlyq uchaskelerdi qatang baqylaugha aluy tiyis. Pandemiyanyng birinshi tolqyny kezinde jemqorlyqpen betpe-bet keldik. Búl – medisinalyq betperdeler men dәri-dәrmek baghasyn arttyru, baqylau-ótkizu punkterindegi qúqyq búzushylyqtar, medisina qyzmetkerlerine tólem taghayyndau kezindegi jemqorlyq. Baqylaushy organdardyn, yaghni, polisiya qyzmetkerlerinin, әkimdikter men monitoring ótkizetin toptardyng júmys sapasyna erekshe nazar audaru qajet. Pandemiya kezinde olargha biznes pen azamattardy tekseruge zor, yaghni, tótenshe ókilettikter berildi deuge bolady. Búl ózin-ózi aqtady. Múnday ókilettikterdi dúrys qoldanghan jón, ony asyra paydalanugha bolmaydy. «Kimdi jәne qashan tekseretinimdi ózim bilemin» degen qaghidagha jol berilmesin, – dedi Preziydent.

Qasym-Jomart Toqaev kez kelgen qiyndyqtar men daghdarystar jana mýmkindikterge jol ashatynyn taghy da atap ótti. Aytarlyqtay jetistikterimiz de bar. Mәselen, eki birdey otandyq vaksina keleshegi zor әlemdik bioqúraldardyng qataryna engizilip, qazirgi uaqytta olargha klinikalyq zertteuler jýrgizilude.

– Ýkimetting aldynda túrghan ýlken mindet – otandyq vaksinany eshbir kedergisiz óndiriske engizu. Uaqytsha tirkeu tәrtibin jenildetip, vaksinanyng tәjiriybelik-ónerkәsip jәne ónerkәsip óndirisine arnalghan zauyt qúrylysyn ayaqtau qajet. Men Resey Preziydentimen reseylik vaksina óndirisi zauytynyng qúrylysy boyynsha kelisimge keldim. Ýkimet osy qajetti jobagha investisiya tartu boyynsha kelissózderdi bastap ta ketti. Biologiyalyq qauipsizdikti qamtamasyz etuding barlyq baghyttary boyynsha júmysty jalghastyru manyzdy. Múnday sharalardy damyghan memleketterding bәri qabyldap jatyr. Parlamentting osy sessiyadaghy júmysy ayaqtalghangha deyin deputattardyng qarauyna Biologiyalyq qauipsizdik jónindegi zang jobasyn engizu kerek, – dedi Memleket basshysy.

Sóz sonynda Preziydent barsha azamattardy tәrtipti qatang saqtaugha, uaqytsha shekteu sharalaryna týsinistik tanytugha shaqyrdy. Eng aldymen, búl barsha qazaqstandyqtardyng densaulyghy ýshin qajet. Memleket basshysy dәrigerlerge, polisiya qyzmetkerlerine, әskery qyzmetshilerge jәne pandemiyamen kýreste aldynghy shepte jýrgen barsha azamattargha rizashylyghyn bildirdi. Sonday-aq keneste Premier-Ministr Asqar Mamiyn, Densaulyq saqtau ministri Aleksey Soy, Ishki ister ministri Erlan Túrghymbaev, Biologiyalyq qauipsizdik problemalary ghylymiy-zertteu institutynyng bas diyrektory Kýnsúlu Zakariya, Shyghys Qazaqstan oblysynyng әkimi Danial Ahmetov, Qostanay oblysynyng әkimi Arhiymed Múhambetov jәne Pavlodar oblysynyng әkimi Ábilqayyr Ysqaqov sóz sóiledi.

Abai.kz

34 pikir