Seysenbi, 11 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 100164. Jazılğandar — 73702. Qaytıs bolğandar — 1269
Äleumet 1337 7 pikir 6 Şilde, 2020 sağat 16:59

«Egov» qızmetin paydalanu nege qiın?

Bügingi küni sonau 2013 jıldıñ 8 qañtarında Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ № 464 Jarlığımen bekitilgen «Aqparattı Qazaqstan 2020» bağdarlaması turalı ükimet müşeleri köp ayta bermeydi. Tipti bağdarlamadağı 2020 jılı Qazaqstan elektrondıq ükimet körsetkişi boyınşa eñ aldıñğı 25 eldiñ qatarına enui tiis degen maqsattı wmıtıp ketken siyaqtı.

Biraq ağılşın tilinen bwrmalanıp alınğan «egov» degen söz ärkimniñ auızında. Äsirese qazirgi koronavirus jağdayında halıqqa qızmet körsetu ortalıqtarı jwrtşılıqtıñ üyde otırıp-aq egov.kz portalı arqılı elektrondıq qızmet alu mümkinşilikterin keñinen jarnamalauda. Al is jüzinde osı bir qarağanda öte qolaylı qızmetti paydalanuğa talpınğan kez kelgen adam tolıp jatqan tehnikalıq kedergilerdiñ şırmauına oraladı.

Men mwnı Wlttıq kuäländiru ortalığınıñ pki.gov.kz saytındağı NCALayer qosımşasın paydalanuğa baylanıstı şağımdarğa süyenip qana emes, öz basımnan ötkergendikten aytıp otırmın. Jaqında osı egov.kz portalı arqılı komp'yuterime elektrondıq qoltañba ornattım. Qazir qanday mañızdı qwjattı bolmasın elektrondıq qoltañbamen bekitu ıñğaylı da senimdi. Bwl qağazbastılıqtan qwtıludıñ da, uaqıt ünemdeudiñ de tiimdi jolı, zaman talabı.

Alayda elektrondıq qoltañbanı paydalanu üşin Wlttıq kuäländiru ortalığınıñ jobasımen jasalğan NCALayer apleti qajet, onsız eşqanday qwjatqa qol qoya almaysıñ. Al bwl qosımşanıñ jwmıs isteui üşin Java bağdarlamasın ornatu qajet. 1995 jılı jasalğan bwl bağdarlamanıñ qazirge deyin on bes nwsqası şıqtı. Wlttıq kuäländıru ortalığınıñ nelikten segizinşi nwsqanı wsınatını tüsiniksiz. Biraq eñ maşaqatı Java dwrıs jwmıs isteui üşin JDK paketin ornatu qajet. Bwl paket bwrın tegin bolsa, soñğı jıldarı Oracle kompaniyası aqılı jüyege köşirdi. Sonıñ özinde ornatılğan JDK brauzermen nemese Windows jüyesiniñ razryadımen säykes kelmese jwmıs istemeydi. Oğan antivirus ta, brandmauer de kedergi boluı mümkin.

Wlttıq kuäländiru ortalığı NCALayer. Java 8 dwrıs jwmıs isteui üşin pki.gov.kz saytınan ornatqan dwrıs degen soñ sol sayttan ornatıp edim, NCALayer aşılmaydı, nemese aşıla sala qaytadan jabılıp qaladı. Javadan da qayran bolmadı. Mwnı Wlttıq ortalıqtıñ mamandarınıñ eşqaysısı tüsindirip bere almaydı. Şağımdarğa, swraqtarğa jauaptı oqıp otırsam, Wlttıq ortalıq mamandarınıñ sözinşe bärine kinäli Windows 7 jüyesiniñ eskirgeni bolıp şığadı, nemese dwrıs ornatpağan paydalanuşınıñ özi kinäli degenge sayadı.

Osıdan bir jarım jılday bwrın Microsoft kompaniyası Windows 7 jüyesine tehnikalıq qoldau köretilmeytinin habarlağan, biraq komp'yuterlerin Windows 10 jüyesine deyin tegin jetildiruge köpşilik atalğan merzimde ülgere almadı nemese habarlandıruğa män bermedi. Endi onınşı nwsqağa köşu üşin onı keminde elu mıñ teñgege satıp alu kerek nemese dükennen keminde üş jüz mıñğa onınşı vinda ornatılğan su jaña komp'yuter alu kerek. Mwnı ärkimniñ qaltası kötere bermeytini anıq. Qazir köpşilik jetinşi nwsqanı paydalanıp jür. Osını Wlttıq kuäländiru ortalığındağılar nege eskermegen?

NCLayer qosımşasın nege Java-ğa baylap qoyğan? Münday kedergiler «elektrondıq ükimettiñ» qızmetin paydalanudı qiındata tüsetini tüsinikti ğoy? Men bizde osı kedergilerdi joya alatın bilikti IT mamandarı joq degenge senbeymin. Jıl sayın joğarı oqu orındarınan arnayı bilim alğan jas tülekter şığıp jatır emes pe? Tüsinbeytinim, solardıñ qayda ketip jatqandığı.

Öz biluimşe qazir älemde komp'yuterlik bağdarlama jasaudan Ündistan köş bastap twr. Osıdan bes-altı jıl bwrın VVS telearnasınan aşqwrsaq jürse de köşe bwrıştarında, laşıqtarda, kafelerde jappay komp'yuterdi igerip jatqan ündilikterdi körip edim. Bügin sol qwrıp qalğır JDK apletin jüktep alayın dep kezdeysoq bir ündi saytına tap boldım. Java komp'yuterlik bağdarlamasınıñ tilin igergen jap jas Rameş esimdi jigit jartı sağattıq beynefil'nde JDK-ni ornatudan bastap bağdarlamalıq fayldarğa qosu, beyimdeu, kompilyatorlıq bağdarlamalar jasau, jüyeniñ komandalıq tilin qalay qoldanudı, qosudı auızı auızına jwqpay tüsindirip berdi.

Osınday mamandar qazaqtardıñ arasınan da tabılar. Biraq äzirge komp'yuterlik bağadarlamar jasaytın mamandar tım tapşı. Basqasın aytpağanda, komp'yuter jöndeu ortalıqtarına barsañız da qay qalada bolmasın qazaq jigitin körmeysiz. 

Bwl qazaq jastarı ündiliktermen salıstırğanda qabiletsiz degen söz emes. Eşqanday wlt intellektualdıq damuı jağınan basqalardan artıq ta, kem de emes. Mäsele qoğamdıq, äleumettik ortada qalıptasqan közqarasta. Ejelden «öner aldı qızıl til» degen wşqarı «naqıl» sanasında mıqtap şegelengen qazaq jigitteri aqındıq, aytıs, jazuşılıq siyaqtı el ekonomikasına paydasız äureşilikti qualap, zaman ağımına ilese almay keledi. Äytpese Rameş tumısınan Saylaubekten aqıldı bolıp tuğan joq qoy? 

Marat Ermwqanov 

Abai.kz

7 pikir