Düysenbi, 13 Şilde 2020
«13 шілде – Ұлттық аза тұту күні»
Qaynaydı qanıñ... 1724 12 pikir 25 Mamır, 2020 sağat 16:41

Qazaq basılımdarı qoldau swrağanğa orıstildi sayt nege oybayladı?

Tayauda Almatıda Aqparat jäne qoğamdıq damu ministri bolıp tağayındalğan Aida Balaevanıñ qazaqtildi gazet jäne sayt basşılarımen kezdesui turalı qısqaşa habar jazğan bolatınbız. Ondağı köterilgen mäselelerdi tağı da qaytalap öteyik.

1. Eñ aldımen ötkende elimizdegi BAQ basşıları QR Prezidenti Q.Toqaevqa jazğan «Qazaq baspasöziniñ basına zor qauip tönip twr» attı Aşıq hattağı köterilgen özekti mäseleler aytıldı. Bwl qazaq baspasözi turalı problemalar bayağıdan şirek ğasır boldı jazılıp kele jatqanına. Osıdan bir ay bwrın «Qazaqstan däuiri» gazetiniñ wyımdastıruımen, barlıq gazet basşıları qol qoyıp, prezidentke jetken, biz sonı ministrdiñ esine saldıq.

Eñ bastısı Qazaq basılımdarınıñ jazılımı mäselesiniñ bügingidey internet zamanında qiın jağdayda qalıp otırğandığı, memleket ideologiyasın jürgizip otırğan qazaq basılımdarına ükimet te qoldau körsetpese bolmaydı. , Tipti, qazaq basılımdarın satatın düñgirşekter jüyesiniñ de joqtığı söz boldı. «Qazpoştanıñ» auıldarğa basılım jetkizui köp uaqıt alatındıqtan, öñirlerdegi tirajdardı sol jergilikti baspahanalarda basuğa kelisim jasau mäselesi wsınıldı.

2. Ideologiyadağı telearnanıñ röli turalı «Qazaq üni» portalında jariyalanğan belgili kino jäne teatr tarlanı Talğat Temenovtıñ Aqparat ministri Aida Balaevağa jazğan hatındağı ötkir mäseleler de söz boldı.
Wlttıq Keñestiñ alğaşqı otırısında Wlttıq ideologiya mäselelerinde kötergendey, şetel üzdik balalar arnalarındağı mul'tfil'mderdi qazaqşağa audarıp, «Balapan» arnasınan körsetu mäselesin söz ettik. Öytkeni orısşa balabaqşalarğa barmaytın qazaq balalarınıñ özi osı telearnalar arqılı orısşa aralastırıp söyleuge oyısıp baradı.

3. Wlttıq aqparattıq qauipsizdik, Resey basılımdarınıñ qauipti deñgeydegi basımdığı, Qazaq qarjısın molınan alıp otırğan orıstildi BAQ­-tardıñ Wlttıq müddemizge qarsı sayasatı turalı aytıldı.

4. «Qazaq ädebieti» gazeti bas redaktorı, jazuşı Däuren Quat ta orıstildi BAQ mäselesine qazaqtildi BAQ-tardan köp qarjı bölinetin dästür äli qalmay kele jatqanın, endeşe olarğa elimizdiñ wlttıq müddesi, tarihı men mädenietin nasihattaytın taqırıptar beru kerektigin dwrıs köterdi.

5. «Adırna.kz» pen «Dalan'yus.kz» sayttarı bas redaktorları Arman Äubäkir men Duman Bıqay äleumettik jelilerdi paydalanu artıqşılıqtarın qozğadı.

6. Sonımen birge qazaqtıñ wlttıq sanasınıñ öskeni, bilik orındarındağı qarsılıqtarğa qaramastan Memlekettik til turalı zañ qabıldaudı talap etken Wlt ziyalılarınıñ «Qazaq üni» saytındağı Aşıq hatına eki aptada 100 mıñnan asa qol qoyılıp, qazir 120 mıñnan asıp ketkeni, 850 mıñğa juıq oqırman oqığanına şeşim qabıldaytın tiisti orındar basa nazar audaru kerektigin atap ötti.

Aida Ğalımqızı barlıq BAQ basşıları sözderi men kötergen mäselelerin, wsınıstarın jazıp alıp, nazarğa alatının ayttı. Sonımen birge memlekettik tapsırıstıñ halıqqa jetui mäselesin atap körsetti.

«KETPENNİÑ BASIN BASSAÑ, SABI MAÑDAYIÑA SART ETE QALADI!»

Joğarıda aytıp ötkenimizdey, Wlttıq aqparattıq qauipsizdik, Qazaq qarjısın molınan alıp otırğan orıstildi BAQ­-tardıñ Wlttıq müddemizge qarsı sayasatı turalı aytıp auız jiğanşa, sol sözimizdi rastap, erteñine-aq bar jwmısı ünemi Wlt müddesine qarsı şığu bolıp kele jatqan «Sentral Aziya monitor» basılımı «Qazaq basılımdarı qarjı swrap jatır» dep oybayğa bastı…

«Ved', po ih utverjdeniyam, imenno kazahskie mass-media (i tol'ko oni!) yavlyayutsya provodnikami gosudarstvennoy ideologii»-dep, özderi moyındağan şındıq şımbaylarına batıp ketkenin de jasırmaptı. Ärine, bwl jerde «Qazaq basılımdarı wlttıq partiyanıñ rölin atqaruda» (Erlan Qarin) degen bir auız bağanıñ özi de jetkilikti.

1. Birinşiden qazaq basılımdarı orıstildi basılımdar bayağıdan alıp kele jatqanday mol qarjı swrağan joq, jazıluşıları auıldarda bolğandıqtan, karantin kezinde tarata almay qalğan basılımdardıñ jazılımına qoldau körsetudi swradı. Ekinşiden, elimizdegi halıqtıñ töleytin payızımen bayıp otırğan bankterge Wlttıq qordan 10 mlrd tölegende eşteñe demegen, keşe karantinge baylanıstı elimizdiñ 361 alpauıt käsiporındarı halıq qazınasınan tağı da milliardtar alatın bolğanda bir auız til qatpağan, özderi memleketten mol qarjı alıp otırğan bwl orıstildi basılım «Sentral Aziya monitordıñ» «Qazaq tildi basılımdar qarjı swrap qoydı» dep şat-şälekeyi şığıp, tipti Prezident äkimşiligine deyin arız aytıp baruı neni bildiredi? Osıdan-aq özderiñiz oylay beriñizder olardıñ teris piğılı qanday ekenin. Sol üşin ğana, bizdiñ joğarıda aytqan köptegen orıstildi BAQ-tardıñ wlttıq müddege qarsı şığıp kele jatqanı turalı sözimizdi olardıñ özderiniñ lezde rastağanı üşin rahmet aytamız.

2. «Orıstildi BAQ-ta internet zamanında ömir sürip otır ğoy «-dep uäj aytadı Jandos Asılbekov degen tilşi. Birinşiden, orıstildi jurnalister memleketten qarjı almay otırğan sekildi betteri bülk etpeydi-au şirkinderdiñ.

Ekinşiden osı sözderimen bizdegi eki tildiliktiñ tek orıstildilerge paydalı ekendigin moyındaydı. YAğni, qazaqtildiler eki tildegi de basılımdardı satıp alıp, eki tildegi sayttı da oqidı.Bwl orıstildi BAQ-qa biliktiñ otız jıldan beri tigizip kele jatqan paydası, orıstildi basılımdardıñ artıqşıları emes. Al orıstildiler tek orıstildi basılımdar satıp aladı, internetten orıstildi sayttardı ğana oqidı. Qazaqtildi basılımdar men sayttardı oquğa Qazaq tili memlekettik til bolsa da, olardıñ sauattarı jetpey kele jatır otız jıldan beri. Biliktegi orıstildilerdiñ de qazaq basılımdarı men sayttarın oquğa sauattarı jetpeydi de, özderi oqığan tildegi basılımdardı artıq sanaydı. Ärine, oqi almağan basılım turalı naşar degennen basqa ne aytsın?!.

Bwl jerde Elbasımız pen Prezidentimiz qanşa jerden qoğamnıñ birigui, ol jolda «Memlekettik til -qoğamdı biriktiruşi faktor» ekenin talay aytıp kele jatsa da, qoğamdı eki tilge ajıratıp, ekige bölip kelgen Konstituciyanıñ 7-şi babınıñ 2-şi tarmağı ekenine kökiregi oyau, közi aşıqtardıñ közi anıq jetti. Endi bwl baptı qoğamğa jik saluşı, 83 payız qazaqtildilerge (ükimettiñ- mädeniet ministrliginiñ resmi mälimdemesi) dikriminaciya retinde alıp tastap, Memlekettik til turalı zañdı qabıldaudı talap etip jatqan 120 mıñnan asa azamattardıñ (orıstar, ukraindar, nemister, özbekter, tatarlar, dwñğandar, belorustar tb, bäri bar) talabı öte orındı degen söz.

Qoğamdı bir tilge – Memlekettik tilge biriktiru mäselesinde bilik otız jıldan beri eşteñe istegen joq degen aşı şındıq aşıq aytılıp jatır qazir. Men aytar edim «Eldi biriktiretin Wlttıq ideologiyada eşteñe istegen joq» degen söz bilikke aytılğan jaqsı söz bolıp twr ğoy, al şındığında Konstituciyada Tildi ekige bölip, Eldi de ekige böldi, yağni, otız jıl ziyanın tigizdi!

3. Meniñ «Wlttıq aqparattıq qauipsizdik, Resey basılımdarınıñ qauipti deñgeydegi basımdığı, Qazaq qarjısın molınan alıp otırğan orıstildi BAQ­tardıñ Wlttıq müddemizge qarsı sayasatı turalı aytıldı» degen sözimdi memlekettik tildi bilui tiistigin bılay qoyğanda, öz ana tilin tüsinuge miı jetpegen sauatsız «Sentral Aziya monitordıñ» jurnalisti Jandos Asılbekov basqaşa, öziniñ bizge tiisuine qajetti mağınada audarıp alıp, «qazaq qarjısı, korey qarjısı, dwnğan qarjısı, orıs qarjısı degen bola ma»-dep soğadı. Bwl jerde söylem arasında kelse de bas ärippen jazılğandıqtan «Qazaq qarjısı» degen sözdiñ «Qazaq Eli qarjısı, Qazaqstan qarjısı» degen mağına ekenin tüsinu üşin, oğan sauatı jetu üşin tağı da qaytalap aytamın, Konstituciyanıñ 7-şi babınıñ 2-şi tarmağın alıp tastap, Memlekettik til turalı zañ qabıldau kerek!

4. Orıstildi sayt ötirik aytqanday, qazaq basılımdarı tek qoldau swrap qana qoyğan joq, Aqparat ministrimen kezdesude köptegen naqtı wsınıstar aytıldı. Ministr olardıñ bärin jazıp alıp, mäselelerdi şeşuşi mekemeler basşılarımen birlesip jiın ötkizetin bolıp kelisti.

YAğni bwl «Sentral Aziya monitordıñ» bayağıdan jağı talmay jar salıp kele jatqan jaramazanı ğoy wlttıq müddege qarsı şığıp, «Qazaq üni» tb qazaq baspasözine qarsı jwmıs istep kele jatuı. Sondıqtan bwl qazaq basılımdarı üşin jañalıq ta, tañsıq ta emes.

Bizdiki tek «Ketpenniñ basın bassañ, sabı mañdayıña sart ete qaladı» degen qazaq maqalın qazaq tilin wmıtqandardıñ esine salıp qoyu ğana.

Qazıbek Isa

Abai.kz

12 pikir