Särsenbi, 3 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11571. Jazılğandar — 5941. Qaytıs bolğandar — 44
Ädebiet 2582 7 pikir 2 Mamır, 2020 sağat 12:52

Tözim

(Äñgime)

Jergilikti äkimdiktiñ aldına jinalğan qara qwrım halıqtıñ ayğayı barğan sayın küşeyip, aynalanıñ azan-qazanın şığarıp jatır. Käri-jas, qız-qırqın, erkek-äyel demey bäri auız jabatın türleri joq. Keybir jastar bir qatarğa toptasıp alıp:

- Jer kerek!

- Öz üyimizdi saluımızğa jer telimi berilsin!

- Otız jıl kütken kezegimizge nege jetpeymiz?

- Baspanasızdarğa 10 sotıq jer berilsin!

- Äkim qayda, aldımızğa kelsin! - dep, dauıs qosıp, hormen ayğayğa attan qosıp twr.

Qolına dauıs zoraytqış wstağan bir jas jigit jinalğan jwrtqa basu aytuğa tırısıp, sözin orısşa bastap edi:

- Qazaqşa söyle!

- Orısşañdı qaltaña salıp qoy!

- Mwnda bir de orıs joq.

- Qazaqşa ayt, aytarıñdı!

- Äkimdi şaqır! - dep, jinalğan toptıñ aldıñğı legi tap berdi. Jas jigit sasqanınan öziniñ azın-aulaq sözdik qorın barınşa sarqa jwmsap, qazaq tiliniñ erejesin belden basa otırıp:

- Men aytat! Siz şulamait, akim qabıldait. On adam kerek bolış. Işke kiret, men irtip aparat! Tez tarap keteit! - dep edi, jinalğandardıñ birqatarı qarqıldap külip mazaq etse, qalğandarı odan arı dürligip ketti:

- Äy, andağıñ ne dep şüldirlep twr-ey?

- Öy, mınanı... söziniñ türin qaraşı-ey!

- Saqau ma, ne päle, özi?

- Äkimniñ özin kel dep twrmız, äy, mäñgürt! Şıqsın, beri! - dep antalağan jwrttıñ aldında abırjıp ketken äkimniñ kömekşisi jas jigittiñ mañdayı terşip ketti. Eki közi alaq-jwlaq etip qattı sasqanı sonşalıq, älde bireudi izdep jan-jağına jaltaqtadı. Sol sätte ortalıq esikten şıqqan bireu qasına kele qaldı. Kömekşiniñ bozarıp ketken jüzine bolmaşı qan jügirip, qolındağı dauıs zoraytqışın qasına kelgen kök kostyumdi, aq jeydeli, qızıl galustige wstata qoydı. Onı auzına taqağan qızıl galstuktisi:

- Qwrmetti halayıq! Köşeni bastarıñızğa kötermey säl tınıştalayıq! Sabırğa keleyik! Aralarıñızdan ökil etip on adam saylañızdar, biz äkimniñ qabıldauına aparayıq! - dedi.

- Olay bolmaydı, qarağım! Tağı da ana jolğı sekildi azğana adamnıñ auzın jauıp, bizdi aldap soqpaqşı oylarıñ bar ğoy. Bwl jolı ol qulıqtarıñ jürmeydi! Äkimdi şaqır, osında köptiñ közinşe aşıq söylesemiz! Äkim kelmese, taramaymız!- dedi, toptıñ aldında twrğan bir wzıntwra kisi.

Osı sätte äkim jäne onıñ orınbasarları, basqarma basşıları, sot, prokuror, qauipsizdik jäne işki ister şendisi bar bäri wzın üsteldiñ basına qaz-qatar tizilip, sırttağı oqiğanı qarsı qabırğadağı monitordan büge-şigesine deyin körip twr. İşki ister basqarmasınıñ bastığına bwrılğan äkim:

- Äneu bir nemeni äli wstağan joqsıñdar ma? - dep, jinalğan toptıñ aldındağı älgi Wzıntwranı körsetti.

- Wstağanbız ğoy... - dedi de, iri şendi oficer kümiljip qaldı.

- Wstasañdar ol mwnda qaydan jür? - dep, äkim közin alarttı.

- On bes täulik jattı, keşe ğana bosap şıqtı ğoy.

- Tak ne poydet... tağı birdeme oylastırıñdar! - dep äkim bwyırdı da jinalğandardıñ juan ortasındağı eñgerzedey alıp deneli jası otızdar şamasındağı bir jigitti körsetti. Qasında bir qart äyel twr. İri planda zoraytılıp körsetilgen älgi azamatqa otırğandardıñ nazarın audartqan äkim:

- Mına bir jigitke öz basım qattı razı bolamın - dedi.

- Nege? - dep, tañırqay swrağan prokurorğa:

- Är jiın sayın osı jigit qasındağı kempirmen birge kelip osılay qarap twradı. Biraq, bir ret te auız aşpaydı. Ayğaylağandarğa qosılmaydı, bärin tıñdap, jan-jağına qarap twradı da jwrt tarağanda ün-tünsiz qaytıp ketedi. Özi bir mıñ bolğır tözimdi jan eken. Mına degbirsiz ayğayşılardı qoy! Sözge toqtamaytın bir päleler, qaptağan öñşeñ bülikşiler. Nağız toleranttılıqtıñ ozıq ülgisin osı jigit körsetip twrğan joq pa? - dedi.

- Iä, iä. Ras aytasız, osı jigitti men de añğardım - desip, otırğandardıñ bäri derlik qosıla qwptastı.

Köşede ötip jatqan oqiğanıñ ärbir qimılı monitorğa köz tikkenderdiñ bärine ayparaday körinedi jäne aytqan sözderi de anıq estilip twr. Kök kostyumdi men äkimniñ kömekşisine jinalğan jwrt ilana qoyar türleri joq. Wrandatuları jiilep, qatarları da köbeye tüsti. “Äkim jer telimin bere almasa, doğarısqa ketsin!” dep dauıs biriktirip ayğayğa basuşılar köşeni basına kötere bastadı. Äkim otırğan kreslosında tıpırşıp ketti de, orınbasarına bwrılıp:

- Sen şığıp rette! Aralarınan jiırma adamnan twratın ökil saylatıp al da, osında ertip äkel! Olarmen kelisimge kelgen soñ qalğandarın taratıp jiberuge tap solardıñ özderin jwmsaymız! Öziñ de bilesiñ ğoy, sekseuildi sekseuilmen wrmasañ sındıra almaysıñ. Qane, barıp kel! - dep bwyırdı.

Orınbasarı qasına eki kömekşisin ertip tısqa şıqtı. Jwrt aldına barıp, biraz kösilip söylemekke wmtılıp edi, onısınan eşteñe şıqpadı. Äbden aşınıp alğan halıq auız aştırmağanı bılay twrsın, orınbasardıñ özin tıqsırıp jiberdi.

- Tım qwrığanda, bir auız söz ayta almay keri bwrıldıñ ğoy - dep äkim kabinetke qayta oralğan orınbasarına qabağın tüyip zildendi.

- Bwl jwrtqa ne jabısqan? Keñsege basıp kiruden tayınatın türleri joq. Tipti, jep qoya jazdadı, baseke! - dep, orınbasar da özinşe aqtalıp älek.

Eki közin ekranğa qaray bwrğan äkim onıñ aqtalmaq bolğan uäjin  estigen-estimegeni de belgisiz. Tısta twrğandar bir-biriniñ sözine erip, hormen ayğaylauın odan arı üdetip baradı.

İri planda tağı da älgi alıp deneli jigit körindi. Qasındağı keyuana köpten qalıspay birge ayğaylap twr. Al, ziñgittey er eş ünsiz. Eki beti qızarıp, közi alaqanday bolıp, baqırayğanı bolmasa, jwmğan auzın aşpaydı. Mwnday sabırlı minezi öziniñ dene bitimine de jarasıp twrğanday körinedi. “Jap-jas bola twra twra netken tözim, netken sabırlı minez? Jağadan alıp, jaqtan salıp jiberseñ de, bılq etpey-aq “ne boldı” dep qana jaybıraqat swraq qoyatın sabaz-au” degen oy keldi äkimge. Sol sätte işki sayasat basqarmasınıñ basşısına bwrılıp:

- Ana bir jigittiñ atı-jönin, mekenjayın anıqta! Telearna, gazetteriñe tapsırma ber! Toleranttılıqtıñ etalonı etiñder! Ne degen sabırlı, birtoğa azamat. Bizdiñ jastar osı zamandasınan ülgi-önege aluğa tiis. Qasındağı anası bolsa kerek. Ol kempirdiñ özi degbirsizdenip, jwrtqa erip wran aytıp twr. Al, jap-jas jigit sabır saqtap, ündemey ğana äliptiñ artın bağadı. Tözimdiliktiñ tamaşa ülgisi emes pe? Senderge osını da men aytuım kerek pe? Nege özderiñ qoğam ömirin jiti tanıp, ülgili-önegeli adamdardı alğa şığarıp degendey naqtı bir äreket jasamaysıñdar? Ilği bir şal-şauqandarğa estelik aytqızudan özgeni bilmeysiñder! Erteñnen bastap, iske kirisiñder! - dep, tapsırma berdi.

- Tüsindim, ağa! Qazir dereu aqparat qwraldarınıñ basşılarına tapsırma beremin. Arnayı habarlar dayındaladı, maqalalar jazıladı - dep, işki sayasat jağın basqaratın jigit şıbındağan atşa bas şwlği jauap qattı.

- Endi, ekeuiñ barıp iske kirisiñder! Biraq, bas köz joq, twtqınday jönelmeñder! Zañdı tüsindirip, meylinşe, sözderiñe ilandırıp, özderi tarap keterliktey şara qoldanıñdar! - dep, äkim prokuror men işki ister basqarmasınıñ bastığına nığarlay ayttı da  orınbasarına:

- Sen de birge barasıñ! Barlığına tüsindirip ayt! Qala mañında bos jatqan jer joq. Jer bolğannıñ özinde onda infraqwrılım jasaytınday byudjette aqşa joq. Investor tabılsa, jasaymız. Kezekte twrsıñdar, asıqpay kütiñder degendi bılay adamşa wqtırıp aytsañşı! Äkimniñ sendermen kezdesuge uaqıtı joq, şwğıl şarualar köp degendi jetkiz! Salağa jauaptı orınbasar retinde bwl öziñniñ tikeley mindetiñ   ekenin jaqsılap tüsindir, olarğa! - dep, tapsırma berdi.

Jalpaq ekranğa telmirgenderdiñ birneşeui tısqa şığıp, äkim jäne onıñ bir top nökerleri ğana oñaşa qalıp, jağdaydı tağı da baqılay bastadı. Prokuror söylep, äkiminiñ aytqanın özinşe  tüsindirgen boldı. İşki ister basqarmasınıñ bastığı tezirek tarauların swradı. Taramağan jağdayda küş qoldanatının aytıp edi, jağday odan arı uşığıp kete jazdadı. Şulağan jwrttı äkimniñ orınbasarı zorğa toqtatıp, sözin bastadı. Äkimniñ bergen tapsırmasın sözbe-söz jetkize kelip:

- Bizdiñ äkimniñ danalığınıñ arqasında ärbir kezekte twrğan azamattarğa jer telimi mindetti türde beriledi. Qwrılıs materialdarın tapsañızdar boldı, üyleriñizdiñ  jobasın özimiz jasap beremiz. Qala şetinde bir ülgimen salınğan üyler boy tüzeydi. Aulasına ağaş egilip, gülzarlar jasaladı. Qoğamdıq kölik qatınaydı - dey beregende top işinen Wzıntwra:

- Osı sözdi aytqanıñızğa on jıldan astı ğoy. Qaşan jetemiz oğan! - dep ayğay saldı.

- Wzıntwra mırza, siz sözdi bölmeñiz! Aulanı abattandırudı bizge qarastı kommunaldıq mekeme atqaratın boladı. Al, qwrmetti twrğındar, sizder egilgen ağaştar men gülzarlardı kütip wstauğa, köşeni lastamauğa jiti köñil böluge tiissizder. Ärbir üyde kölikterine arnap garaj salınadı. Sondıqtan, jeke kölikteriñizdi qayda bolsa, sonda betaldı qoyudı doğarıñızdar! Qala tazalığın mwqiyat saqtañızdar! Tärtip pen tazalıqtı saqtau... - dey bergende, top işinen tağı bireu:

- Toqtat! Qaydağı joq ertegiñdi osı jerden üz! - dep ayğay saldı. Onıñ dausı jarq etken nayzağaydan keyin tasır-twsır kün kürkirey jönelgendey sezildi. Bwl dauıs jerden emes, kökten tüskendey jañğırıqqanda  sırtta twrğandar da, işte otırğandar da, barlığı selt etip, jalt qaradı.

Söz alğan adam ünemi eki beti qızara börtip, közi tostağanday bolıp, ün-tünsiz qarap twratın,  äkimniñ “toleranttılıqtıñ etalonı” dep atağan eñsegey boylı jigit bolıp şıqtı. Tözimdi jigit  ayaq astınan toqtausız söylep, äkimdiktiñ bükil bılıq-şılığın tizbektep ötkir sınğa ala bastağanda qasındağı keyuana küle twra jılap, twrğan ornında jas qızdarşa sekirip birdemelerdi qosarlana aytıp ketti. Onıñ ne dep  jatqanın eşkim esti almağan soñ Wzıntwra qasına barıp,kempirdi jetelep alğa şığardı da  orınbasardıñ qolındağı mikrofondı jwlıp alıp auzına taqay qoydı. Kempirdiñ sambıralağan üni jer jarıp ketti:

- Ua, halayıq! Quanışım qoynıma sıymay twr. Mına söylep twrğan meniñ jalğız wlım Nayzağay! Bes jasında qabağan itterge talanıp til-auızdan ayırılıp, söyleuden maqwrım qalğan edi. Endi mine, körip twrsızdar, ayaq astınan sayrap şığa keldi. Otız jıl auız aşpağan edi. Onı emdetu üşin külli älemdi şarladım. Aparmağan däriger, körsetpegen baqsı-balger qalmadı. Eşbir şipa bolmağan-twğın. Qala azamattarı men qoğam belsendileri ötkizgen är mitingke ertip kelip jürdim. Bärin tıñdap, söyleuge därmeni joq bulığıp, qattı mazasızdanıp qaytatın. Bügin mına äkim orınbasarınıñ kezekti uädesi wlımnıñ tözimin tauısqanımen, köp jıl meñdegen dertine mıñ da bir em boldı. Halqım sizderge de alğıs, äsirese, bergen uädesin orındamaytın äkimdikke Alla razı bolsın! Sizder bolmağanda... - dedi de, arı qaray söyley almay jılap jiberdi.

Mikrofonsız-aq dausı jer jarıp twrğan Nayzağay esimdi älgi jigittiñ mirdiñ oğınday ärbir sözin jinalğandar wyıp tıñdadı. İşte otırğandardıñ da auızdarı aşılıp qalıptı. Otız jıl boyı işte saqtağan sözin otız minutta tügel aqtarıp şıqqan şeşendigine tänti bolğan düyim jwrt tañday qağa tañdanıp, siltidey tındı. Onıñ ärbir sözi köptiñ jıldar boyı jinalğan şerin tarqatıp qana qoymay, qordalanğan mäseleniñ tüyinin de şeşkendey boldı. Jwrtşılıqtıñ kökeyinde ümit otı jandı. Qwddı jürekterge  ruh qwyılğanday sezildi. Sondıqtan ol sözin ayaqtağanda  nöser jañbır qwyıp ketkendey barlığı tasırlata qol soqtı.  Jwrtpen birge onı zor ıntamen tıñdağan äkim orınbasarı men prokuror, işki ister basqarması bastığı olarğa qalay qosılıp ketkenini özderi de bayqamay qaldı. Bärin qalt jibermey baqılap twrğan äkim olardıñ bwl qılığına ızağa bulığıp, jarılıp kete jazdadı.

Sözin ayaqtağan jigit qasına anasın ertip alıp, bwrılıp kete berdi. Jinalğan jwrt onıñ soñınan erip, taray bastadı.

Aşuğa erik bergen äkim taban astında birneşe ökim şığarıp, dereu qol qoydı. Özin sınağan adamnıñ sözine qol soqqanı üşin orınbasarın qızmetten sol  sätte äy-şäyğa qaramay  quıp tastadı. Prokuror men işki ister bastığına qatañ eskertu jasap, qwzırlı basşılarına wsınıs jiberetinin ayttı.

Al, Wzıntwra men Nayzağaydı bügin tünde dereu twtqındap, äleumettik arazdıqtı qozdıru babı boyınşa qılmıstıq is qozğaudı işki isterdiñ bastığına jüktedi...

Quandıq Şamahaywlı

Abai.kz

7 pikir