Särsenbi, 1 Säuir 2020
Ädebiet 2730 16 pikir 25 Aqpan, 2020 sağat 11:39

Qazirgi ädebiet qanday bolu kerek?..

Qazirgi ädebiet qanday bolu kerek? Mwnday saual täuelsizdiktiñ alğaşqı jılında-aq, aldımızğa tartılğan bolatın. Sonda, osı bir özekti mäseleni qarastırudı mwrat etken bir alqalı jiında, mağan tömendegidey pikir bildiruge tura kelgen edi...

Qazirgi tañda bizge qanday ädebiet kerek? Ädebiet haqında pikirlesudi mwrat etken mäslihattarğa jwrtşılıqtıñ qaşannan eleñdep otıratını belgili. Endeşe, kün tärtibine jäy ğana ağımdağı ädebiet mäselesi emes, «Azat eldiñ ädebieti» degen, mäni tereñge ketken anıqtauışı bar oylı taqırıp qoyılğan bwl mäjiliske ädebietşi qauımnıñ da, ädebiet süyer köpşiliktiñ de ayrıqşa nazar tigeri anıq. Öytkeni ädebietti halıq öziniñ jan-jüregi dep biledi. Ädebiet pen ädebietti jasauşılardan bügingi künge say söz kütedi.

Aqın-jazuşını qwdayday qadirleytin, aqın-jazuşı qalamınan tuğan dünieni qwday sözindey qabıldaytın halıqtıñ senimin aldamau üşin ne isteu kerek? Mwnday saualğa ärqaysımızdıñ işki dauısımız: «Jaqsı jazu qajet», – dep jauap berer edi. Alayda jaqsı jazudı jinalıspen üyretuge bolmas. Jaqsı jazuğa eşqanday qaulı-qararmen qol jetkize almaysıñ, jaqsı jaza bilu, tüptep kelgende, är qalamgerdiñ öz boyındağı tabiği darının, öziniñ oqu-toqu arqılı tapqan jwmısşı filosofiyasın, yağni ömirge degen pälsäpalıq közqarastar jiıntığın, ğwmır koncepciyasın kündelikti auır jwmısqa, mañday terin töge aluğa wştastıra bilu därejesine tığız baylanıstı şarua. Olay bolsa, älgi swraqqa bardı saralap, joq twstardı ayqındau arqılı, el mwqtajına oray suretkerlerge şığarmaşılıq bildiris, tapsırıs jasau arqılı jauap beruge tırısu läzim. Jwrtşılıq ümitin aqtauğa bağıttalğan qadam sonda ğana naqtı körinis tabadı.

Nağız ädebiet qoğamnan bölek jaratılmasa kerek, nağız jazuşı qoğamnan tıs twra almasa kerek.

Ras,  qolğa qalam wstağan qay-qaysımızdıñ da wlağat aluğa wmtılatın, täjiribesine şwqşiya köz salıp, paydalı jağın tirnektep boyğa siñiruge asığatın klassikterimizdiñ bwl oraydağı közqarastarı ärtürli. Aytalıq, älem ädebietindegi wstazdarımızdıñ birqatarı – qalamger öziniñ körkem zertteu jürgizbek ob'ektin ne wnatıp, ne wnatpay, älde jaqsı körip, älde jekkörip, yağni öziniñ imandıq-adamgerşilik közqarasımen suarılğan süzgiden ötkize otırıp suretteuge tiis dese, ekinşileri jazuşıdan salqınqandı sarapşılıq qasietti  talap etedi. Qalamgerdiñ mindeti – özindik oy aytu täsilin adal, şın  jürekten orındau delinetin közqaras ta keñinen mälim. Söz şeberleriniñ bir tobı – jazar zatıña beytarap, ob'ektivti türde qarauıñ kerek deydi.  Kelesi bir zergerlerimiz beytaraptıq pen ob'ektivizmdi şığarmaşılıqqa keri äser etetin jat qwbılısqa balaydı. Olar qalamgerge qwştar uağızşı bolu jarasatının aytadı. Jalpaq jahandı moyındatqan tağı bir asa iri qalam şeberiniñ oyınşa, şınayı  ädebietke «moral'dıq mindet» deytin päle jürmeydi, körkem şığarmaşılıqqa qayşı keletin mwnday wğım, tipti, oqırmandı äldeqanday äreketke şaqıruı ıqtimal ädis bitkenniñ bäri ädebietten alastatıluğa tiis.

Mine osınau jügirtiñki şoludıñ özinen-aq ilgeride ötken söz zergerleriniñ aluan reñkti qalamgerlik poziciyası añğarıları haq. Bir ğajabı, olardıñ tuındıları uaqıt tezine tötep berip, är zaman oquşıların ruhani läzzatqa böleuden aynımay keledi. Avtorlardıñ key rette birine biri müldem qarama-qarsı közqaras wstanğanına qaramastan bwl solay boluda. Demek, oqırmannıñ ruhani mwqtajın öteu – körkem ädebiettiñ birden-bir parızı.

Sonımen, kitap oqu arqılı ärkim ärtürli därejede adamgerşilik sabağın alıp keledi. Al bwl – kitaptıñ tärbie isinde mañızdı orını bar degen söz. YAğni, adam tärbiesine atsalısu – ädebiettiñ talay zamannan beri atqarıp kele jatqan şaruası. Jan-jaqtı, sanalı wrpaq tärbieleu sındı abıroylı mindettiñ bolaşaqta da ädebietke jüktele bereri aqiqat. Olay bolsa, ädebiet jazuşınıñ özindik oyın jariya etu qwralı ğana emes. Ädebietti qalamgerdiñ özin özi tanuğa qoldanatın qwralı dep te qarauğa bolmaydı. Ädebiette tolıqqandı beyne jasau arqılı suretker adam bolmısın tüsindirip qana qoymay, onı tüzetu, özgertu jolın da körkem türde körsetip bere aladı. Endeşe ädebiettiñ de, ädebietti jasauşılardıñ da qazirgi qoğamda alar orını erekşe boluğa tiis. Sonda olarğa qoyılar talap ta küşeyedi.

Biraq bizge bastı mäseleni ayqındap alğan jön. Qazirgi tañda qoğamımızğa, halqımızğa ne zäru? Biz qanday ädebietke mwqtajbız?

Bärimizge belgili, artqa tastağan dübirli, dürbeleñdi jetpis jıldıñ bastauındağı asa iri oqiğa – qazan töñkerisi – oğan deyingi qoğamdıq-sayasi instituttardıñ bärin tas-talqan etti. İzgilik, meyirimdilik pen jauızdıq, zwlımdıq sekildi ğasırlıq wğımdardıñ özi taptıq twrğıdan jiktelip, salıstırmalı jağdayda bağalanatın boldı. Jeke menşik ayıptaldı, joyıldı. Iñdividualizm joqqa şığarıldı, kollektivizm ideyası däripteldi. Bäri de jeke qojayındardan tartıp alınıp, qoğamdıq menşikke aynaldırıldı.

Endi, mine, şalıs basqanımızdı moyındap, keri oraludamız. Keşe «kedeyler, tize qos jalşımen, baylar men moldanı qoyday qu qamşımen» dep jırlap, «taptıq qırağılıq» tanıttıq. Bügin bir halıqtı taptıq twrğıdan ekige jarıp, özara jauıqtırudıñ – jäy ğana qate emestigin, adamdı adamnıñ jek köruin zañdastıratın qılmıs ekenin wqtıq. Qasterli orında – adamnıñ arın ayaqqa taptauğa mümkindik beretin taptıq közqaras emes, är kisini asıl qazınağa balaytın adam qwqtarı twruğa tiistigin parıqtadıq.

Osınday ahualda, jetpis jılğı totalitarlıq qwrsaudan qwtılıp, täuelsizdik tuın köteru baqıtına ie bolğan wrpaqqa – qanday şığarmalar şipasın tigizer edi? Jalpı, Uaqıt bizden qanday tuındı tosadı? Kitaptıñ qalay jazıluın qajetsinedi? Şığarma oqırmanğa äldebir sır şertip, ağınan jarılıp jatsa, töreligin öziñ ayt, şınım osı dep twrsa – oqırmanın qanağattandıra ma? Älde qazirgi kitap – şöñgesin oquşısınıñ zerdesine äsem rauşan güldiñ tikenekti sabağınday batıra, titirkentip, oyatıp otıratın, añızdağı Prometey otınday jılıtıp, qızdıratın, aldıñğı jaqtan şamşıraqşa jarqırap, jol nüsqaytın, iske, äreketke şaqıratın därejede jazılu kerek pe? Bir sözben – ädebiettiñ parızın qazirgi jağdayda kalay tüsinu dwrıs? Al qazirgi ädebietti jasauşılardıñ mindeti nede dep bilemiz?

Şaması, mäselege bügingi kün şındığınan qarağan jön şığar.

Azat eldiñ azamatına, äsirese bolaşaq azamatına zamanğa ılayık tärbie berute pärmendi järdem tigize alatın körkem ädebiet qazirgi tañda öte-möte qajet.

Birli-ekili mwqtajdıqtı ğana atap köreyik. Azat eldiñ azamatı boyına memlekettilikti sezinu, memleket üşin, täuelsiz öz memleketi üşin maqtana bilu, öz eliniñ memlekettiligin nığayta tüsuge qwlşınu sezimin wdayı baulıp, qalıptastırıp otırğan jön. Sanası endi-endi ğana tolısulı öskeleñ wrpaqtı erteñ memleket twtqasın qolına taysalmay wstaytınday deñgeyde äzirleu kerek. Täuelsiz memleketimizdiñ azamatı – täuelsizdik wğımın tereñ tüsinetin, el birligin saqtau jolında sabırlı äm sauattı äreket ete alatın. narıqtıq ekonomikanı jatsınbaytın, atomdıq-kibernetikalıq däuir jetistikterin jilikşe şağatın, bilikti de jan-jaqtı, jüregi taza jan boluğa tiis.

Qalay bolğanda da, osınday biik mwrattardı nısana etip barıp qağazğa şwqşiğanımız jön. Qoğamnıñ qalamgerlerge berer äleumettik tapsırısı osığan sayadı. Qoğamımızdıñ ülkendi-kişili müşelerine san-salalı tanımdı körkem kitaptar birinşi kezekte jäne meylinşe şwğıl wsınılğanı jön.

Bälkim, özderiniñ ölmes te öşpes kitaptarın jazudı qolğa alğan qalamgerler mwnday «wsaq-tüyekke» alañdaudı artıq körer, äytse de, aldımen ölmes te öşpes memlekettiñ irgetasın nığaytuğa atsalısu läzim, sonda, kim biledi, şın öşpeytin söz de tuıp qalar şığarmaşılıq qalamnan. Ümitsiz – şaytan...

Ärine, barşa aqın-jazuşı tanımdıq-körkem şığarmaşılıqqa taban astında kirisip keter degen oydan men aulaqpın. Degenmen, osınau mañızdı taqırıpqa bügingi künniñ asa zäru mäselesi retinde nazarlarıñızdı bir sätke audara alğan bolsam – aldıma qoyğan mindetimniñ orındalğanı dep bilemin. (Semeyde «Azat eldiñ ädebieti» taqırıbımen ötken  jazuşılar konferenciyasında söylengen söz. 25.08.1992).

***

Ötken ğasırdıñ 90-şı jıldarında cöylengen osı sözdi jaña mıñjıldıq şımıldığın aşqan jaña ğasırdıñ ekinşi onjıldığında qaz-qalpında jañğırtudıñ ne qajeti bar edi? Qajeti sol – ömirdiñ özi körsetip twrğanday, kürt betbwrıs  jıldarı kün tärtibine şığarılğan saualdı bügin de, eş özgertpesten,  qayta köteruge twradı. Sebebi uaqıt talabına jauap bere alatın ädebiet tumay jatır degen söz ärädik aytılıp qalıp jür.

Endeşe, qazirgi tañda bizge qanday ädebiet kerek degen täuelsizdiktiñ tabaldırığındağı swrau bügin de kün tärtibine swranıp twr. Eger solay eter bolsaq, onda joğarıdağı jürekjardı pikirdiñ qazirgi tañda da belgili bir därejedegi özektiligin joymağanın moyındauğa mäjbür bolar edik. Dey twrğanmen, moyındauımız kerek, ras, kökeydegi bar swraqqa ol jauap bere almaydı. Öytkeni täuelsizdiktiñ jiırma jıldıq damuı barısında qalamgerlerdiñ de, oqırmandardıñ da ädebietke degen közqarastarı eleuli özgeriske wşıradı.

Olay bolsa, «Qazirgi ädebiet qanday bolu kerek?» degen saual bwl jolı alğa sol özgeristerdi bağamday otırıp tartıluğa tiis...

***

Iä, qalamgerlerdiñ de, oqırmandardıñ da ädebietke degen közqarastarında eleuli özgerister barı anıq. Bwl, bälkim, keñestik däuir twsında qalıptasqan qwndılıqtarımızdıñ özgeruine baylanıstı payda bolğan şığar. Älde zımıran zamannıñ özge qwbılıstarı äserinen tuındap jatır ma eken... Qalay bolğanda da, äyteuir bir zamanaui enjarlıq qazirgi qazaq ädebietiniñ damu üderisin toqıratıp kele jatqanday.

Aytpaqşı, ädebiet müddesi degende barşamızdı kejegeden keri tartıp kele jatqan päleket – osınau zamanaui enjarlıq sındı teris qwbılıs bolmasın? Ras, ruhani biiktikti  qadirlegen kez boldı, biraq qazirgi künderi ol materialdıq baylıq tegeuirinine tötep bere almay qalğan. Keşegi bağalanar qwndılıq jaña zamanda özgergendikten de, köp rette ötken  däuirdegi saudager yaki alayaq dep tañbalanğandardıñ däureni jürip ketti. Bäri solay dep künähar bolu jaramas,  biraq, köp närseni sıbaylastıq pen qalıñ qalta şeşip jiberetin ahual däuirlep twrğanday, ruh örisin soğan say zamanalıq enjarlıq, ağımdağı uaqıt tuğızğan jaybaraqattıq jaylağanday körinedi. Bwğan kelisuge bolar da, bolmas ta.

Degenmen ädebiet auılındağı özindik jaybaraqat jağday sırı osı aytqandarmen baylanısıp jatqan joq pa eken dep oylaysıñ. Birli-jarım oğaştau oy aytılıp qalsa, onı estimeymiz, ne aytuşınıñ soñına şam alıp tüsemiz. Tek bayıbına baruğa tırıspaymız. Ötkendegi ülken ädebietimizdi uaqıt talabı twrğısınan qayta saralap körudi oyımızğa da almaymız, sol ötkende jol berilgen bir jaqtı bağa beru nemese müldem elemeu täsili qazirgi künde de özgere qoyğan joq.

Jo-joq, bwl da sonşalıqtı ädil pikir bola qoymas, öytkeni bügingi tañda keñes zamanında jabıq jatqan ayaulı azamattarımızdıñ – alaş qayratkerleriniñ şığarmaşılığın zertteuge ayrıqşa köñil bölinude ğoy. Biraq joğarıda aytqanımızdı sol sauaptı şaruamen şwğıldanuşılardıñ eñbegin alğa tartu arqılı aqtauğa da bolmas. Ötkendegi jäne qazirgi ädebiettegi jaña twrpattı şığarmaşılıq izdenisterdi tauıp körsetetin, taldaytın ınta bayqalmaydı. Ökinişke qaray, keyingi kezderde wlttıq ädebiet tuı astında bilikti delinetinderdiñ  qoldauı men nasihatına bölengen,  eksperimenttik-liberaldıq täjiribe jolımen jasalıp kele jatqan kosmopolittik öner asıra däriptelip jür. Tap sonday tuındılardıñ ömirge kelui jäne solarğa qilı äsire madaq pen marapat arnalıp, töbege köterilui bizdiñ zamanımızğa qanday öner layıq jäne onı qalay jasau kerek  degen taqırıptı kün tärtibinde wstau kerektigin däleldey tüsedi.

Zamana swranısın döp basarlıq piar jasay biletinder batıstıq bağıtqa bas şwlğığan äldebir tuındını onıñ şınayı wlttıq ädebietke jwğıspaytının, tipti talğam bwzar zalaldılığın elemesten, bwqaralıq aqparat qwraldarın ulatıp-şulatıp qoldata aladı. Batısşıldıq közqarastarın aspanğa köteretin şığarmaşıldar  tolığımen beysayasi twğırnamada twrudı közdeydi, olar öz eliniñ tarihi tağdırına köpe-körineu jaybaraqat qaraydı, nemese älemdik arenağa şığu kerek degen wranmen, esil-dertimen jatjwrt dästürine qwlay berilu bağıtın wstanadı. Olardıñ şığarmaşılığınan wlttıq müddeni küytteu, memlekettik-otanşıldıq közqarastı wstanu qasietteriniñ tabıla bermeytini añğarıladı.  Osınday qwbılıstardı adal, käsibi taldauğa alu äreketi de bayqalmaydı. Bwlardı qalayşa qazirgi tañğa qajet ädebiet jasau talabınan bölip qararsıñ? Bwdan ädil, şınşıl sın, ädebiettanu, önertanu sındı şarualarmen şwğıldanatın adal käsibi  mamandardı tabu, olarğa jol aşu, mümkindik beru, şığarmaşılıqtarına jağday tuğızu   qajettigi tuındaydı. Biraq mwnday «abıroysız», «paydasız» ispen kim şwğıldanbaq...

Meniñşe, qazirgi zaman swranısına jauap bere alatın şığarma jazu üşin qalamger eñ aldımen öz elin süyu, sol asıl sezimdi şığarmaşılığına arqau etu sekildi qasietterdi asa zor qajettilik retinde moyındauı tiis. Sonda ol äleumettik mañızı bar taqırıptar men ideyalardı şığarmaşılığında sanalı türde köteredi. Wlttıq mädeni dästür jatsınbaytın kez-kelgen täjiribe, izdenisterge baru är suretkerdiñ öz erkinde, olardıñ sol rettegi äldebir jaña ideyalarına, tosın türlerine taldau jasay bilu kerek. Jazuşınıñ nısanağa alğan ob'ektine körkemdik zertteu jürgizu äreketteri özindik ädebi täsildermen jımdasa körinis tapqanda ğana eleuli tuındı ömirge keledi. Sonday şığarmaşılıq önimderdi tilge tiek etu jön. Bizdiñ ädebi-körkemi älemimiz mwndayğa dayın ba?

Jalpı, jaña ädebiette körkem kestelengen otanşıldıq bağıt basım boluğa tiis. Sonday sipattağı ädebiettiñ mol boluı täuelsizdigimizdi bayandı etedi dep ümit artatın öskeleñ wrpağımız üşin öte mañızdı. Sondıqtan da oğan qoldau körsetu de, onı ädil taldamağa alu da, keñinen nasihattau da qajet. Eger ädebi basılımdar men olardıñ sınşı-avtorları jekelegen topqa, ıqpaldı komandağa jağınu men jaqın boludı maqsat etpey, är qwbılısqa ädildik twrğısınan qaraudı bekem wstansa, oqırmanğa köp närse aşıp bere aladı jäne köpşiliktiñ ıqılasına ie boladı.  Ondayğa äzirmiz be?

Qazirgi zamanğı kitap oquğa degen ıntanıñ jalpı tömendeuin, oqırmandarğa talğam mäselesinde järdem berudiñ jolğa qoyılmağandığın, dälirek aytqanda, baspasözde adal taldama, sındarlı sın, tanımdıq şolular wşırasa qoymaytının eske alğanda – oqu dağdarısına wşıramağandardıñ özderi kitaptar mwhitında op-oñay adasuı ıqtimal ekenin eriksiz moyındaysız. Äri bwğan elimizde jarıq körip jatqan jaña tuındılardıñ sanı nöpir, taralımı mardımsız ekenin qosıñız. Kitap bazarında eleñ eterliktey nendey jañalıq barın köp oqırman bilmey de qaladı. Osı orayda eñbekterin atamay ketuge bolmaytın nağız mädeniet qızmetşileri jayında birer söz aytu läzim. Olar – kitaphanaşılar. Osıdan biraz uaqıt bwrın bizge alısta twratın dosımız gazet qiındısın salıp jiberipti. Onda Atırau qalasındağı oblıstıq kitaphana osı joldar avtorınıñ «Jaqsı körem» attı äñgimeler men povester jinağı boyınşa oquşılar konferenciyasın ötkizgeni turalı aqparat basılğan eken. Sonı körgende, taralımı az bolğandıqtan qalıñ oqırmannıñ qolına timeytin, mıqtağanda, elimizdegi kitaphanalardıñ bir şiregine ğana jetui ıqtimal memlekettik tapsırıs önimderiniñ özi, kitaphanalardıñ maytalman qızmetkerleri  kitap nasihatına dwrıs köñil bölgen jağdayda – oquşı qatarın eleuli türde molayta aladı-au degen oy keldi. Osınday riyasız wyımdastıruşılarğa ruhani da, materialdıq ta qoldau körsetu bizdiñ bilik tarapınan eskerilip jür me eken?

Söz joq, mädeni üderisti memleket öz qolına batılıraq alu kerek,  qazirgi zamanğa layıq ädebiet jasau ädisterin abaylap izdestirip, sol jwmısqa bilgirlikpen basşılıq jasauğa tiis. Şükir, bizdiñ eldegi mädeni mwrağa köñil bölinu därejesi talaylarğa ülgi. Äytse de, zamana talabına qızmet etetin tuındılarğa, olardıñ qasterli de qasietti wlttıq qwndılıqtardı arqau etetinderine köñil bölu, qalamgerlerdiñ otanşıldıq taqırıptağı izdenisterin ıntalandırıp otıru mañızdı bolmağın ärdayım este twtqan jön. Ras, bwl bir näzik şarua. Mwnı istelmey jatır dep ayta da almaysıñ, tek közge köriner, razı eter twsı şamalı bolğandıqtan ğana qınjılasıñ.

Bügingi däuirimizdi ayqın tüsinip, bügingi däuirimizdiñ azamattarınıñ ruhani azığı boluğa jaraytın  ädebiet jasauşılar qatarın jasaqtau qajet şığar, bälkim? Qalay? Qaytip?  Mümkin, ötkenimizdi wmıttırmay, onıñ täuir twstarınan sabaq aluğa ündep otıru jolımen de, yağni, ötken däuirdegi tuındılardı saraptap, beri tartu arqılı da büginge qajet ädebiet qatarın tolıqtıruğa bolar? Mäselen, keşegi qızıl galstukti balalardıñ otanşıldıq, ädeptilik, sıpayılıq, özgege kömek beruge äzir twruşılıq qasietterin beynelegen kitaptardıñ jas wrpaqqa bügin de jaqsı adamgerşilik sabağın berui ıqtimal emes pe? Qazirgi ädebiet josparlı türde jürgizilgen ötkendegi şaruaşılıq  adamdarı jayında sır şerte almay ma? Olardıñ azamattıq qasietteriniñ  kädege asar jaqtarı  bolmağanı ma? Nemese, bäsekeli öndiris jasauşılardıñ beynelerin nelikten wtımdı da önegeli etip körsete almay jür? Mwndağı kiltipan nede?

Büginde bäri bar desedi, solay da siyaqtı. Tek özimizdiki emes. Tiisinşe, tolıp twrğan molşılıqtı özimiz jasamaytındıqtan, jwmıssızdıq jırtılıp ayrıladı. Söyte twra endi wlan-baytaq jerimizdi özgelerge igertpekpiz. Qazirgi ädebiet mwnday qwbılıstardı taqırıp ete ala ma? Nege ete almasın, jazılıp ta jür, biraq... Qızığı, büginde dükenderde kitap köp. Solardıñ işterindegi özimizdiki dey alarımız sausaqpen sanarlıq qana. Bizdiñ ruhani keñistigimizdi şetel önimderi basıp ketken. Jergilikti jazuşılardıñ azın-aulaq tuındıları elge jetpeydi. Qazirgi zamanğı oqırmanğa qajet ädebiet qatarın tolıqtıra almağandıqtan emes... Bwl da oylanatın şarua.

«Qazirgi ädebiet qanday bolu kerek?» degen saualğa oray ortağa saludı niet etken key oy-tolğamdar 2011 jılğı 27 säuirde osılay qağazğa tüsken-di...

***

Bwl joldar jazılğalı da on şaqtı jılğa aynalıp baradı eken. Osı uaqıt işinde elde nebir özgeris boldı. Köñil alañdatar qwbılıstar orın aldı. Mwnayşılar arasında wzaqqa sozılğan ekonomikalıq ereuil qandı qırğınmen basıldı. Eldiñ är jer-är jerinde etnosaralıq janjaldar (küni keşegi Qorday qaqtığısına deyin) boy körsetip jattı. Olardı retke keltiru bilik pen sayasatkerlerdiñ şaruası şığar, solay ekeni naqtı isterinde körinip te jatır ğoy, degenmen sol keleñsizdikterdiñ sebepterin däl wğındıru jäne äli de tuuı ıqtimal  sonday oqiğalardıñ aldın alu isine pärmendi türde atsalısudı qazirgi kezeñdegi ädebietimizdiñ de mindeti dep bilgen abzal.

Osı orayda men özimniñ köpten wstanatın koncepciyamdı joğarıdağı oy-tolğamdarımnıñ jalğası retinde tağı da ortağa tastağım keledi. Azamattardı, äsirese jas wrpağımızdı tarih arqılı, tarih bolğanda da, täuelsizdiktiñ arqasında ğana aşıq aytıla bastağan ötkenimizdiñ qasiretti  belesteriniñ sebep-saldarların jan-jaqtı, körneki tüsindiru arqılı tärbieleudiñ mañızı zor. Ädebiet osını aldına mindet etip qoysa,  yağni qazirgi tañda «öner – öner üşin» degen bayırğı tamaşa da swlu devizdi keri ısıra twrıp, naqtılıqtı tileytin «öner – ömir üşin» wranın tu etip köterse dwrıs bolar edi. Söytip jedel türde köpşilikke körkem-tanımdı tuındılar şoğırın, belgili maqsat közdegen keşendi jaña ädebiet tuındıların wsınudı jüzege asırğan jön.

Sonda elimizdi mekendegen san wlt ökilderiniñ tarihi ädilettilik degenniñ ne ekenin jan-düniesimen sezinip, qazaq töñiregine sanalı türde toptasuına, memlekettik tildi sözsiz moyındap, qwrmetteuine, tirşilikte qoldanuına jäne, ärine, bilik ökilderiniñ qazaq müddesi degenniñ şın mänindegi memleket müddesi ekenin tereñ wğınuına septese alar ma edik, qayter edik...

Kezinde kitap wstağan jas adamdı sovet zamanınıñ simvolı  dep bilgenbiz, endi büginde zamanaui qaltafondı qolınan tastamaytın jastardı qazirgi däuirdiñ ayşıqtı belgisi, jahandanu  däuiriniñ  simvolı retinde tanitın türimiz bar. Al bwlar – qalıñ qauım. Mıñ-san wlbala, qızbala, qızdar men jigitter. Elimizdiñ bolaşağı. Täuelsizdigimizdi bayandı etuge tiis wrpaq. Endeşe olarğa berer ruhani azığımızdıñ jay-küyin oylamauğa mümkin emes. Olardı qazirgi tañda qaytip kitap oquğa tartuğa boladı, jäne olarğa wsınatın kitap qanday bolu kerek degen saual ädebiet qızmetşilerin beyjay qaldırması anıq, tereñ tolğandırıp jürgen de bolar. Jäne bwl jäytti qalay jolğa qoyu qajet degen mäselege  köpşiliktiñ oy qosqanı qajet-aq...

Beybit Qoyşıbaev

Abai.kz

16 pikir