Beysenbi, 28 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9576. Jazılğandar — 4827. Qaytıs bolğandar — 37
Älipbi 1949 23 pikir 17 Qañtar, 2020 sağat 12:41

Jaña ideyalardı jatırqamayıq...

Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaevtıñ akuttı älipbidiñ qaripterinde olqılıqtar bar ekenin eskertip, onı jetildiruge bergen tapsırmasınan keyin «Til-Qazına» wlttıq ğılımi-praktikalıq ortalığında jekelegen azamattardıñ jobaları talqılanuda. Orındı şara. Öytkeni ol arqılı joba wsınuşılardıñ oyın ortağa salğızıp, ökpe-nazınan qwtıluğa, wsınıstarımen tanısıp, tiimdilerin paydalanuğa boladı. Ärine, dwrıs wyımdastıra bilse.

«Sputnik Qazaqstan» tilşisi «Latın älipbii: wlttıq komissiya birneşe nwsqanı qarap şıqtı» jäne «Novıy alfavit kazahskogo yazıka na latinice vıbirayut iz vos'mi variantov» degen maqalalarında öziniñ komissiya müşesi, Şayswltan Şayahmetov atındağı «Til-Qazına» wlttıq ğılımi-praktikalıq ortalığınıñ atqaruşı direktorı Erbol Tileşovten swhbat alğanın jazıptı.

Onda meniñ wsınğan älipbi jobama qatıstı tömendegidey joldar bar.

3, Quantqan Vanovtıñ älipbi jobası. Mañğıstaulıq matematik öz nwsqasında matematikalıq tañbalardı paydalanğan. Onıñ älipbiinde 33 ärip bar. «Bwl kisi noqat qoymau üşin nemese tömengi jağın sızbau üşin taza matematikalıq-geometriyalıq tañbalarmen şıqqısı kelgen. Ideya dwrıs. Biraq mätin jazğanda sözderi tüsiniksiz bolıp ketedi. Oğan üyrenu de oñay emes», - depti Tileşov.

Özime qatıstı äñgime aytılğan soñ pikirimdi bildirgendi jön kördim.

Men älipbide matematikalıq-geometriyalıq tañbalardı emes, fonetikalıq tañbalardı paydalanğan bolatınmın, biraq ol bwrmalanıp berilipti. Nege? Bilmedim. Eger fonetikalıq tañbalardıñ keybiriniñ matematikalıq tañbamen birdeyligine baylanıstı aytıp otırğan bolsa, mwnday jağdayda ärip retinde matematikalıq tañba paydalanıldı demeydi, kerisinşe, matematikalıq tañbası retinde mına ärip alınadı delinedi. 

Swhbat beruşi «Fonetikalıq tañba mätindi tüsiniksiz etedi jäne üyrenuge oñay emes» degendi auadan alıp otırğan joq, «Til-Qazına» ötkizgen seminardağı talqılau boyınşa aytıp otırğanın tüsinip otırmın. Onda sarapşı bolğan eki adam «fonetikalıq tañba köpşilik adamğa beytanıs bolğandıqtan oquğa, üyrenuge jäne üyretuge qiındıq keltiredi» degen edi. Biraq osını orındı uäj deuge bola ma? Mektepke kelgende eşqanday tañbanı tanımaytın bala birşama uaqıtta saudıratıp oqudı üyrenip almay ma? Älipbidi onıñ äripteriniñ özine tanıs, tanıs emestigine qaray bağalau dwrıs pa? Mısalı, men gruzinniñ ärpin tanımaymın, sondıqtan onımen jazılğan mätindi oqi almaymın, sonda älipbiiniñ naşar bolğanı ma? Sarapşılardıñ pikiri solay-aq bolsın. Sonda olar ne aytsa da, dwrıs dep eseptele bere me? Bwl mısaldan oqırmanımız jobağa şın mänindegi ğılımi saraptama jasalmağanın añğarıp otırğan bolar. 

Swhbatta jinaqtalğan jobalardıñ tiimdi jaqtarı eskerilip, ol boyınşa älipbidiñ jetildiriletini aytılğan eken. Quanıp otırmız, ümittenip otırmız. Biraq jobanıñ atınan da, zatınan da körinip twrğan ideyasın şatastırıp, älipbige ğılımi saraptama jasaudıñ ornına bir-jar adamnıñ üstirtin pikiri negizge alınğanına qarap, dwrıs qorıtındı şığatınına küdik te bar. Bwl orayda orfografiyalıq top müşeleri sauatsız adamdar dep ayta almaymın. Alayda «Til-Qazına» Prezidenttiñ «älipbidi jetildiru kerek» degenin akuttı älipbidegi keybir äripterdi tüzeudi aytıp otır dep tüsinip, basqa jobalardı qarastıruğa batılı jetpey, olardı qanday da bir kemşiligi boyınşa jaramsız etudi közdep otırğan siyaqtı. Mısalı, meniñ ideyamdı «jaqsı» depti. Ideya jaqsı bolsa, nege kemşilikterin jöndep, jetildirmeske? Naqtı senim bolmasa, nege balamalı türde qarastırıp, sınap bayqamasqa? Bizdiñşe, eger ğalımdar ğılımi negizdelgen jaqsı nwsqa wsınsa, bilik te qarsı bolmaydı. Sondıqtan akuttı älipbidiñ  kemşiligi bar ärpin ğana özgerte salu pikirinen arılıp, jinaqtalğan jobalardağı jılt etken jañalıqtarğa nazar audarğan jön dep esepteymiz.

Vanov Quantqan Irzawlı

Abai.kz

23 pikir