Jwma, 18 Qazan 2019
Keşe men bügin 1609 6 pikir 7 Qazan, 2019 sağat 12:16

Abay: «Bilgenderdiñ sözine, mahabbatpen erseñiz»

Uinston Çerçill'diñ mınaday tamaşa sözi bar:

«Bolaşaqqa tike qarau kerek. Keşe teñiz kapitanı twratın minberge köterilip, korabl' twmsığı tauday jal-jal tolqındardı qalay jarğanın kördim.

Eriksiz swraq tudı: «Aydındağı jalğız keme büyirin soqqılap jatqan esepsiz tolqınğa qalay boy bermeydi?»

Jauap öte oñay. Öytkeni, onda – maqsat bar, al tolqındı jel quıp jür – sol sebepti ığısuğa mäjbür.

Eger biz aldımızğa AYQIN MAQSAT qoya bilsek, dittegen biigimizdi bağındırmay tınbaymız».

JALPI «ADAM BAQITI» DEGEN NE?

Ğalımdardıñ aytuınşa, BES-AQ NÄRSEDEN twradı eken:

  • BOLAŞAQQA DEGEN SENİM;
  • SAPALI BİLİM;
  • SALAUATTI ÖMİR SALTI;
  • RUHANI BAYLIQ;
  • TAZA SU.

WLI MAQSAT JOLINDA QOL JETKENGE ĞANA QUANIP, ALĞA QADAM BASUDI OYLAMAĞAN – TOQIRAYDI, AL İLGERİ OZĞANIN İZDENİSKE WLASTIRIP OTIRĞAN – BIİKTERDİ BAĞINDIRADI.

Industrialdıq jağınan joğarı qarqınmen damığan elderde HH ğasırdıñ ayağına qaray jappay intellektualdı resursqa, sonıñ işinde BİLİMGE ARQA SÜYEGEN SALALAR men ğılımi, aqparattıq tehnologiyalarğa köbirek iek artqan EKONOMIKANIÑ BWRIN-SOÑDI BOLMAĞAN JAÑA TÜRİ payda boldı.

1997 jılı AQŞ-ta «AKADEMIYALIQ KAPITALIZM» degen ataumen Şeyl Sloter men Larri Leslidiñ kitabı jarıq kördi.

Bwl termindi ğılımi aynalımğa alğaş Edvar Heket engizgen eken.

Dünie jüzi jetekşi universitetteriniñ qızmetin KOMMERCIALIZACIYALAU köptegen elderdiñ EKONOMIKALIQ DAMUIN JEDELDETTİ dep aytuğa tolıq negiz bar.

Joğarı oqu orındarın BIZNESKE AYNALDIRUDIÑ özektiligin bilim beru salasındağı twtınuşılıq qajettiliktiñ özgeruimen tüsindiruge boladı.

Birinşi kezekte, kün tärtibine joğarı bilimdi el ekonomikasınıñ tolıqqandı salasına aynaldırudı şığarıp, sol arqılı qoğamnıñ auqattı da tabıstı müşeleriniñ qatarın köbeytudi  közdeydi.

Söz joq, bwğan qol jetkizgender qatarı köp ekeni dausız.

Älemdegi eñ quattı Garvard universitetin alsaq, NACUBO zertteulerinde jariyalanğan mälimet boyınşa, onıñ qorı 32,3 milliard dollar qwraydı.

Ekinşi orında AQŞ-tıñ ataqtı Yel' universiteti (20,7 milliard dollar).

ŞETEL TÄJİRIBESİNE köz jügirtsek, osınday därejege qol jetkizip otırğan älemdegi aldıñğı qatardağı oqu orındarınıñ bäri tügelge juıq şet aymaqtarda, sonımen qatar kişigirim qalalarda ornalasqan.

Mısalı, jaña biz aytıp ötken Yel' universiteti halqınıñ sanı şamamen 130 mıñ adamdı qwraytın N'yu-Heven qalasında ornalasqan.

Bwl bilim ordası, jahandıq reyting boyınşa, alğaşqı bestiktiñ qwramında. Student sanı – 13 mıñnan astam.

Kembridj qalaşığındağı älemge äygili Massaçusets tehnologiyalıq universitetinde 11 mıñ student bilim aladı.

Joğarıda jer şarındağı eñ quattı joğarı oqu ornı dep körsetilgen Garvard universiteti osı Kembridjde ornalasqan.

Prinston universiteti – Prinston qalasında.

Negizinde AQŞ-ta 4,5 mıñ joğarı oqu ornı bolsa, onıñ 39-ı ğana Vaşingtonda, 94-i N'yu-Yorkte ornalasqan.

Jalpı alğanda, AQŞ JOĞARI BİLİM ORDALARINIÑ 3%, BÜKİL AMERIKA AMERIKA STUDENTTERİNİÑ 3,7% – VAŞINGTON MEN N'YU-YORKTE.

Wlıbritaniyanıñ älem moyındağan Oksford, Kembridj, Mançester, Glazgo universitetteri eldiñ qaşıq bwrışında, kişigirim graftıqtarda ornalasqan.

Twmandı Al'bion jerindegi 164 joğarı bilim oşağında 2,3 mln. student oqısa, jastıq şağın Londonda ötkizu eldegi barşa student qauımınıñ 20%-na, yağni 500 mıñ jasqa bwyırğan.

Japoniyada da alıs aymaqtar ayqın basımdıqtı paydalanadı.

Soñğı sanaq boyınşa, 343 mıñ adam twrıp jatqan Japoniyanıñ Sinuzyuku qalasında ornalasqan Vakeda universitetinde 50 mıñ student bilim alıp jatır.

Ayta keteyik, bwl «Al'ma-mater» – älem moyındağan jazuşı Haruki Murakami, Sony korporaciyası qwrıltayşılarınıñ biri Masaru Ibuka siyaqtı twlğalardı tületip wşırğan bilim oşağı.

Älemdegi alğaşqı gumanoid robot osı bilim ordasınıñ zerthanasında jasalğan körinedi.

Kerisinşe, 14 millionğa juıq twrğını bar Tokiodağı Keyo universitetinde 33 mıñ student oqidı.

Oñtüstik Koreyanıñ 23 000 student bilim alıp otırğan atağı jer jarğan ğılımi-tehnikalıq institutı Tedjon qalaşığında ornalasqan (bwl qalanı osı oqu ornı arqılı izdep tabuğa bolatın şığar), bwl jerde bwdan basqa115 mıñ student oqitın 20 universitet bar.

El boyınşa 380 joğarı oqu orındarında 2,5 mln. student oqidı.

Mwnıñ sırtında dünie jüziniñ irgeli universitteriniñ filialdarın aşu arqılı öz ekonomikasın odan äri damıtıp otırğan elder barşılıq. Bwl jöninen älemdegi alğaşqı bestik Singapur (12), Malayziya (12) men Katar (11) enşisinde.

Tayau Şığısta jii-jii soğıs örti twtanıp jatqanına qaramastan Birikken Arab Ämirligi osı maqsatqa bölinetin qarjı kölemin jıl sanap wlğayta tüsude. Abu-Dabi ämirliginiñ ükimeti N'yu-York universitetine filial ğimaratın twrğızu üşin öz tarapınan 50 mln. dollar wsınğan.

Bir qarağanda mwnayınıñ özi asırap otırğan el bolaşaqqa osınday investiciya jwmsap otır.

Malayziya öz jerinde Wlıbritaniya, Amerika Qwrama Ştattarı, Avstraliya joğarı oqu orındarınıñ bölimşelik qwrılımdarın qwrıp, solarmen tığız baylanıs wstau nätijesinde jıl sayın 50 mıñ şeteldik jastı oqıtuğa qol jetkizdi.

Bwl elden alğan diplom, oqu jıldarında jwmsalğan qarjınıñ azdığımen qosa, älemniñ barlıq elderinde moyındaladı jäne twlğalıq ta, mansaptıq jağınan da ösu jolında senimdi kepil bola aladı.

Malayziya Nottingem Universiteti kelesi jılı jiırma jasqa toladı. Diplomınıñ bedeli negizgi universitet bitiruşilermen teñ därejede. Bir ğana özgeris bolsa, ol – oqu qwnınıñ arzandığı. Student Wlıbritaniyağa barıp oquın jalğastıru qwqığın kez kelgen uaqıtta paydalana aladı.

Osığan deyingi jazğandarımızda Wlı Daladağı BİLİMGE QWŞTARLIQ tarihın negizgi taqırıbımızğa arqau etip keldik.

Birden aytu kerek, biz bügin jas wrpaqqa sapalı bilim, sanalı tärbie berip kele jatqan elimizdegi joğarı bilim salasınıñ jwmısın talqılaudı emes, qayta älemdik ülgide JOĞARI OQU ORINDARINIÑ ÖÑİRLERDİÑ EKONOMIKASIN ÖRLETUDEGİ IQPALI turalı aytudı maqsat twtıp otırmız.

Sol sebepti oqırman nazarın oyğa alğan maqsatımızğa bwrıp, işki jağdayğa oralayıq:

№/№ JOO ornalasqan jer JOO sanı Student sanı
1. Aqmola oblısı 4 10 166
2. Aqtöbe oblısı 6 24 459
3. Almatı oblısı 3 10 410
4. Atırau oblısı 3 13186
5. Batıs Qazaqstan oblısı 4 30 663
6. Jambıl oblısı 3 22 665
7. Qarağandı oblısı 9 44 549
8. Qostanay oblısı 7 21 169
9. Qızılorda oblısı 3 10 660
10. Mañğıstau oblısı 2 6 215
11. Pavlodar oblısı 4 15 892
12. Soltüstik Qazaqstan oblısı 2 7 530
13. Şımkent qalası 10 84 813
14. Türkistan oblısı 2 9 673
15. Şığıs Qazaqstan oblısı 7 32 129
16 Nwr-Swltan qalası 14 55 000

AL, BİR ĞANA ALMATI QALASI – 41 JOO, 144 000 STUDENT.

Kesteden körinip twrğanınday, eldegi joğarı oqu orındarı düniejüzi täjiribesindegidey alıs aymaqtarda emes, kerisinşe, eki iri ortalıqta ğana şoğırlanğan.

BİLGENDERDİÑ SÖZİNE

MAHABBATPEN ERSEÑİZ, – dep üyretedi kemeñger Abay.

Älemdik bilim mwhitında köş bastap kele jatqan elder siyaqtı BİZDEGİ JOĞARI BİLİM BERU ORINDARINIÑ ORNALASUIN QALAY RETTEUGE BOLADI degen swraq tuındaydı.

QUATTI ÖÑİR – QUATTI QAZAQSTAN.

Bwl aksioma.

Öñirlerdegi joğarı oqu orındarınıñ belgili bir EKONOMIKALIQ BAĞITTA köşbasşı bolğanın qalar edik.

Solay bolsa, AYMAQTARDIÑ ÄLEUMETTİK-EKONOMIKALIQ DAMUI men KADRLIQ ÄLEUETİN nığaytuda şeşuşi röl atqarıp, MIQTI TİREK  bola aladı.

Oqudıñ mınaday tolıq ciklin qwru mümkindigi tuadı: KOLLEDJ – JOO – ÖÑİRGE JWMISQA ORNALASTIRU.

Mäselen, elimizdiñ soltüstik oblıstarı barlıq uaqıtta agrarlıq aymaq bolıp esepteledi.

Ortalıq Qazaqstan metallurgiya, auır önerkäsip pen industriya salası kadrların dayındap şığara aladı.

Qazaqstan Magnitkasınıñ bügingi tañda kadr tapşılığın qattı sezinip otırğanı jasırın emes.

GRANTTARDI AYMAQTARĞA BÖLUDİÑ TIİMDİLİGİ nede:

  1. İşki köşi-qon joğarı qarqınmen damidı;
  2. Ekonomikalıq belsendilik artadı;
  3. Öñirlerdegi talanttı jastarğa keñinen jol aşıladı.

Aymaqtarda BİLİM SEGMENTİNE arqa süyeu – EKONOMIKALIQ JÄNE ÄLEUMETTİK SAYASATTI TABISTI JÜRGİZUDİÑ BASTI KEPİLİ.

Birer mısal. Kaliforniya ştatında ornalasqan Silikon añğarı Amerikadağı üş iri tehnologiyalıq ortalıqtıñ biri bolıp tabıladı. Bwl jerde Forbes tizimine engen älemniñ 80 milliarderi ömir sürip jatır.

Osındağı Stendford universiteti – nağız ziyatkerlik yadro.

Mwnda jıl sayın 7 000 student pen 8 000 magistrant bilim aladı.

TQS Best Student reytingi boyınşa, AQŞ-tıñ «studentter qalaşığı» bolıp sanalatın Boston qalası men onıñ mañayında ömir süru deñgeyi jöninen eñ joğarı körsetkişterge ie.

Ömir süru sapası joğarı, äri käsipkerlikpen aynalısuğa öte qolaylı bolıp sanaladı.

Tap osınday jağdaydı Wlıbritaniya joğarı oqu orındarınıñ studentteri basınan keşip otır.

Bir ğana Oksford universitetiniñ jıl sayınğı tabısı 5 mlrd. dollardı qwraydı. Bwl irgeli bilim wyasınıñ kündelikti qızmetin qamtamasız etuge qalanıñ barlıq käsiporındarı jwmıldırılğan.

Mançester universiteti öziniñ bilim strategiyasınıñ arqasında älemniñ 66 elinde oqu bağdarlamasın jürgizu arqılı öz byudjetine jıl sayın 1,4 mlrd. dollar kiris äkeledi.

MWNDAY BOLMAQ QAYDA DEP

AYTPA ĞILIM SÜYSEÑİZ.

Abay.

Joğarıda biz tilge tiek qılğan şetel memleketteriniñ qol jetkizgen jetistikterin igeruge äbden boladı.

OĞAN ALĞIŞART PEN QOLAYLI JAĞDAY JETKİLİKTİ.

Qoldağı  mälimet, kerisinşe, bilim izdep sırtqa sapar şegetinderdiñ sanı azaymay otırğanın körsetedi.

Söz soñında, joğarı bilim beru orındarın ÄR AYMAQTIÑ EKONOMIKALIQ DAMU QAJETTİLİGİNE ORAY bağıttap otıru kerektigin aytqımız keledi.

Dana Abay aytpaqşı, «QWDAYDAN QORIQ, PENDEDEN WYAL, BALAÑ BALA BOLSIN DESEÑ – OQIT!

...ALDAU QOSPAY, ADAL EÑBEGİN SATQAN QOLÖNERLİ – QAZAQTIÑ ÄULIESİ SOL».

Joğarı oqu orındarı arqılı ÖÑİRLERDİÑ EKONOMIKASIN DAMITUMEN QOSA, elimizdi EURAZIYA KEÑİSTİGİNDEGİ JOĞARI BİLİM ORTALIĞINA aynaldıru mümkindigi bar.

Arıstanbek Mwhamediwlı

Abai.kz

6 pikir