Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Qırdağı äñgime 2571 2 pikir 1 Qazan, 2018 sağat 10:07

Bwl wşaq... ne wşaq?

Ötken aptada Astanadağı «Qazaqstan aviaciya industriyası» JŞS bazasında «Shaanxi Aircraft Corporation» kompaniyası jasap şığarğan su jaña Y-8F200W äskeri wşağınıñ tanıstırılımı ötti. 

Qazaqstan Respublikası Wlttıq Wlanınıñ ieliginde qızmet körsetu üşin satıp alınğan wşaqtıñ tanıstırılım şarasına Qazaqstan Respublikası İşki ister ministri policiya general-polkovnigi Qalmwhanbet Qasımov, Qorğanıs jäne aeroğarış önerkäsibi ministri Beybit Atamqwlov, Qazaqstan Respublikası Wlttıq Wlan Bas qolbasşısı general-leytenant Ruslan Jaqsılıqov, armiya generalı Mwhtar Altınbaev pen QHR Qazaqstan Respublikasındağı ökiletti jäne tötenşe elşisi Çjan Syao, «AVIC» korporaciyası Bas direktorınıñ orınbasarı Vang Djin jäne öndiruşi zauıttıñ ökilderi qatıstı.

Tanıstıru räsimine kelgen qazaqstandıq atqaminerler atalğan wşaqtıñ artıqşılığın aytıp, maqtauın asırdı. Resmi jasıl lenta qiılğan soñ birinşi bolıp wşaqtıñ işi-sırtımen tanısıp şıqqan Halıq qaharmanı Toqtar Äubäkirov wşaq äleuetin joğarı bağaladı. Al Qorğanıs jäne aeroğarış önerkäsibi ministri Beybit Atamqwlov älemdik wşaq narığında Y8 därejeli wşaqtardıñ birşama artıqşılıqtarğa ie ekenin ayttı. İşki ister ministri Qalmwhanbet Qasımov tipti bwl bizdiñ el üşin ayrıqşa ataulı kün ekenin ayttı.

Endeşe, el ağaları esi kete maqtap, jer-kökke sıyğızbay jatqan Y-8F200W sirä qanday wşaq? Qazaqstan qarulı küşteri ne üşin basqa-basqa osı türdegi äuekemesin satıp aldı? Onıñ bağası qanşa twruı mümkin degen swraqtar töñireginde toqtalayıq.

Y-8F200W äskeri-kölik wşağı köpmaqsattı orta-wzaq qaşıqtıqta äskeriler men äskeri qaru-jaraqtı, tehnikalardı äuede tasımaldauğa arnalğan. Sonımen qatar, bwl äue kemesi arnayı wşu-qonu alañınsız topıraqtı nemese qarlı jerde wşu-qonu mümkindigine de ie. Oğan qosa, kündiz ben tünge qaramay kürdeli aua-rayı jağdayında öz mindetin minsiz orınday aladı. Tipti, qorşağan ortanıñ -50°C men +50°C aua temperaturasında qoldanuğa boladı. Bwl wşaq Qazaqstannıñ şığısınan batısına deyingi aralıqta qosımşa janarmay qwyusız qatınay aladı. Sıyımdılığı 86 jolauşını qwraydı nemese orındıqtardı jinastıru arqılı äskeri tehnikalar men jükterdi de erkin tasımaldauğa qolaylı. Köpşilikke keñinen tanımal An-74 wşağınan ayırmaşılığı jük pen jolauşı sıyımdılığı eki eselengen bolsa, janarmay şığını 2,2 – 3,5 tonna şamasın qwraydı.

Qorğanıs jäne qauipsizdik mäselelerin taldaytın Jane's 360 saytınıñ jazuınşa, Y-8F200W wşağın TMD elderi işinen birinşi bolıp Qazaqstan qoldanğalı otır. Osı sanattağı wşaqtardı bizge deyin Venesuela, M'yanma, Päkistan, Sudan, Tanzaniya, Şri-Lanka elderi alğan eken. Qarap otırsañız Y8 wşağınan enşi alğan elder äskeri äleueti jağınan älemge maqtana qoyatın memleketter emes. Demek, bwl wşaq bizdiñ basşılar aytqanday teñdessiz bolmauı da mümkin.

Qazirgi tañda älemde eñ ozıq äskeri tasımaldauşı wşaq AQŞ-tıñ C-130J twrpattı wşağı deuge boladı. Al elimizdiñ älemdegi eñ üzdik osı wşaqtı emes, Qıtay wşağın satıp aluına tömendegidey jağdaylar sebep bolıp otır deuge boladı.

Qazaqstandıq tarap Y-8F200W wşağın satıp aluğa 2017 jılı säuirde tapsırıs bergen. Kelisimşart boyınşa «Shaanxi Aircraft Corporation» kompaniyası 2019 jıldıñ alğaşqı jartısına deyin barlıq tapsırıstı dayındaydı dep bekitilgen. Osı jerde ayta keterligi, Y8 wşağı atalğan kompaniyanıñ eñ üzdik önimi emes. Olardıñ bwdan da ozıq ülgidegi Y9 twrpattı tasımaldauşı wşağı bar. Bwl wşaq joğarıda biz söz etken C-130J-ge jeteqabıl deuge boladı. Alayda, elimiz osı jaña Y9-dı emes köne ülgidegi Y8 wşağın satıp alıp otır.

Bwnıñ bastı sebebi Y8 Qazaqstan qarulı küşteri qazir paydalanıp otırğan An-12 wşağınıñ şekpeninen şıqqan deuge boladı. Öytkeni, qıtaylar Y8 wşağın ötken ğasırdıñ 70-şi jıldarı KSRO-nıñ An-12 twrpattı tasımaldauşı wşağı negizinde jasağan. An-12 sol kezdiñ özinde AQŞ-tıñ ataqtı C-130 wşağımen teñ därejede bolatın. Biraq, An-12 1973 jılı öndiristen şıqtı (C-130 äli qoldanısta). Osığan qarap elimizdiñ özine jaqsı tanıs An-12-ge wqsas Y8 wşağın satıp alğanın añğaruğa boladı. Sebebi, bwl eki wşaqtıñ qwrılımı wqsas bolğandıqtan, qwrastıru, jöndeu barısında birtalay qarajattı ünemdeuge boladı.

Ekinşi bir sebebi, Y8 joğarıda biz aytqan AQŞ-tıñ C-130J wşağınan äldeqayda arzan. C-130J älemdegi öte üzdik äskeri tasımaldauşı wşaq retinde bağası qımbat. Qazaqstan tarapı äu basta osı wşaqtı satıp aludı josparlağanımen, onıñ bağası 200 million dollar twratındıqtan bas tarttı. Al biz söz etip otırğan Y8 wşağınıñ qwnı özimen teñ deñgeydegi C-130-dıñ (C-130J emes) bağasınıñ 1/3-indey ğana. Bıltır jeltoqsan ayında Qazaqstan İşki ister ministri Qalmwhanbet Qasımov igerilmegen 16 mlrd 95 mln teñge (47 mln dollar şamasında) Qıtaydan äskeri wşaq satıp alu üşin jwmsaladı degen. Osı eki mälimetke qarap Y8-diñ bağasın mölşerley beruge bolatın sekildi.

Bizdiñ oyımızşa, üşinşi bir sebep osı arqılı elimiz äue qorğanıs küşteriniñ Resey tehnikalarına täueldiligin säl de bolsa azaytuğa boladı. Mäselen, Qazaqstan qarulı küşteri paydalanıp otırğan äskeri wşaqtardıñ köbi Reseyde jasaladı. 2013 jılı Ispaniyadan kirgizgen CASA C-295 tasımaldauşı wşağın (sanı 8) aytpağanda qalğanı tügelge juıq Reseydiki. Eñ ozıq şabuıldauşı wşağımız da Reseyden äkelingen. Resey Federaciyasınan satıp alınğan Su-30 SM köpatqarımdıq, ayırıqşa manevrli joyğış wşaqtarı elimiz äue küşteriniñ bastı qaruınıñ biri sanaladı.

Quanış Qappas

Abai.kz

 

2 pikir