Düysenbi, 18 Qaraşa 2019
Qoğam 4909 0 pikir 28 Säuir, 2014 sağat 10:54

KÖŞİ-QON: TOSQAUILDAR TOQTATILSIN!

Qandastar üşin twraqtı tirkeuge twru – qiyamettiñ qıl köpiri. Bwl jayt  şeteldegi 7 million qandasımızdıñ işinen Ata jwrtqa oralğısı keletinderdiñ  jolın qiındatıp-aq  twr.

Qazaqstanda köşi-qon mäselesi boyınşa jaña özgerister bastalıp ketti. Atap aytqanda, Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2014 jılğı 20 naurızdağı № 248 qaulısı köşi-qon mäselesine qatıstı kedergilerdi joyuğa ülken septigin tigizdi. Atap aytsaq:

Azamattıq alu üşin qazaqstanda twru 1 jılğa qısqardı;

Qandastarımızdıñ elimizdiñ qay öñirine baratındarına qaramay, Oralman märtebesi  beriletin boldı;

Azamattıq aluda qarastırılğan mindetti tölemnen bosatıldı;

Ükimet belgilegen 7 aymaqqa baratındarğa memleket tarapınan äleumettik paket qarastırılıp, memlekettik ataulı kömekter men jaldamalı üyge ie boludıñ mümkindigi tuıp jatır. 

Bwdan ötken quanış bar ma?! Quandıq,  süyinşi swradıq. Alayda süyinşi swrauğa äli erte me dep qaldım. Sebebi:  osı 4  türli mümkindikke ie boludıñ alğı şartı – twraqtı tirkeuge twru.  Mäseleniñ ülkeni osı jerden bastaladı.  Qısqası, twraqtı tirkeugetwra almasañız bwlardıñ bireuine de ie bola almaysız.

Kedergi İşki İster Ministrliginiñ qolımen jasaluda

Twraqtı tirkeuge twru üşin qajetti qol jetpeytin nemese qol jetkizu qiın qwjattar bar. Bwl, äsirese, qıtaydıñ aranına ketip bara jatqan qandastarımız üşin auır tiip twr.

Qandastarımızdı «Twraqtı tirkeuge twrğızu» mäselesimen Qazaqstan Respublikasınıñ İşki İster Ministrliginiñ qwramındağı Köşi-qon policiyası aynalısadı. Atalğan policiyanıñ qazirşe bwl mäselede Ükimetpen de,  Qıtaydıñ Qazaqstandağı Elşiligimen de birlesip jwmıs istey almay otırğanı belgili.

Qısqasın aytqanda,  qıtaydan keletin qandastarımız üşin zañdıq sipatı anıqtalmağan  eki «Anıqtama»  jäne bir «tentireu» bar. Olay deytinimiz – «anıqtamalardı» alu jäne beru jağında eki eldiñ zañdıq negizderi qarastırılmay, özara qarama-qayşılıq tuuda. Al onıñ zardabın qarapayım halıq tartadı.

Birinşisi, «Sottalmadı» degen anıqtama. Onsızda Qıtay ükimeti sottalğan adamdarğa tölqwjat berudi «zañ jüzinde tiım salğan». Qazaqstan tarapı Qıtaydıñ Qazaqstandağı Elşiligi arqılı bwl mäseleni anıqtamay otır.

Ekinşisi, «Qıtay azamattığınan şıqqanı turalı anıqtama» kerek. Bwl anıqtamanı alu üşin Qıtay tarapı «şeteldiñ azamattığın alğandığı turalı anıqtamanı» talap etedi. Bwl eki eldiñ köşi-qon mäselesinde üylespey kele jatqan qarama-qayşılıqtıñ biri.  Eki ortada qandastarımız osı sebepten Qazaqstan aumağında twraqtı tirkeuge twruğa zañdıq twrğıda mümkindik ala almay otır.

Üşinşisi, «Tentireu». Osı anıqtamalardı alu üşin tağı da Qıtaydıñ Qazaqstandağı elşiligine jüginu kerek. Är kämeletke tolğan bala elşilikke özi kelui kerek. Söytip, mıñdağan qazaq alıstağı auıl-aymaqtan jinalıp, «öşiretke» twrıp, bir japıraq orısşa «spravka»  üşin aqşaların şaşıp, tabanınan tozuı kerek. Bwğan ükimettiñ qwlıqsızdığı adamdı namıstandıradı äri jigeriñdi jasıtadı. Tömendegi pikirlerge köz jügirtiñiz:

Auıt Mwqibek, aqın, qoğam qayratkeri, jurnalist:

- Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2014 jılğı 19 aqpanda № 111 jaña qaulısı şıqtı (http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1400000111#z21). Bwl qaulıda da   qandastarımızdıñ twraqtı tirkeuge twruı üşin qiındıq tudıratın mäselelerdiñ biri de    eskerilmegen. Qwrmetti ağayın, Qıtaydan köşip kelgen qandastarımızdıñ Qazaqstanda twraqtı tirkeude twru-twrmauın Qazaqstan ükimeti emes, Qıtay Elşiligi belgileydi. Osında belgilengen jeti oblıstıñ birinde qaluıñ üşin Astana men Almatıdağı Qıtay Elşiliginen  qızıl «Spravkanı» aluıñ kerek! Eñ qorlığı sol – Qazaqstannıñ qay tükpirine qonıstan, bäri bir, «Spravka» alu üşin bala-şağañdı şwbırtıp Elşilikke baruıñ kerek. Sonımen, bayqws bauırlarımız bir japıraq qağaz dep qazaq dalasınıñ o şetinen bw şetine sabılıp jür!

Men QR Ükimetinen osı anıqtamanı talap etudi toqtatuın swraymın.  

Rahım Ayıp, qoğam qayratkeri:

Soñğı jıldarı zañğa biraz özgerister engizildi. «Daudıñ bası Dayrabaydıñ kök siırı» demekşi, ükimettiñ 2011 jılğı №362 qaulısınan keyin köp närse özgerdi. Bwrın qaulınıñ bärinde «etnikalıq qazaqtardan basqa» dep jazılatın edi. Bwl oralmandarğa qolaylı jağday tuğızdı. Keyinnen «sottalmağan» degen anıqtamanı talap etu bastaldı. Osı mäsele boyınşa Qıtaydıñ konsulımen söyleskenim bar. «Mäselen, Qıtaydıñ şetelde 60 millionday dias­porası bar. Onıñ bäri konsuldıñ aldında kezekte twrsa, bar jwmıstı qoyıp, solarğa ğana qağaz berumen aynalısayıq. Bizge mwnıñ keregi joq. Qıtayda «qılmısker bolsa, şetelge şıqpaydı» degen zañ qabıldadıq. Onday adam kerek dese, Qıtay Halıq Respublikası qarsı emes. Tipti, pasportına da jazıp beremiz. Basqa talabımız joq. Qalğanın öz ükimetteriñizge aytıñızdar», – dep jauap berdi ol. Sonda, osınşama adamdı sorlatıp jatqan özimiz emes pe? Basqa ne deymiz?

 

Qayrat Baytollawlı, «Otandas-el» respublikalıq qoğamdıq birlestiginiñ bas hatşısı:

-  Qandastarımızğa azamattıq äuelgidey nege 3 ayda berilmeske?

«Nwrlı köş» bağdarlaması nege belgilegen 7 oblısta qaytadan qolğa alınbasqa?

Jaqındağı jıldardan beri oralman studentterdiñ sanı kürt azayuda, bwrın olar özderi oqıp jatqan oqu orındarınıñ  jataqhanalarına tirkelip, sol orınnan QR azamattığın alıp şığatın, söytip olardıñ elimizde qalıp jwmıs isteuine mümkindik jasalğan edi. Al, qazir mülde basqaşa, azamattıq ala almaydı, azamattığı bolmağan soñ, twraqtı tirkeui bolmaydı äri jwmıs taba almaydı. Soñında  kelgen eline keri qaytuına tura keledi. Nege mwnı jönge keltirmeske?

Jalpı alğanda, QR ükimetiniñ janınan oralmandardı otanına beyimdeu äri oralman köşi-qonın rettep otıratın arnayı köşi-qon agenttigi kerek dep bilemiz. Qandastarımızdıñ QR azamattığın aludağı joğarıdağıday qiınşılıqtar men olardıñ elge oraluına jasalıp otırğan türli kedergilerdi joyılsa ğana oralman köşi kölikti boları haq.

  

Erzat Bataywlı, QHR rejisser: 

-Qıtayda twraqtı tirkeu degen bar. Odan şeteldiñ azamattığın alğannan keyin barıp şığa alasız. Al Qazaqstanda twraqtı tirkeuge twru üşin şet eldegi twraqtı tirkeuden şığuıñ kerek eken. Qazaqstan azamattığın alu üşin nemese twraqtı tirkeuge twru üşin «Qıtay azamattığınan şıqtı» degen anıqtama kerek, al, «Qıtay azamattığınan şıqtı» degen anıqtama alu üşin «Qazaqstan azamattığın aldı» degen anıqtama kerek. Osığan kimniñ bası jetpey jür?

Qanatbek Qalımhanwlı:  

- Qıtaydıñ qazirgi territoriyasında qalıp qoyğan qazaqtardıñ elge oraluına äueli Qıtay eliniñ qoldan jasağan köp kedergisi sebep bolıp twr. Sosın elge kelgennen keyingi jwmıs qamı. Ərine, sondağı nanı men qara basınıñ qamın qimay jwrgen talayı bar. Qıtay qazağın «Köşirip alu» degennen göri «Qwtqarıp alu» degen dwrıs. Qara tasqın qazaqtar twratın wş aymaqqa qaptap keledi. 30-50 jılda qıtaydağı qazaqtar qıtaylısıp ketui mwmkin. Esi dwrıs adamğa qazaq eliniñ osı jolı batıl şeşim jasap, qazaqtardı elge şaqıruı – törge şaqıruı emes pe?!. Kelgisi kelmese,  özderine sın. Bir diplom,700$-men kelgen edim, inşalla,hareket qılğan adamğa Allanıñ bereri bar. «Qazaq emes, «oralmansıñ» degen  dəu qalpaqtı kiip jürsekte, wrpağımızdıñ azat eldiñ azamatı bolğanınnan artıq baqıt bar ma? Qazaq eli  türkilesken mwsılman el boladı. Osı elde Alla bergen wrpaqtardı tərbielep, qatarğa qosu – ülken baqıt qoy.

Wlarbek Däleywlı, aqın:  

- Qıtaydağı qazaqtardıñ naqtı sanı – 2 millionnan asadı. Ökinişke oray, jaña kelgen Şi basşı memleket tärtibin tipti de qataytıp, swmdıq jıldamdıqpen qıtaylastıru sayasatın bastap jiberdi. Ondağı qazaqtardıñ tağdırın aldağı 10 jıl belgileydi. Sol aralıqta köşti öte jıldam qarqınmen jürgizu kerek. Qazaq Eli bauırların eşqaşan özekten tepken emes, teppeydi de. Tek, biliktegi orıstanğan az ğana adamdardıñ teris közqarasın esepke almağanda, bäri jaqsı ğoy. Tağı bir jağınan qarağanda, Kedendik Odaqtıñ kesiri olardıñ keluine köp kedergi keltirip twr. Ol odaqqa kirerden bwrın, qıtaydan keletin qazaqtar egistik pen mal şaruaşılığına qajetti   tehnikalardı   özderimen birge ala keletin. Ol tehnikalar – sol kezdegi zañ boyınşa köşip kele jatqan otbasınıñ mülki retinde qaralıp, eşqanday kedendik salıq alınbaytın. Al, qazir tipti, teledidar, mwzdatqışqa deyin alıp ötu qiınnıñ qiını bolıp qaldı.

Qısqartıp aytqanda, Qazaqstan Ükimeti, Qazaqstan Respublikasınıñ İşki İster Ministrligi, Qazaqstan Respublikasınıñ Eñbek jäne Äleumettik qorğau Ministrligi, Qazaqstan Respublikasınıñ Sırtqı İster Ministrligi jäne Qıtaydıñ Qazaqstandağı Elşiligi özara kelise otırıp osı mäseleni şeşip beruin ümit etemiz.

                                                                                                                                                            Wsınıs pikirlerdi toptastırğan – Beysen Ahmetwlı

Abai.kz

Oralmandardı qonıstandıru üşin belgilengen öñirler

1. Aqmola oblısı
2. Atırau oblısı
3. Şığıs Qazaqstan oblısı
4. Batıs Qazaqstan oblısı
5. Qostanay oblısı
6. Pavlodar oblısı
7. Soltüstik Qazaqstan oblısı

0 pikir