Jwma, 10 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 54747. Jazılğandar — 31815. Qaytıs bolğandar — 264
Betbwrıs 6628 42 pikir 14 Mausım, 2017 sağat 13:37

Furmanovqa – Äbilqayır, Masançige – Mahambet, Rozıbakievke – Kekilbaevtiñ atı berilse...

Almatı qalasındağı Furmanov dañğılın Äbilqayır hannıñ, Masançi köşesin Mahambet Ötemiswlınıñ, Rozıbakievti – Äbiş Kekilbaevtiñ atımen ataytın uaqıt jetti. Bwl üşeui de bükil qazaqqa ortaq twlğalar. Äbilqayır üş jüzdiñ qolın bastap, qazaq dalasın jaudan tazarttı. Qazirgi Qazaqstannıñ aumağında Äbilqayırdıñ atınıñ twyağı timegen jer joq. Mahambet Ötemiswlınıñ öleñderimen susındamağan qazaq kemde-kem. Al, Äbiş bolsa, klassik jazuşı.

Furmanov Dmitriy Andreywlı Furmanov azamat soğısınıñ naqtı  tarihın adam tanımastay etip bwrmalağan keñestik mifologiyanıñ irgetasın qalauşılar qatarında bolğan qalamger. Ötirikti şınday etip, qazaqtıñ tarihın bwrmalanğan adamnıñ ornına Äbilqayırday hannıñ atı twrsa nesi ayıp? Abılay han ekeui Küläş Bäyseyitovanı (Furmanov pen Abılay han köşeleri qatar ornalasqan. Ortada Küläş Bäyseyitova köşesi bar) ortağa alıp, qatar jatpay ma? «Äbilqayır qazaqtı orıs bodandığına baylap berdi» deytinder tabılar. Biraq, Äbilqayırdıñ erligi men qazaq tarihındağı ornın eşkim joqqa şığara almaydı.

Mağazı Masançi degen de Azamat soğısınıñ batırı. 1920 jıldarı Taşkentke basmaşılardı joyuğa qatısqan. Ol kezdegi basmaşı degeni bizdiñ atalarımız bolıp şığuı ğajap emes. Qazaqstanda düñgenderdiñ mektebin aşıp, wyımın qwrıp jürgen azamatqa öz twlğamız joqtay Almatınıñ ortalıq köşesinen at beruimiz memleket retinde wyat is. Eger de osı köşege Geteniñ, Puşkinniñ häm basqa da älemdik twlğalardıñ atı berilse, oğan jaq aşpas edik. Mağazı Masançi Almatınıñ kindigindegi köşeniñ atın ielenetindey qazaqqa qızmet etken joq. Sondıqtan, qazaq poeziyasınıñ batırı Mahambettiñ eskertkişi ornatılıp, osı köşede qasqayıp twruğa tiis.

Rozıbakiev Qazaqstanda Keñes Ükimetin qwruğa atsalısqan adam. Biz Keñestik däuirge tiesili barlıq ataulardan arılıp bolıp qaldıq. Lenin, Stalin, Kalinin, Kommunizm, t.b ataulardıñ bäri kelmeske ketip jatqan twsta kommunist Rozıbakiev mızğımay twr. Rozıbakiev qazaq halqı üşin ne istepti? Qanday eñbegi siñipti? Bwl köşege keşe ğana qaytıs bolğan, ädebiet pen memlekettik qızmettiñ auır jügin qatar arqalağan Äbiştiñ atı berilse, bükil qazaq bir serpilmey me?

Bwl üş atau birden berilse, wlttıq sanağa ülken serpilis äkeler edi. Nege? Mwndağı üş twlğa da – batıstıñ azamattarı. Bizdiñ elde Äbilqayır – batısqa, Abılay han – ortalıqqa, Qabanbay – şığısqa qana qajet twlğaday köşe attarı öz öñiriniñ azamattarına ğana beriletin ürdis qalıptasqan. Almatıda Äbilqayır, Mahambet (kişi köşeler bar boluı mümkin), Äbiş atında ülken köşeler bolsa, batısta señ qozğalar edi. Olar Abılay men Qabanbaylarğa bet bwrar edi. Mwnı körgen soltüstik pen oñtüstik qarap jatpas edi.

Bizdiñ aytpağımız - osı.

Şäriphan Qaysar

Abai.kz

42 pikir