Beysenbi, 6 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 94882. Jazılğandar — 67031. Qaytıs bolğandar — 1058
Jalqı swraq 5724 24 pikir 26 Säuir, 2017 sağat 12:37

Üş tilge üyir bilikke qazaq tiliniñ dominant til bolğanı qauipti

«Ranking.kz» saytı reyting jasap, Qazaqstandağı qazaqılıqtıñ, qazaqtıñ äm qazaq tildi azamattardıñ sanı 82%-ğa jetkenin jariyalap otır. Atalğan sayttıñ deregine süyensek, 2016 jıldan beri qazaq tildi BAQ 13%-ğa köbeygen eken. Bwl - statistika. Endi osı statiskanı saraptap, söyletip köreyik.

Sonau Täuelsizdik alğan 1991 jılı qazaq topırağındağı qazaq tildilerdiñ sanı 37% bolsa, 2015 jılı Qazaqstannıñ memlekettik tilin meñgergender 76,3%-ğa jetken. Al ötken jılı bwl körsetkiş 82,3%-dı qwraptı. Esesine, orıstildi azamattardıñ sanı 0,6%-ğa azayğan. Dese de, 2015 jılı Reseydiñ memlekettik tiline mwqtajdardıñ sanı 89,4% bolğan.

Bolaşaqqa boljam bolsın. Qazaqstanıñ Ükimeti jürgizip otırğan til sayasatı jönindegi memlekettik bağdarlamağa säykes, 2025 jılı Qazaqstanda qazaq tili tolıq üstemdik qwruı tiis. Öytkeni Prezident tapsırmasına säykes, elimizde 2025 jılğa deyin qazaq tilin erkin meñgergender sanı 95%-ğa jetedi. Bwl degeniñiz Täuelsizdiktiñ 34-jılında qazaq tili dominant til därejesine jetedi degen söz.

Memlekettik til QR Bilim salasında da qarqında damuda deydi sarapşılar. Äsirese, qazaq mektepterin tämamdağan tülekter sanı elimiz boyınşa 70%-ğa jetipti. Bwl - 2016 jıldıñ esebi. Sonday-aq, 3,8 mıñ mektep tek qazaq tilinde bilim beretin bolğan.

Qazaq tili keñ öris alğan tağı bir sala – bwqaralıq aqparat qwraldarı. Äsirese elektrondı BAQ-tar arasında qazaq tildi internet sayttardıñ sanı ekpin alıp, 84%-dı qwradı. Al proporcianaldı esep boyınşa, elimizdiñ 16%-ı ğana orıs tildi BAQ-tı kerek etken.

Sonımen qatar, 2016 jılı 2,9 mıñ jaña BAQ tirkeuge alınğan. Onıñ 23%-ı memlekettik BAQ. Ayta keterligi, joğarıdağı jaña aşılğan 3 mıñğa juıq BAQ-tıñ 71%-ı memlekettik tilde aqparat taratumen aynalısadı.

Taqırıpqa twzdıq bolsın, 1991 jılı elimizdegi orıstardıñ jalpı sanı 5,9 mln bolğan. Qazir 3,7 mln orıs qaldı. Orıstardıñ sanı 2 mln-ğa azaydı. Qazaq wltınıñ demografiyalıq üles salmağı artıp, monowlttıq memleket qalıptasıp kele jatqanı belgili.

Al, endi, 2030 jılğa arnalğan strategiyalıq perspektivada eñ tömengi payımdau boyınşa qazaq wltınıñ sanı 82-85 payızdı qwraytın boladı. Basqa wlıstar men etnikalıq toptardıñ sanı 15 payızdı qamtımaq.

Endeşe osınday üstemdikke ie bolıp otırğan qazaq tili, memlekettik til nege orıs tiliniñ tasasında qalıp qoya beredi? Halıqta swranıs bar. Söylep te jür. Söylemey jürgen kim?

Bizdiñşe qazaq tiline qırın qaraytındar - mariginaldanğan biznes-elita men sayasi elita.  Öytkeni üş tilge üyir bilikke qazaq tiliniñ dominant til bolğanı qauipti.

Jalpı, memlekettik tildi bilu talabı memlekettik qızmetkerlerdiñ bärine qoyıluı qajet.

Joğarıdağı statistikadan kördik: halıq qazaqılandı. Bilim salası qazaq tiline üstemdik berdi. Aqparat qazaqşa söyledi. Söylemey otırğan, söylegisi kelmey otırğan biliktegi şeneunikter armiyası ğana. Biz qazaq tiline köştik. Siz qaşan qazaqılanasız, Ükimet?!

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

24 pikir