Senbi, 4 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 2096 0 pikir 1 Säuir, 2010 sağat 08:54

Berdibek Saparbaev: Adam ömiri bärinen qımbat. Biz sonı saqtap qaldıq

Bizben äñgime barısında Berdibek Mäşbekwlı  (surette) Astanadan vice-prem'er Ömirzaq Şükeev bastağan komissiyanı kütip otırdı (31.03.2010 j). Astanadan şıqqan aq jağalı wlıq top kelisimen tikwşaqqa minip, Şığıs Qazaqstan oblısındağı tabiğat tarpañ minez tanıtıp twrğan  aymaqtarğa attanbaq. Sol sebepten bolar, äñgimege keñ qazaqı minezdi äkim biz qoyğan saualdarğa taqwl-twqıl jauap qayırumen şekteldi.  Äytse de  «er etigimen su keşken» bügingidey qısıltayañ şaqta baspasöz bitkenniñ wşqarı pikirlerge wrınıp jatqanına qınjılısın jasıra almay biraz söylep te tastadı. «Anau «Vremya», «Karavan» degenderdiñ wstanımı belgili, olarğa arzanqoldı sensaciyanıñ şeti körinse jetip jatır, «jerden jeti qoyan tapqanday» jinigedi, - dedi ol. - Biraq solar söytedi eken dep memlekettik basılımdardıñ jelpildey jöneletinin tüsinbeymin. Jazbasın demeymin, jazsın. Eldegi jağdaydı jazğandarı dwrıs. Jazsın, körip jazsın».

Osılayşa biraz aqtarılğan  äkim su alğan auıldardıñ birinde aq söñke bolıp ölip jatqan jılqını qayta-qayta körsete bergen memlekettik telearna basşılarınıñ qaysıbirine bazına aytqanın da bizden jasırmadı. Biz de şağın swhbatımızdı tap osı twstan bastap ketkendi jön kördik.

Bizben äñgime barısında Berdibek Mäşbekwlı  (surette) Astanadan vice-prem'er Ömirzaq Şükeev bastağan komissiyanı kütip otırdı (31.03.2010 j). Astanadan şıqqan aq jağalı wlıq top kelisimen tikwşaqqa minip, Şığıs Qazaqstan oblısındağı tabiğat tarpañ minez tanıtıp twrğan  aymaqtarğa attanbaq. Sol sebepten bolar, äñgimege keñ qazaqı minezdi äkim biz qoyğan saualdarğa taqwl-twqıl jauap qayırumen şekteldi.  Äytse de  «er etigimen su keşken» bügingidey qısıltayañ şaqta baspasöz bitkenniñ wşqarı pikirlerge wrınıp jatqanına qınjılısın jasıra almay biraz söylep te tastadı. «Anau «Vremya», «Karavan» degenderdiñ wstanımı belgili, olarğa arzanqoldı sensaciyanıñ şeti körinse jetip jatır, «jerden jeti qoyan tapqanday» jinigedi, - dedi ol. - Biraq solar söytedi eken dep memlekettik basılımdardıñ jelpildey jöneletinin tüsinbeymin. Jazbasın demeymin, jazsın. Eldegi jağdaydı jazğandarı dwrıs. Jazsın, körip jazsın».

Osılayşa biraz aqtarılğan  äkim su alğan auıldardıñ birinde aq söñke bolıp ölip jatqan jılqını qayta-qayta körsete bergen memlekettik telearna basşılarınıñ qaysıbirine bazına aytqanın da bizden jasırmadı. Biz de şağın swhbatımızdı tap osı twstan bastap ketkendi jön kördik.

- Ölip jatqan jılqını qaytalap körsete berse, ol  älgi siz aytıp otırğan arnanıñ erlikke para-par isi bolsa kerek. Nege deseñiz, televiziya salasındağı äriptesterimiz «basşılıq tarapınan  «Öskemendegi, Taldıqorğandağı ahualdı jariya ete bermeñder» degen tapsırma aldıq» deydi. Jalpı, öziñiz qalay oylaysız, eldiñ hali mınanday bolıp jatır: üylerdi su alğan. Respublikalıq mañızı bar köpirler qirağan. Jwrttıñ tirnektep jiğan malı tigerge twyaq qalmay tasqınğa jwtıldı. Osınday jağdayda aqparattıq şekteu qoyu kimge tiimdi? Odan kim ne wtadı?

 

- Kimniñ qanday tapsırma alğandığın bilmeymin, men özim tikeley Prezident Äkimşiligi men Ükimettiñ baspasöz qızmetine jauap beretin adamdarmen söylestim, olardıñ tarapınan älgindey şekteu qoyılğanın estigen joqpın. Meniñ oyımşa, eşqanday aqparattıq şekteu qoyuğa bolmaydı. Sebebi bolğan jayttı bolğan qalpında, soğan oray jasalıp jatqan qareketti de dañğazalamay halıqqa körsetip otıru kerek. Äsirese Elbasınıñ, Ükimettiñ jasap jatqan jwmıstarın aşıp aytu kerek.

 

- Ükimettiñ jwmısı dep qaldıñız. Ükimet ne istep jatır?

 

- Ükimettik komissiya bügin-erteñ öz jwmısın bastaydı. Sodan keyin naqtı şeşimderi qabıldanadı. Onıñ üstine, prem'er-ministr: "Kömektesuimiz kerek, halıqtı biz jalğız tastamaymız" dedi. Bwğan qosa Prezidenttiñ vice-prem'er Ömirzaq Şükeevke bergen tapsırması jäne bar: «Öziñ barıp, barlığın köziñmen kör, halıqqa tüsindirip ayt», - degen. Alğaşqı künnen bastap biz Elbasığa barlığın bayan etkenbiz. Sol kezde Prezident: «Memleket halıqtı qoldaydı, qorğaydı. Eşkimdi qarausız qaldırmaydı. Sondıqtan barlıq şığın eseptelui kerek. Qirağan üylerdiñ sanı, qırılğan  mal qanşa? Osınıñ bärin naqtılañdar», - dep tapsırğan.

Qazir biz arnayı komissiya qwrdıq, onıñ işinde auıldıñ adamdarı, qoğamdıq wyımdardıñ müşeleri men deputattar bar. Öytkeni qazirgi jağdayda barlığın zañğa säykes jasau kerek. Jalpı tabiğat apatına wşırağan auıldar turalı bizdiñ qolımızda mälimetter bar, degenmen ärbir üydi, ärbir maldıñ basın zertteu kerek. Sol siyaqtı mektepterdi, balabaqşalar men auruhanalar, bwzılğan tas joldar, köpirler tegis  tekseruge alınadı. Mäselen, Aqsuat pen Zaysan aralığındağı köpir qwladı. Kölik ministrligi qazir sol köpirdiñ janınan  aynalma jol salıp jatır. Sodan keyin köpirdi qalpına keltiru jwmısı qolğa alınbaq. Qazir qwjattar äzirlenude.

- Äñgimeñizden äli dayındıq jwmıstarı ğana jürip jatqan sıñaydı bayqağandaymız. Al mal-mülki selge ketken el qaşan naqtı kömek boladı eken dep kütip otır. Olar jaz şıqqanşa solay sarğayıp otıra bermek pe?

- Joq, olay emes. Men sizge aytayın. Qazirgi uaqıtta Ükimet bizge 849 mln. teñge qarajat böldi.

- Az ğoy?..

- Sol qarajattı biz barlıq audandarğa böldik. Körip otırsızdar ğoy, qardıñ äli jartısı da erigen joq. Aldağı tötenşe jağdaylardıñ aldın alu üşin biz osı qarajattı bölip jwmsap otırmız. Onıñ işinde dambı (bögetter) salu, jağalaulardı bekitu, köpirlerdi, özen-sulardıñ arnaların tazartu jwmıstarın jasap jatırmız. Mwnıñ barlığın körsetip aytıp otıruımız kerek. Bwğan qosa Ükimettik komissiya Elbasınıñ tapsırmasına säykes bir emes eki märte kelip ketti. Aldında Qwsayınov pen Bojko bastap kelip ketse, keyinnen Bojkonıñ özi qayta aynalıp soqtı. Endi mine, Ömirzaq Şükeev bastağan komissiya kele jatır. Bwnday jağdayda  negizgi mäseleni tehnikanıñ küşi şeşedi.  Bizge qazir jetispey jatqanı da osı tehnika. Oblısta 320-day arnayı tehnika bar, onıñ jartısı eskirgen.  Ükimetke ötiniş bildirgenbiz, ötinişimizge oray qazir bizde Kölik ministrliginiñ, Qorğanıs ministrliginiñ, Tötenşe jağdaylar jönindegi ministrliktiñ tehnikaları jwmıs isteude. Mäselen, Kölik ministrliginen 100-ge juıq, Tötenşe jağdaylardan 50 tehnika, Qorğanıs ministrliginen 20 tehnika  apattı aymaqtarda qauiptiñ aldın alu men qalpına keltiru jwmıstarına jwmıldırılğan. Desek te, mwndağı tehnikalardıñ köpşiligi eskirgen. Qardıñ qalıñ tüsui jäne qar aralas jauınnıñ boluı jağdaydı kürdelendirip jiberdi. Mwz bolıp qatqan qardı tazartu qiınğa soğuda, joldardıñ bolmay jatqandığı sondıqtan.

 

Qızılağaştan keyingi qalıñ qazağa janaşır jandardıñ qabırğası qayısıp otırğanda, Tarbağataydı da su basıptı dep estip qattı türşiktik. Äyteuir el işinen jamanat habar qwlağımızğa tie qoyğan joq. Aldımen soğan Täube deymiz. Berdibek Mäşbekwlı, jañağı öziñiz aytqan eski tehnikalarmen apat auzında otırğan eldi qalay köşirip ülgerdiñizder?

 

-  Birinşiden, ol jerde aldın ala jwmıstar jasalğan edi. Bizge aua rayı kürt jılınadı eken degen habar jetti. Jäne barlıq audandar men auıldarda arnayı ştabtar qwrılıp,  jwmıstar atqarılıp jatqan-dı. Halıqqa jağday tüsindirilip, tötenşe oqiğa bola qalsa, qanday şaralar jasau kerektigi tügeldey eskertildi. Osınday «ügit-nasihat» jwmısınıñ arqasında auıl twrğındarı tün işinde mektepke jinalıp, tañerteñ Tötenşe jağdaylar ministrliginiñ ülken tehnikalarımen qauipsiz jerlerge köşirildi. Mäselen, Jäntikey auılında birden 1 mıñ adamdı qwtqardıq. Su tasqını bolğan kezde jwrtşılıqtı Aqsuatqa jäne janındağı Sätbaev auıldarına ornalastırdıq. Jalpı, Tarbağatay audanınıñ özinde bizder 5 mıñğa juıq adamdı köşirsek, oblıs boyınşa 7 mıñ 300 adamdı qauipsiz jerlerge qonıs audarıppız. Köşiru şaraları Kürşim, Zaysan, Tarbağatay, Abay audandarında boldı. YAğni, olardıñ barlığın mañaydağı qauipsiz aymaqtarğa köşirdik.

Şığıs Qazaqstan oblısına äkim bolıp tağayındalğanıñızğa köp uaqıt öte qoyğan joq. Aldığa qoyğan maqsattarıñızğa alañsız kirisip kele jatqan siyaqtı ediñiz, jwt kelip jwpını jwrttıñ tirligin jwqartıp ketti. Endi köp şaruanı qaytadan bastauğa tura keletin şığar. Sol şarua şığındı esepteuden bastalmay ma? Tabiğat apatı oblısqa qanşa şığın äkeldi?

 

-  Kelgen şığın mölşerin tekseru komissiyasınıñ jwmısınan keyin ğana aytuğa boladı. Bwl rette asığıstıq jasaudıñ qajeti joq, öytkeni keybireuler esepke alınbay qalıp ketui de mümkin ğoy. Sondıqtan jañağı komissiya müşeleri ärbir auıldı, köşeni, baspananı tügel zertteydi. Osıdan keyin barıp mınanşa şığın keldi dep qorıtındısın şığaru kerek. Kelesi aptanıñ işinde bwl mäsele şeşilip qalatın şığar.

 

- Jergilikti azamattar sizdiñ tabiğat apatına erte bastan dayındalıp tınım körmegeniñizdi aytadı. Sol kezde «qar körmegen qarağımnıñ qareketi ğoy dep külip edik» deydi. Rasında apattıñ boların bilip otırdıñız ba?

 

-  Biz qardıñ qalıñ tüse bastağanın körgen soñ dayındıqtı jeltoqsan ayınan bastap jiberdik. Onıñ üstine jeltoqsan ayınan bastap bizde aua temperaturası minus qırıq gradustan tömendemey qoydı. Özderiñiz körip otırsızdar, köktemniñ alğaşqı ayı ayaqtaldı, bizde äli köktemniñ iisi de joq. Sol sebepti bizge ärine aldın ala dayındalu kerek boldı. Jalpı, eñ bastısı adam ömiri ğoy, bizdiñ aymaqtağı su tasqını kezinde adam şığınınıñ bolmauı osı äzirliktiñ jäne bärimizdiñ jwmıla jwmıs jasağandığımızdıñ arqasında dep oylaymın.

 

Älemniñ bir tükpirinde qanday da bir qiın halge wşırap jatatın elge kömegimizdi ayamaymız. Sonday darhan halıqtıñ wyısıp otırğan öñiri Tarbağatayğa kömek köptep kelip jatqan bolar?..

 

-  "Jwmıla kötergen jük jeñil" deydi ğoy qazaq. Sol siyaqtı halıqtıñ basına tüsken qiındıqtı tek qana Aqsuattıñ nemese Zaysannıñ adamdarı ğana köterip otırğan joq. Eñ birinşi oblıs bolıp, ekinşi bükil memleket bolıp järdem berude. Jan-jaqtan kelip jatqan kömek köp dep aytuğa boladı. Äsirese azıq-tülik, kiim-keşek jağınan Almatıdağı, Astanadağı, körşiles Pavlodardağı bizdiñ jerles azamattar kömek körsetude. Almatıdağı, Astanadağı jerlesterimiz «Şığısqa kömek» degen siyaqtı qorlar aşıp qarjılay da järdem jasamaqşı. Al bizder eldi janar-jağarmay, tehnika, jem-şöp, azıq-tülik siyaqtı qajetti dünielermen qamtamasız etip otırmız.

 

Swhbattasqan Däuren Quat

 

0 pikir