Seysenbi, 26 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8969. Jazılğandar — 4515. Qaytıs bolğandar — 35
Jañalıqtar 1446 0 pikir 6 Naurız, 2014 sağat 05:56

Resey poligondarı: Halıq - ükimet üşin esepte joq, qoy tärizdi

Soñğı onşaqtı jıl işinde qazaq jerinde mekendeytin sirek januarlardıñ jappay qırıluı jii orın ala bastadı. Kaspiydegi itbalıqtardıñ, Sarıarqadağı kiikterdiñ bir sätte jappay qırılıp qalğanına qazir män bermeytin boldıq. Mañğıstau men Semeyde kemis balalardıñ tuuı äli künge deyin orın alıp otır. Bayqoñırdan atılğan protonnıñ geptiliniñ ziyanı - anau!

Al, Aqmola oblısı Kaçar auılınıñ twrğındarınıñ jappay auru sebebin respublikalıq därigerler qauımdastığı bolıp anıqtay almay jatır. Söytip otırıp, «Atom qaldıqtarın Qazaqstanda saqtayıq», «Epidemiyalıq bakteriologiyalıq zertteu ortalığın Almatıda aşayıq» deymiz. Artıq elektr energiyasın Reseyge berip otırıp, «Atom elektr stanciyasın salayıq» dep wrandatamız! Halıqqa bwlardıñ paydasınan,  pälen jüz jıldıqqa sozılatın zalalı men zardabı köp. Bilik mwnı tüsinbeydi dep te aytu qiın. Ärine, bwl sayasattıñ basqa da bir qırı boluı mümkin. Qalay bolsa da, memleket tarapınan jürgiziletin kez kelgen äreket pen sayasat  halıq müddesi twrğısınan şeşilgeni jön ğoy. Eger, elimizdiñ  bügingi jäne keleşektegi  ekologiyalıq qauipsizdigi  jağdayına keletin bolsaq, ol - qazaq jerindegi Resey poligondarınıñ  mäselesi.

Soñğı onşaqtı jıl işinde qazaq jerinde mekendeytin sirek januarlardıñ jappay qırıluı jii orın ala bastadı. Kaspiydegi itbalıqtardıñ, Sarıarqadağı kiikterdiñ bir sätte jappay qırılıp qalğanına qazir män bermeytin boldıq. Mañğıstau men Semeyde kemis balalardıñ tuuı äli künge deyin orın alıp otır. Bayqoñırdan atılğan protonnıñ geptiliniñ ziyanı - anau!

Al, Aqmola oblısı Kaçar auılınıñ twrğındarınıñ jappay auru sebebin respublikalıq därigerler qauımdastığı bolıp anıqtay almay jatır. Söytip otırıp, «Atom qaldıqtarın Qazaqstanda saqtayıq», «Epidemiyalıq bakteriologiyalıq zertteu ortalığın Almatıda aşayıq» deymiz. Artıq elektr energiyasın Reseyge berip otırıp, «Atom elektr stanciyasın salayıq» dep wrandatamız! Halıqqa bwlardıñ paydasınan,  pälen jüz jıldıqqa sozılatın zalalı men zardabı köp. Bilik mwnı tüsinbeydi dep te aytu qiın. Ärine, bwl sayasattıñ basqa da bir qırı boluı mümkin. Qalay bolsa da, memleket tarapınan jürgiziletin kez kelgen äreket pen sayasat  halıq müddesi twrğısınan şeşilgeni jön ğoy. Eger, elimizdiñ  bügingi jäne keleşektegi  ekologiyalıq qauipsizdigi  jağdayına keletin bolsaq, ol - qazaq jerindegi Resey poligondarınıñ  mäselesi.

    Reseydiñ Qazaqstandağı äskeri qaru sınaytın poligondarı turalı soñğı kezderi baspasözde de,   telebağdarlamalarda da jii aytıla bastadı.  Poligon demekşi, keşegi Keñes Odağı kezinde  jerimizdiñ  aytarlıqtay  payızı orıstardıñ qaruların sınaytın poligon alañı bolıp kelgen. Jaqında bir  gazette jariyalanğan derekter boyınşa, Mañğıstau oblısınan bastap, sonau Şığıs Qazaqstanğa deyingi jerimizdiñ biraz böligi äli sol Reseydiñ qaru sınaytın  poligonı eken. Batıstağı «Kapustin YArdan» atılatın sınaq  raketalarınıñ qaldığın sonau Aqtöbe jerinen bastap, Balqaşqa deyin  tabuğa boladı. Söyte twrıp bilik basındağılardıñ  dünie jüzi atom qaruın sınauşılarınıñ  qaldıqtarın  jinap äkep, qazaq jerine kömbek oyı bar.  Bwnıñ keleşekte halıqqa tietin ziyanı   yadrolıq poligonnan kem bolmaytının eşkim «bilmeytin» siyaqtı. Halıq - ükimet üşin esepte joq, qoy tärizdi. Olardıñ pikirin swrap, sanasayın dep otırğanda eşkim joq. Qazaqstan aymağında osı künge deyin jwmıs istep twrğan  Resey poligondarınan   tüsetin  jaldau qwnınan halıqqa da, memleketkede  tiimdiligi boluı tiis siyaqtı.  Biraq olardan payda tügili, halıq zwlmat ziyan körip  otır. Basqasın qoyğanda, Bayqoñırdan qwlap tüsip jatqan protondardıñ ziyanın äli eşkim eseptegen emes. Kerisinşe, «onıñ äseri joq» dep teriske şığaruda. Osı aymaqta qırılğan kiikterdiñ  neden ölgenderin naqtı anıqtauda mümkin bolmay otır.

Poligon aymağın mekendeytin eldi rak jäne basqada  belgisiz aurular jaylağan. Olardıñ  naqtı diagnozın  qoyu öte  qiın. Bwl aymaqtarda kemis bolıp tuğan balalardıñ sanı artıp, maldardan sau malğa wqsamaytın jan januarlar tuuda. Kaspiyde balıq, Arqada kiik qırılıp jatır. Osınıñ bäri sol poligondardıñ  äseri. Mäselen, Bayqoñırdan wşırılatın proton raketalarınıñ qaldıqtarı Arqadan bastap sonau Şığıs Qazaqstanğa deyin şaşılıp jatır, al ortalıq Qazaqstanğa orbitağa jete almay jarılıp ketken proton raketalarınıñ   keremet ziyandı , äri körinbeytin (geptil) buları keñinen tarauda. Ükimet onı basqaşa däleldegisi keledi.  Aytpaqşı, Reseyge  qaru sınaytın poligondardıñ jalğa beru qwnı qanşa ekenin, sol poligondardan zardap şegip otırğan jwrt onı biluge haqılı emes pe! Täuelsizdigimiz twsında bolsa da, säl erterekte bolğan, Bayqoñırdı Reseyge jalğa beru turalı kelisim boyınşa el byudjetine tüsuge tiisti qarjınıñ   joğalıp ketui turalı da  kezinde baspasözde jazılğan. Sol siyaqtı   poligondardan tüsetin  qarjılardan zardap şekken  halıq eş qarjılay kömek alıp körgen emes. Ol qarjılardıñ qayda ketip jatqanın aytıp, halıq aldında esep berip jatqan ükimet tağı  joq. Sonda qazaq  jeri memleketke, onı mekendep otırğan elge paydası timesede, halıqtan swrausız   basqa memleketke arzanğa jalğa berile bere me! Olay bolsa, jalğa berilgen jerlerdiñ paydasın körip otırğandar kimder? Bwl  mäseleniñ beti aşıq, halıqqa ayqın boluı mindet. Poligondardan densaulıqtarına  baylanıstı   zor zardap  şegip otırğan  halıqtıñ azamattıq qwqığın qorğau  el biligindegi adamdardıñ ğana emes, halıq  qalaulılarınıñ da abıroylı mindeti boluı  tiis! .

Jwmat Ayutegi

Abai.kz            

0 pikir