Düysenbi, 6 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Jañalıqtar 1907 0 pikir 29 Qazan, 2012 sağat 13:24

OLIGARH PEN AQIQAT

«Jas qazaq» gazeti - erkin oydıñ pikirsayıs alañı. Kez kelgen özekti qoğamdıq-sayasi mäseleler wdayı qızu talqığa tüsedi. Jañaözen men Şetpe oqiğalarına qatıstı sot procesteri ayaqtalğanı mälim. «Äleumettik arazdıqtı qozdırdı» degen ayıp boyınşa şarttı türde bas bostandığınan ayırılğan oppoziciya belsendisi Serik Saparğali men sayasatker Jasaral Quanışäli redakciyamızdıñ qonağı bolıp, osı mäselege qatıstı öz pikirlerimen bölisti. Qızuı köterilip twrğan jağdayda qaşanda emociyağa erik beriletini sözsiz. Äytse de, jeke basqa barıspay, däyekpen söyley bilu, pikir jarıstıru mädenieti bizge äli de jetispey jatqanday. Bwl söz sayısı osını körsetti. Aqiqat bärinen qımbat. Sondıqtan nazarlarıñızğa wsınudı jön körip otırmız. Qorıtındı jasau, bağa beru, ämanda, oqırmannıñ enşisinde.

«Jas qazaq» gazeti - erkin oydıñ pikirsayıs alañı. Kez kelgen özekti qoğamdıq-sayasi mäseleler wdayı qızu talqığa tüsedi. Jañaözen men Şetpe oqiğalarına qatıstı sot procesteri ayaqtalğanı mälim. «Äleumettik arazdıqtı qozdırdı» degen ayıp boyınşa şarttı türde bas bostandığınan ayırılğan oppoziciya belsendisi Serik Saparğali men sayasatker Jasaral Quanışäli redakciyamızdıñ qonağı bolıp, osı mäselege qatıstı öz pikirlerimen bölisti. Qızuı köterilip twrğan jağdayda qaşanda emociyağa erik beriletini sözsiz. Äytse de, jeke basqa barıspay, däyekpen söyley bilu, pikir jarıstıru mädenieti bizge äli de jetispey jatqanday. Bwl söz sayısı osını körsetti. Aqiqat bärinen qımbat. Sondıqtan nazarlarıñızğa wsınudı jön körip otırmız. Qorıtındı jasau, bağa beru, ämanda, oqırmannıñ enşisinde.

Jas qazaq: Bügingi qozğap otırğan taqırıbımız - Jañaözen oqiğasına qatıstı sot isi. Sizben birge qamalğan Janbolat Mamay men Bolat Atabaevtı oppoziciya qosını «qaharman» retinde qarsı aldı. Abaqtıdan birden wşaqtıñ biznes-klass salonına otırıp Almatığa qayttı. Dürkiretip baspasöz-mäslihatın ötkizip, internet arqılı tikeley habar taratıldı. Biraq sol oppoziciya sizge qattı şüyligip otır. Mwnıñ sırı nede? 
Serik Saparğali: Men tört jılğa şarttı türde sottalıp şıqtım. Odan keyin üş jıl sınaq merzimi tağı kesildi. Mağan osınday qarım-qatınas bolğanına özim qattı tañdandım. Janbolat Mamay men Bolat Atabaev 65-bap boyınşa bosatıldı. 65-bap degenimiz - qılmısın moyındau, kuäger retinde kuälik berip, ayıptau jağına ötu. Demek, olar sotqa kelip, bizdi, qılmısker dep tabılğan üş adamdı (Vladimir Kozlov, Janat Äminov jäne men) ayıptauı kerek edi. 
65-bappen bosatılğandardan özgeşeligi - men öz isim üşin özim jauap berdim. 23 qañtarda qamaldım. Onıñ aldında 15 künde policiyanıñ qabıldau böliminde otırdım. Şeru wyımdastırdı dep ayıp tağıldı. Şıntuaytında, şeru wyımdastırğan emespin. Onı wyımdastırğan  Hasen Qojahmetov edi. Qasında Medet Qwlşıbaev boldı. «Nwr Otan» partiyasınıñ aldına baramız» - dep şıqqan solar. Beynejazbalarda meniñ bölek ketip bara jatqanım anıq körinip twr. 
Jas qazaq: Tirkelmegen «Alğa» partiyasınıñ müşesisiz be?
Serik Saparğali: Joq, eşqaşan müşe bolğan emespin. Qwrılğan kezde «ädiletsizdikke, jemqorlıqqa qarsı küres boladı» degen soñ «Halıq maydanına» qatıstım. 
Jasaral Quanışäli: Jañaözende tolqu bastalğanda men özim sottı boldım. 2006 jıldan beri meni qayta-qayta sotqa berip jürgen bir adam bar. Sotta jürgennen keyin Jañaözenge bara almadım. Biraq jiti qadağalap otırdım. Öz basım eşqanday partiyada joqpın. Biraq «Alğa» partiyasımen jwmıs istegendi dwrıs dep eseptedim.  Hasen Qojahmet 17 jeltoqsanda «Nwr Otannıñ» ğimaratına deyin şeru jasap barudı wsınğanda: «Ol jerde qazir eşkim joq. Qañırap bos twrğan keñsege barıp, twlıpqa möñiregen siırğa wqsağım kelmeydi. Nesine baram?» - dep bas tarttım. Odan keyingi jağday belgili... 37 adamnıñ isi qaralğan alğaşqı sot otırıstarına bara almadım. Qarajat mäselesi şeşilmedi... 21 tamızda sotqa barıp, bastan-ayaq qatıstım...
Jas qazaq: Kozlov sottaldı, qalğan­dar bosap şıqtı.
Jasaral Quanışäli: Bir adamnıñ sottalıp jatqan adamdı alıp şığuı tarihta bolmağan jağday. Ermek Twrsınovtıñ Bolat Atabaevtı, Tölegen Jükeevtiñ Janbolat Mamaydı alıp şığuı bir scenariy boyınşa jüzege astı. Serik Saparğaliğa da 65-bap boyınşa bosatuğa wsınıs bolğanımen, oğan rwqsat berilmegen siyaqtı. Ol jağın Seriktiñ özi ayta jatar.
Kozlov bir kezderi Bolat Atabaevtıñ: «Jañaözende baskeserler bar, olar dayın twr. Sportşılarmen de söy lestim. Köteriluge olar da dayın», - degen sözin qoldamağan.
Jas qazaq: Äyteuir, arandatuşı­lıq äreketterdiñ bolğanı kümänsiz ğoy?
Jasaral Quanışäli: Ol arandatuşılıq pa, joq pa, oğan men bağa bermeymin. Men tek qana bolğan äñgimeni aytıp otırmın. 
Jas qazaq: Serik ağa, sizge Ermek Twrsınov, Tölegen Jükeev sekildi araşa tüsken adam boldı ma? 
Serik Saparğali: Onda men bayağıda bostandıqta jürer edim. Eşkim Ermek Twrsınov, Tölegen Jükeev sekildi äreket jasamadı. Janbolat Mamay men Bolat Atabaev şığıp ketken soñ tergeuşiler: «Halıqqa tanımal bir adam sizge de araşa tüsse, bosatar edik», - dep ağınan jarıldı. Ras, ötirigin bilmeymin. Bälkim, bwl  sıltau da şığar.   
Jasaral Quanışäli: Ermek Twrsınov Bolat Atabaevtı alıp şıqqannan keyin baspasöz mäslihatın ötkizdik. Serikbolsın Äbdildin, Ğaziz Aldamjarov, Petr Svoik jäne men boldım. Sol kezde bizge de mümkindik berse, biz de azamattardı alıp şığuğa dayın ekenimizdi aytqanbız. 
Jas qazaq: Öziñiz ayttıñız ba?
Jasaral Quanışäli: Iä, men ayttım. Biraq onıñ orındalmaytının bildik. Öytkeni, Ermek Twrsınovtıñ jöni bölek, bizdiñ jönimiz bölek. Ol sayasatta joq, beytarap adam. Biz ädeyi şıqtıq, biliktiñ tamırın basıp köreyik dep, hat jazdıq. Tölegen Jükeev bayağıdan bilikte bolğan adam.
Serik Saparğali: Ol özin oppoziciya retinde körsetip jür emes pe?
Jasaral Quanışäli: Men onıñ qanday «oppoziciya» ekenin jaqsı bilemin. Men bärin aşıq aytıp, aşıq jazamın. Sondıqtan köp adamdarğa jekkörinişti bolıp jürmin. Bolat Äbilev, Tölegen Jükeev jalğan «Azat» partiyasında boldı. Olardı jalğan «Azat» dep ataymın, «Azat» dep atauğa auzım barmaydı. «Azat» degen attı wrlap aldı. 
Altınbek (Altınbek Särsenbaev - red.) qaza bolğan soñ, bwlar bıt-şıt boldı. Eşqanday jwmıs jürgizbedi. Atın «Azat» dep özgertip, turalap alğannan keyin, Petr Svoikti orınbasar etip alğannan keyin: «Bwl - masqara! Aqılğa sıymaytın jağday! Bwdan keyin partiyada bola almaymın!» dep esigin tars jauıp kettim. Jalğan oppoziciya! 
Jas qazaq: Qaraşa ayında mwnayşılardıñ is-äreketi men talaptarı zañ şeñberinen şığıp ketti dep körsettiñiz. Siz ol kezde Jañaözende boldıñız, bärin köziñizben kördiñiz. Osı jağın da tarqatıp aytıp berseñiz? 
Serik Saparğali: Negizinen, mwnay­şılardıñ talap-tileginiñ negizi bar. Jwmısşılardıñ jalaqısınan kem degende 13 milliard teñge jelingen. 80 payız sıyaqınıñ 42 payızın kesip tastağan. Bwl jerde ülken jemqorlıq jatır...
Biraq bastapqıda-aq zañdı jolmen jürmedi. Eñbek kodeksinde eñbek dauı bastalar aldında wjımnıñ jinalısı boluı kerek. Sol jinalısqa kelgen adamdardıñ jartısınan köbi talap-tilekti qoldap qol köterui kerek edi. 23 qaraşada jinalısqa qatıstım. «Qazmwnaygazdıñ» Barlau Öndiru» AQ-nıñ bas direktorınıñ birinşi orınbasarı Vladimir Miroşnikov pen K.Eşmanov ekeui: «Bitimgerşilik komissiya qwrayıq, sizder jwmısqa şığıñızdar», - dep wsınıs jasadı. Sol kezde Nataliya Äjiğalieva: «Bizge Sokolovanı alıp keliñder. Tölemaqı mäselesi şeşilgenşe osında otıramız», - dep kelissözden bas tartqan. Mwnayşılar aldına şığarğan adamdardıñ kelissözge ikemi bolmağan. Olardıñ qwqıqtıq şeñberge tüsuge mümkindigi boldı. Bes adamdı bitimgerlik komissiyağa kirgizip, olardıñ talaptarı boyınşa jwmıs istettirip, qalğanı jwmısqa şıqqanı jön bolar edi. Artıq talaptardı alıp tastau kerek edi. Audandıq komitettiñ 60 payızın beru, jekeşelendirilgen käsiporındardı qaytaru - eñbek dauına kirmeytin mäseleler...
Jasaral Quanışäli: Mwnayşılardıñ ereuili jalğız jalaqığa kelip tirelip twrğan joq. Jalpı, bwrınnan kele jatqan dau-damay. 2008 jılı, odan keyin de ereuilder bolğan. Ol kezde mwnayşılardıñ talaptarı orındalıp, beybit türde şeşilip otırdı. Tipti, birneşe bastıqtı orındarınan alıp tastağan. 2011 jılğa deyin solay bolıp keldi. 
Sosın, joğarğı jaq: «Qaşanğı bwlardıñ talaptarın orınday beremiz?» - dep, şeginbeuge bekingen boluı kerek... Mwnayşılar tarapınan qatelik ketse, ol - formal'dı türdegi qatelik. 
Jas qazaq: Jañaözende nege tek qana «Alğa» partiyası wrandatıp jürdi? Şın mäninde, arandatuşılıq bolğan joq pa? Mäselen, Atabaevtıñ jañağı sözi turalı ne aytuğa boladı? 
Jasaral Quanışäli: Arandatuşılıq bolğan joq. Eñ alğaşqıda «Alğağa» Baqıtjan degen bir mwnayşı kelip, zañgerlik jağınan kömek swradı. Estay Qaraşaev ta kelip kömek swradı. Bwl - fakt. Sodan keyin «Alğa» partiyası kömek körsete bastadı. Biraq bar mäselesin şeşip beretindey, «Alğa» ükimet basında otırğan joq. 
Jas qazaq: Sayasi reñk beruge tırısuşılar boldı emes pe? Onı nege jasıramız? Tipti, buma-buma dollarmen wstalıp jatqandar bolğan joq pa, sol kezde?
Jasaral Quanışäli: Aqşa alıp jüruge bolmaydı dep kim ayttı? Olardı wstap aluğa kimniñ haqısı bar? Janbolat Mamaydıñ qaltasındağı aqşanı nege tügendeydi? Aqşa alıp jüru - qılmıs emes! 
Jas qazaq: Biz 70 jıl boyı bol'şevikterdi bilikke äkelgen halıq dep oqıp, soğan senip keldik. Qazir ol revolyuciyanıñ qalay jasalğanın jaqsı bilemiz. Şetelden, naqtıraq aytqanda, Germaniyadan vagon-vagon aqşa kelgen. Revolyuciya sol aqşanıñ küşimen jasalğan. Kez kelgen töñkeris qarjımen jasaladı. Mwnı qazir eñkeygen qariyadan, eñbektegen balağa deyin biledi. 
Jasaral Quanışäli: Iä, ol kezde töñkerisşiler aqşa tabu üşin tonaumen aynalısqan. Stalinniñ özi bank tonağan. Onıñ jöni bölek degenim sol. Bwl jerde onday aqşa kelip jatqan joq.
Jas Qazaq: Äbiläztiñ BTA-dan tonap ketken milliardtarı şe, ol qayda jwmsalıp jatır, sonda? 
Serik Saparğali: Jäkeñdi kişkene tüzeytin jer bar. Bwl jerde Kozlovtıñ ar jağında Äbiläzov twr.
Jasaral Quanışäli: Onı aytıp otırmın. 
Serik Saparğali: Ol turalı bir märte de aytqan joqsız. Al men Kozlov üşin otırdım dep aytqan joqpın. Mäsele onda emes. 
Jasaral Quanışäli: Sen solay ayttıñ ğoy, öz auzıñmen aytıldı. 
Serik Saparğali: Men «naurız ayınan beri qaray» dedim. «Men üş ret Kozlovtıñ nwsqauımen bardım» desem, sol jeter edi, jartı jıl bwrın - naurız ayında bostandıqqa şığar edim. Men onı moyındamadım.
Jasaral Quanışäli: Moyındasañ, ötirik aytqan bolasıñ ğoy. 
Serik Saparğali: Esesine, Bolat Atabaev pen Janbolat Mamay siyaqtı sıtılıp keter edim. 
Jasaral Quanışäli: Onda ötirik aytqan bolar ediñ! Jala japqandar onsız da köp boldı. 
Serik Saparğali: Men kimge jala jauıppın, Jäke!
Jasaral Quanışäli: Jala japsañ, kim bolar ediñ?!
Serik Saparğali: Men sizge swraq qoyıp twrmın. Aytıñızşı, kimge jala japtım? 
Jasaral Quanışäli: Japqan joqsıñ.
Serik Saparğali: Onda nege mağan şabuıldap jatırsızdar?
Jasaral Quanışäli: Eşqanday da şabuıl bolğan joq. Baspasöz mäslihatında türmede otırğan Kozlovqa kinä taqtıñ.
Serik Saparğali: Qanday kinä tağıppın?
Jasaral Quanışäli: Aqşa jöninde birdeñeler ayttıñ. 75 mıñ dollar qaltasında jür dep...
Serik Saparğali: Ayswlu ekeuiñiz şabuıldañızdar ğoy. Bwl wyat boldı!
Jasaral Quanışäli: Wyat närse jasağan - sen. Baspasöz mäslihatıñ masqara boldı!
Serik Saparğali: Nelikten?
Jasaral Quanışäli: Baspasöz qwraldarın kinäladıñ. Qasıñda otırğan Kozlovtı kinäladıñ. Biraq bilik turalı bir tüyir närse aytpadıñ.
Serik Saparğali: Sonda men ne üşin sottaldım? Jäkeñ «Jañaözenge jeti ay boyı bara almay jürdim» - deydi. Bwl özi - külkili jağday. Al bastığın qamap qoyıp edi, apta sayın barıp jürdi. 
Jasaral Quanışäli: Ne dep twrsıñ?! Men bir-aq ret bardım. 
Serik Saparğali: Aqtauda neşe kün boldıñız?
Jasaral Quanışäli: Sottıñ ayağına deyin boldım. 
Serik Saparğali: Mine, kördiñiz be? Sonda barıp jatqansız. Al mwnayşılar qiındıqqa tap bolğanda baruğa jaramadıñız! 
Jasaral Quanışäli: Jaña ayttım ğoy, özim sottalıp jattım dep. Sen kinäñdi mağan qaray bwrma! Öziñniñ ne büldirgeniñdi bil! 
Serik Saparğali: Wlttıq müddeni oligarhtıñ - Äbiläzovtiñ may şelpegine ayırbastap jiberdiñiz! 
Jasaral Quanışäli:  Bergen antıñnan taydıñ! «Ölsem de, taymaymın», - dep ant bergen bwl! 
Serik Saparğali: Men kimdi körsetip berippin? 
Jasaral Quanışäli: Eşkimdi körsetpey-aq qoy, sen öziñdi öziñ sattıñ! 
Serik Saparğali: Onda ne şaruañ bar?
Jasaral Quanışäli: Äbiläzovten aqşa alğanımdı däleldeşi, qane! Jala jauıp otırsıñ mağan! Kök tiın jwmsalğan joq! Aqşağa jwmıs istegen joqpız. Sen sekildi «qıram-joyam» degenim joq. «Alğada» ne degeniñ esiñde bar ma?
Serik Saparğali: Qazaqtar qinalıp jatqanda ayaq basqan joqsıñ! Kozlovtı wstağanda şañdarıñ şığıp ketti!
Jasaral Quanışäli: Şañım şığadı... 
Serik Saparğali: Sender mwnayşılardıñ mäselesin äli künge deyin tüsinbey jürsiñder! Eger mağan şabuıldaytın bolsañdar, 61 tomnıñ bärin internetke şığaramın. Qazir Äbiläzovtiñ aqşası bolğan soñ şaşbauın köterip jür. aqşası bitken küni  oligarh bwlardıñ bireuin de taba almay qaladı.  
Jasaral Quanışäli: Men Äbiläzovten bir tiın alğan emespin. Eş uaqıtta eşkimge satılğan emespin. Bir jarım qabat üyim bar. Sonda twrıp jatırmın. Zeynetaqımmen kün körip jürmin. Sondıqtan ayağım twsaulı. Baratın jerge bara almay qalamın. 
Serik Saparğali: Halıq meniñ jağımda. Halıqtıñ meni qalay qarsı alğanın kördiñ? Seniñ qasıñda kim bar? Bir adamnıñ atın aytıp berşi?
Jasaral Quanışäli: Kozlovtan «bir keli küriş, eki keli tağı birdeñe» swradım deysiñ...
Serik Saparğali: Men halıqqa kömek swradım. 
Jasaral Quanışäli: Halıq üşin olay swramaydı. Erkek bolsañ, öz qaltañnan ber. Men aqşa üşin jürgen joqpın. 
Serik Saparğali: Onda nege Äbiläzovtiñ advokatı bolıp twrsıñ! Zañdı türde eşkim milliarder bola almaydı. Soğan miıñ jetpey twr ma? Äbiläzovti nege dattamaysıñ? 
Jasaral Quanışäli: Dattamaymın. 
Serik Saparğali: Men 61 tomdı tügel oqıp şıqtım, biraq Äbiläzovtiñ halıq üşin istegen bir närsesin körgenim joq, halıqqa janı aşığan bir sözin estigenim joq. Kozlovqa seniñ isteriñ turalı jetkizemin. Ol senderdi orındarıña qoyadı. Senderdi erteñ-aq quıp jiberedi... Aldıñğı küni - Aslan Musin, sosın Ğalımjan Jaqiyanov, keşe - Bolat Äbilev, endi bügin - Kozlov pen Äbiläzov payğambar! 
Jasaral Quanışäli: Ras, meni qızmetke Aslan Musin şaqırdı. «Men oppoziciyada jürgen adammın, qızmetke kelip, seniñ bwyrığıñdı orındap otıramın ba?» - dep saual tastadım. «Eşqanday bwyrıq bolmaydı, «öz qalauıñşa jwmıs isteñiz», - dedi ol. Kart-blanş berdi. Sodan keyin bardım. Aqparat jäne qoğamdıq kelisim basqarmasınıñ bastığı boldım. Sol kezde til üşin qıtay kompaniyalarımen, basqalarmen de kürestim... 
Serik Saparğali özi ğaybattap otırğan Äbiläzovtiñ aqşasımen jürdi. Jañaözenge bardı, wşaqpen wştı. Aqşanı kimnen aldı? Solardan aldı. Söyte twra, mağan kiligip otır. Özgere qalıptı...
Serik Saparğali: Äbiläzovtiñ media-resurstarı mağan qatıstı dwrıs aqparat taratıp jatqan joq... «Halıq maydanı» Äbiläzovtiñ jobası ekenin bilmegen edim... Konstituciyadan orıs tiliniñ märtebesin alıp tastau turalı 138-diñ hatına qol qoyğan adamnıñ biri - menmin. Qol qoyğandardıñ köbi bas tartqan kezde, öz pikirimde qaldım. Sondıqtan olar («alğalıqtar» - red.) meni jaqtırmaytın bolar.
R.S. Äñgime osılay ayaqsız qaldı.

Şadiyar Östemirwlı

"Jas qazaq" gazeti

 

0 pikir