Senbi, 15 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 102287. Jazılğandar — 80716. Qaytıs bolğandar — 1269
Äñgime 1225 0 pikir 2 Şilde, 2020 sağat 13:15

Nwrhalıq Abdıraqın. Qala

(Äñgime)

Twnjırap barlığına maqwl dep bas izep twrğan auıl jansız mülgidi, qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan mamırajay tirşilik.  

– Bwlay ne işkenge, ne kigenge jarımay otırğanşa, qalağa ketem dep jwlqındı, Erjan. Äkesi men şeşesine tañğı şayda, tünde körgen baylardıñ ömirin özek etken otandıq kinonıñ keyipkerine eliktep. 

– Törimizden körimiz jaqın, bizdi ölsek kim jerleydi, balam-au?! – dep zar qaqtı kempir bayğws dauısı dirildep.

– Jiber, barsın! Aldın tospa, künin körsin! – dedi qaltırağan äkesi Oşan.

Erteñine «Oşannıñ jalğız wlı Erjan qartayğan äke-şeşesin tastap, qalağa köşip ketipti» degen söz alaqanday auıldıñ töbesinde qalıqtap jürdi.

Qala ol mülde basqa tirşilik ortası, ol san mädeniettiñ oşağı, qalasañ jaqsılıqqa, qalasañ jamandıqqa dos bolasıñ.  Erjan kelinşegi men balasın “Sayran” vokzalına jügimen qaldırıp, özi «jetim bwrışqa» päter izdep ketti, ol atın estigeni bolmasa, “jetim bwrıştıñ” özin zorğa taptı. 

Türlerinen şañı şığıp twrğan topırlağan adamdar şoğırı, şetine ilingeni sol edi, «bölme, vremyanka, bir kündik qonalqı ma, qay audannan kerek» – dep swraqtardıñ astına alğan sarı kelinşek etegine jarmasa ketti.

Aldarına bir-bir stol qoyıp alğan bes bieniñ sabasınday auıldan tappaytın bäybişeler osında otır, stol beti adam tağdırı siyaqtı şimaq jazularğa tolı. Jandarında süyeuli twrğan ağaş taqtalar da qızıldı-jasıldı köz jetpes wsaq jazular, wzaqqa sozılğan kirpiş qabırğalardıñ bos jeri joq, bükil qaladağı üyler men jerlerdi sanap alarday, san formattı qağazda japsırılğan jarnamalar. Qala degeniñ osı ma, sonda? Bar düniesin basqa eldiñ paydalanuına berip qoyatın dep oyladı Erjan.

 – Qaysı audannan kerek? – dedi jañağı swraqşısı.

Auıldan jaña kelgen qara qazaq qaydan bilsin qalanıñ qay tükpirin. Bwl twrmaq oqığan-toqığan auzın ayğa bilegen qazaqtardıñ özi Almatı qalasınıñ şetin mañaylay aldıma egemendikten bwrın, qalağa twraqtı tirkeuge qoyatın jeti adamnan qwralğan komissiyanıñ işinde bir qazaq joq. Qazaq Almatığa kelse, köşeni bılğap ketetindey qazaqqa ürke qaraytın sol zamanda, tım bolmasa student bolıp sol tirkeuşilerden attap ötip qala ömirin köru de bwl beybaqtıñ mañdayına jazılmaptı.

 – Zattarım “Sayran” avtovokzalı jaqta, – dedi kümiljip.

Jañağı sarı kelinşek Erjandı jetektep, bir stoldıñ basına kelip bağaların körsetti, ol jerde bölme 20 mıñ teñge, jazdıq üyler 35 mıñ teñgeden dedi. Qaysısı degendey klientine tesile qaradı.

 – Bölme kerek! – dedi öz jayı özine belgili Erjan.

 – Men sizdi ertip barsam 3 mıñ teñge, osı jerden meken-jayın aytsam, bir mıñ teñge – dedi sarı kelinşek taqıldap.

– Boptı, 3 mıñ teñgeñdi al, ertip bar, – dedi Erjan. Auılda 3 mıñ teñgeniñ de ülken aqşa ekeni esine tüsse de öz betimen taba almaytınına közi jetip amalsız kelisti.

Aqşasın alğan kelinşek jigitti ertip taksige otırdı, zulap jatqan san kölikte esep joq, birimen-biri jantalasa jarısadı.Artta qalsa onıñ rızdığın alda ketkeni alıp keterdey jüytkidi. Bağdarşamda ğana ıñq etip toqtaydı, qayta ışqına twra wmtıladı. Tirşilik degen osı, qızıldı-jasıldı düniege aldanğan adamdar arpalısıp dünie quıp asığıp baradı...

– Keldik, aqşañdı töle – dedi sarı kelinşek.

Selk ete qalğan Erjan eriksiz qaltasına qol saldı.

Bir bwrıs köşeden teris aynalğan ekeui kök swr qaqpanıñ qoñırauın bezektetti. Äp-sätte älekedey jalanğan arıq qara kelinşek sılañ qağıp esik aştı. Tört jağı tügeldey biik dualmen qorşalğan kişkentey aulada, qızıl qoñır tüske boyalğan üy, esik aldında eki maşinalıq orınnan basqa jer joq, tar aulanı tımırsıq bir iis äbden torlap alğan. Auıldağı kökşulan bwlttarı oynap twratın, eki basına bwzau qusa jete almaytın öz aulasın eriksiz esine aldı.

– Mine, mınağan twrasız – dedi, qara kelinşek bir kişkentay bölmesin körsetip.

– Jaqsı jigitim – dep, sarı kelinşek asığıs tayıp twrdı.

– Sayrandağı jügimdi qalay alıp kelemin? – dedi qara kelinşekke jalınıştı türimen.

– Jaqın jer, mine, mına qağazdı taksige körsetseñ alıp keledi – dep, ayaq-qolı şapşañ kelinşek aq qağazğa sızıp bere qoydı.

Keşki apaq-sapaqta äyteuir zorğa kelip, öz bölmesine jayğastı-au, bir üyli jan. Şarşağanı sonşalıq bir tamağın zorğa işip barlığı mwrttay wştı.

Qap-qarañğı tün. Erjannıñ beti jıp-jılı bolıp ketti, tüsim be dep wyqısırağan onıñ betin birdeñe jalay bastadı. Ne boldı sağan Kamila, qalağa kelip şabıtıñ basqaşa aşılğan ba dep kelinşeginiñ atın aytıp, bir aunap tüsip, qırındap jata bergeni sol, jelkesin ıp-ıstıq lep öpkende, selik etip basın jwlıp aldı.«Ars» etip qaldı bir dıbıs, bir bäleniñ barın sezgen Erjan qozğaluğa şaması kelmey, basın kötergen boyı qatıp qaldı, betin äbden süygen däu maqwlıq, şöli qanıp keri şegindi, tezdetip barıp şamdı jaqtı, tanaday qızıl qoñır töbet qarsı qaptalda jatqan äyeli men balasına jaqındap baradı, ne isterin bilmey abdırağan otağası üy iesine aytuğa ornınan twra jügirdi, it te artınan ere şığıp, Erjanğa aytpa degendey üsti basın timiskiley bastadı. Tıpır etse ala tüsetin siyaqtandı bwğan. Miz baqpay qasqayıp, qoñır töbettiñ kelesi qimıldarın bağıp twrudan basqa şarası qalmadı. Baqayşağınan bastap asıqpay iiskelegen ol, erkektigi tırsiğan jerge kelip biraz kidirdi, jep qoya ma dep janı mwrnınıñ wşına kelgen Erjan odan sayın siresip qatıp qaldı. Bökse jağın twmsığımen türtip-türtip jibergen qoñır töbet endi Erjannıñ qoldarın süygiştey bastadı.Osılay qatañ tekseristen ötkizgen   aula küzetşisi zorğa degende odan jılıstadı. Keri aynala öz bölmesine engen Erjan, endi auıldağı esik ilmeytin ädetine äbden ökindi.

Bağanağı sasıq iisti tün jarımda tolıq bilgen auıldıñ maubas jigitiniñ wyqısı şayday aşıldı.

Büytken qalası qwrsın dep, qolın bir siltep tün jarımda äyel-bala şağasın alıp auılına twra qaşqısı keldi, esik sırtında küzetşi twğanın sezip, tırp etpey basın bürkep jata qaldı. Twñğış ret öz qatesin tüsingen Erjan barmağın şaynap egilip jıladı, äyelim estip qoymasın dep auzına körpesin tığa wzaq-wzaq egildi.

Bet-auzı qıp-qızıl bolğan otağası tañdı zorğa atırıp tañ namazınıñ uağında ömirinde birinşi ret oyau boldı. Esik auzına barıp, tündegi qoñır töbetten qorqıp biraz twrdı, oğan bolmadı, kişi däreti qısıp baradı, esikti aqırın qiyalap aştı, it körinbedi, ol ittiñ tañ namazdıñ uağında wyıqtap qalatının bilmeytin edi. Aqırın baspalap tısqa şıqtı, ädemi bir lep betin öpti, onı biler ol joq, äjethanağa auın sığımdap zorğa jetti.

Azannıñ jandı balqıtar, ruhtı serpilter dausın estip rahattanıp dalada twrıp kökke köz tastadı, kök deytin qalada kök te joq, bwlıñğır twman ba, kök tütek pe birdeñeler qalıqtap jür.

Nege ekeni belgisiz Erjan tüngi körgen azabın birden wmıtıp, azannıñ soñğı dausımen üyge kirdi.

Wyıqtap ketken otağasın kelinşegi Kamila oyatıp jattı. «Äke, esik sırtında däu it twr» dep balası Erjandı selk etkizdi, ornınan qalay twrğanın bilmey qalğan Erjan alasa töbege basın wra jazdadı.

Tünde bolğan isten äbden şoşığan Erjan arıq qara kelinşekti şaqırıp, itti sırtqa şığaruın ötindi. Közin uqalap esik aşqan kelinşek:

– Ol osında jüretin it qoy, tiispeydi, – dep esigin tars japtı.

«Tiispeydi» – degen sözdi maldanğan üşeui aqırın tısqa şıqtı, jaña tuğan bwzau arıstannan qorıqpaydı degendey balası aldarında zaulap baradı. Oqıs qimıldauğa Erjan qorqıp sap tüzep keledi. It te arttarınan iiskelep sümeñdep bir qalmaydı. Esterine kündiz – tüni baylauda twratın üş-tört künde bir tamaq işetin bayqws Aqtösi tüsti, tamaq qwyğanda qanşa qarnı aşıp twrsa da kerilip alıs twruşı edi.

Bir şañıraq astındağılar tañğı şayların işip bola, üy iesi bwlardıñ laşığına basın swqtı. Qazanbas, şürşit közdi alıp jigit, tilin bwrap sälem degennen arı asa almadı. 

Onı tıñdar Erjan joq, bar esil-derti ne istep, qalay jan bağudıñ qamı. Auılğa qayta ketip qalğısı da keldi, biraq qu namıs jibermedi, tisin-tisine basıp dalağa şıqtı da, qara kelinşekti jek körip twrsa da amalsız janına jaqındap, kün köris boyınşa keñes swradı. 

– Ne mamandığıñ bar? – dep jwlıp alğanday swradı kelinşek.

– Mal bağu, – dep miñgirledi ol.

– Onday jwmıs joq qoy qalada, ol üşin auılğa bar! – dep tötesinen qoydı kelinşek.

– Mına “Sayranda” jük tasuşı bolıp jwmıs isteuiñe boladı, biraq ol üşin vokzaldağı tiisti adamına tiın beresiñ jäne arba satıp aluıñ kerek, – dep bir toqtadı kelinşek. Ayağımen jer şwqığan Erjan “bar aqşamdı sağan berdim, endi aqşam joq qoy” degendey kelinşekke qaradı.

– Bolmasa, Seyfullin köşesine barıp, arqañdı tosıp, jaldanbalı jwmısqa jegilesiñ – dedi de, kelinşek şır etken telefon dauısın estip üyine endi.

Qwlağında jañğırıp qalğan Seyfullin köşesin izdey Erjan oğan da keldi, tarihtağı qırğın soğıs jıldarı bolğanda el qorğaytın qazaqtıñ nar jigitteriniñ barlığı osında twrğanday, eki iığına eki kisi mingeskendey alpamsa azamattardı körip, özine basqaşa qaradı Erjan.

Qala zulağan kölikter, ömir ağısı siyaqtı mülde tınşımaydı, arlı-berli zaulaydı da jatadı, auıldağı özderiniñ mañ-mañ basqan tabınnan qaytqan siırları köz aldına kelgen Erjan öziniñ qalay mırs ete tüskenin bilmey qaldı. Rasında auılda tünimen kök jäşikke üñilip, tüste twrıp, şam qoyar şaqta auıldıñ jalğız dükeniniñ aldına keşke qaray jer bauırlap wşatın qoñızdıñ ızıñınday jinalatın dostarı köz aldına keldi, osılay ömiri ötkenine keş bolsa da ökindi.

Bwlardıñ kölikterge qarağandağı jalğız-aq armanı, jwmıs beruşi bireu toqtay qala ma dep eleñdeuden basqa däneñe emes. Mine, öñkigen däu qap-qara kölik kelip, tejegişin bastı, twrğandardıñ barlığı solay lap qoydı. Betin közildirikpen twmşalağan tığırşıq äyel terezesin tüsire “sen, sen” – dep tört jigitti aldı da ketti, zulağan boyı qaladan şığa bere bir ülken qaqpanıñ aldına kelip toqtadı. “Tüsiñder de işke eniñder jwmıs istetetin adam” – bar degenşe, bir şombal erkek qaqpanıñ kişkene esigin aştı. “Keşte kelip alıp ketem” – dedi de, keri aynalıp kelgen izimen jüytkip izim – ğayım boldı.

Tört jigitti işke ertip kirdi, biriniñ üstine biri mingesip qalada adamdar tığılısıp jür, al mınau mülde basqaşa tört töñiregine köziñ tala zorğa jetedi. Aq şañqan temirler tau bolıp är jerde üyilip jatır, birtalay adam şatır jasap, ıstıq künde temir dänekerlep jür, mañdaylarınan aqqan terdi sürtuge de mwrşaları keler emes. Jañağı jigit sender mına jerde temirden qoldarıñmen tor toqisıñdar dep töbedey bop üyilgen sım temirdiñ janına äkeldi de, az-kem qarap twrıp, bwlar jwmısqa kirisuinşe keri qayttı. Taq töbeden tik tüsken şildeniñ aptap ıstığı auıldıñ jigitterin jaña körgendey qadala, quırıp baradı. Temir navesterdiñ astı odan sayın janıp twr, oypırmay-ä! Temir denekerlegender netken ıstıqtamaytındar dep qoyadı Erjan özine – özi.Olardıñ miınıñ işi mwz, onı mwz jasap twrğan aqşa ğoy» dep saldı birge kelgen jigitiñ biri. Osıdan keyin bwlarda «miların mwzğa aynaldırıp» küni boyı bir tınbay jwmıs jasadı.

Keştete üyin adasıp emes, qaljırap zorğa tapqan Erjan büytken qalası qwrısın dep tünde twra qaşqısı keldi.

Bwl jolı äyeli men balasına da körinbey bezip ketkisi keldi, büginde alpauıt qarjıgerler auıldıñ barlıq jerin jalğa alğan. Olar özbek pen qırğızdı atız basına aynaldıra qonıstandırıp, auıl halqın demalısqa jibergen. Erjannıñ dostarı tüste oyanıp, tünniñ ekinşi jartısına deyin tele – jäşikke üñiledi. Bozbalalar qızdı auıldı aralap, «qaqpanına» eşteñe ilinbese, auıldıñ jalğız dükeniniñ qoñırauın bezektetip, apasınıñ atına qarızğa jazdırıp, aşısuğa bas qoyadı. 

Qalada bwğan bireu twz tögip qoyğanday äke-şeşesin renjitip twra qaşqan ol, döñbekşip jatıp tañ ata wyqığa ketti. Kelinşegi otağasınıñ qattı şarşağanın bayqap tis jarmadı, jayşılıqta qorıldamaytın ol, mine, qorılğa basıp, tar bölmeniñ işin basına köterdi.  Kelinşegi balası ekeui qwlaqtarına maqta tığındap zorğa wyıqtadı.

Erte twrğan Erjannıñ oyına qara kelinşektiñ keşegi «Sayranda» jük tasuşı bolu üşin tiisti adamğa tiın beresiñ jäne arba satıp alasıñ degen sözi keldi de, beldi bekem buıp tağı sol Seyfullin dañğılın jağalauğa bettedi...

Mine, bügin bir şiltigen sarı jigitke mingesip tağı tört jigit, qala şetindegi jertelimge fundament qwyuğa bardı. Nar jigitterdiñ janında sozılıp tisin-tisine basıp äreñ şıdadı-au, keş bata swrlanıp, betin jalağan süyikti qoñır töbettey sağına üyine jetti.

Bügin tüs kördi, tüsinde arba satıp alıp «Sayran» vokzalına jük süyreuşi bolıp jür eken, ayaq astınan birinşi küni däu äyeldiñ qaqpasın aşıp jürgen şombal erkek jwmıstıñ jeñili küzetşi bolu dep qwlağına sıbırladı, osılay qım-quıt tüs körgen Erjan tağı da azanmen Seyfullin dañğılına asığa basıp ketip baradı...

Nwrhalıq Abdıraqın

Abai.kz

0 pikir