Seysenbi, 7 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Äleumet 2268 3 pikir 16 Qañtar, 2020 sağat 15:17

Nan bağası mäselesin mülde basqa qırınan qarastıru kerek

Qazir elimizde nan bağası qımbattap jatır. Oğan bilik te, qarapayım azamattar da alañdaulı. Jurnalisterdiñ zertteuine qarağanda "äleumettik nan" atalatın qarapayım 550 g. nannıñ özindik qwnı 45,98 teñge bolıp, twtınuşılardıñ qolına jetkendegi bağası Qazaqstannıñ qalalarında 70-90 teñge arasında saudalanadı eken. Eñ arzan nan Şımkentte, eñ qımbatı Almatı men Nwr-Swltanda körinedi. Qazaqstannıñ älemdegi biday eksporttauşı elderdiñ biri ekendigin eskergende nan bağasınıñ jwrttıñ qaltasına salmaq salmaytınday deñgeyde bolğanı dwrıs. Mäseleniñ ekinşi şetinen qarağanda nannıñ bağası qımbat emes, kerisinşe halıqtıñ aqşalay tabısı tömen bolıp twrğan sekildi. 

Mäseleni qalay şeşu kerek? Men özimniñ wstanımım boyınşa kez-kelgen mäseleniñ işinen emes, sırtınan üñilem. Mäseleni özimnen bölip alıp, sırtınan qaraymın. Sonda, mäsele anıq äri jan-jaqtı körinedi. Al işine kirip alsañız, onan şığa almay basıñız qatadı. Sırttan qarap, swraqtı tosın äri mülde basqa qırınan qoyıp köreyik: 

- Nan öndirisi kerek pe özi? - bwl swrağımdı estip, mınanıñ esi dwrıs pa?-degen oy kelui mümkin basıñızğa. Ärine es-aqılım ornında. Biraq, siz mınanı eskeriñiz. Nan öndirisi barlıq elde bar öndiristik sala emes. Tipti, nannıñ özin bilmeytin memleketter bar. Alayda, ekonomikalıq jağdayı bizden köş ilgeri. Siz "älemdegi eñ halqı köp Qıtay nan öndirisin qalay jolğa qoyıp otır?" - degen swraqtı oylanıp kördiñiz be?   

Qıtaydıñ 1,4 mlrd. şamasındağı halqı künine (eger är adam künine 0,5 kg. astıq twtınsa) 700 mıñ. t. astıq twtınadı. (Gruziya bir jıl boyı osınday şamada astıq twtınadı). Bwl jılına 255 mln t. astıq degen söz. Onıñ 110 mln. t. biday wnı. Qazaqstan jılına ortaşa 20 mln. t. astıq jinaydı, onıñ 8 mln t. juığı 35 memleketke eksportqa şığadı. Eger künine är adam 0,5 kg. astıq twtınsa, halqımız künine 9 mıñ. t astıq paydalanadı. Endi 700 mıñ men 9 mıñdı salıstırıp köriñiz. Ayırması asa ülken. Künine 700 mıñ t. astıq paydalanatın elde nannıñ mäselesi qalay bolıp jatır? - dep swrasañız, jauabım mınau: 

- Eşqanday mäsele tuındap jatqan joq. Sebebi, ol elde nan öndirisi joq. Al nan öndirisi bolmasa, ol qalay bolğanı? - deysiz ğoy. Olar nan mäselesin ärkim öz otbasında şeşip alğan. Qıtay fil'mderinen körip jürgenimizdey "Bu nan" osı mlrd. halıqtıñ nan mäselesin şeşip otır. Ärkim öz üyinde künine bir ret osı bu nandı pisiredi nemese ashanalardan satıp aladı. Oñtüstik aymaqtarında klimattıq jäne dästürli erekşelikke baylanıstı mülde nan twtınbaydı desek te boladı. Astarına köbinde kökönis pen küriş arqau boladı.

Soltüstik aymaqtarında, äsirese Şınjañ ölkesindegi wyğır, qazaq sekildi halıqtar nan twtınadı. Biraq, nan öndirisi qalıptaspağan. Auıldı eldi mekenderdegi halıq tügeldey özderiniñ tandırlarına nan jauıp aladı. Al qaladağılar bazardan satıp aladı nemese bu nan jeydi. Nandı özderi dayındaytındar nannıñ qwramına jwmırtqa, süt nemese may qosıp dämdi, paydalı nan jasap aladı. Al bu nandı da, aşığan wnnan bauırsaq pisiretindey etip dayındap, işine jemis nemese may jağıp degendey dämdi etip jasap aluğa boladı. Bazardıñ nanı jeuge emes, satuğa arnalğan nandar ekenin wmıtpağanımız jön. Osı sät aşıtqı (drojji) turalı da ayta keteyin. Qazirgi himyalıq aşıtqılardıñ adam densaulığına zalalı turalı aytılıp jatır. Bizdiñ bala kezimizde analarımız sol aşıtqını kädimgi wnnan özderi jasap alatın da, jartısın istetip, qalğan jartısına wn qosıp ilep, qaytadan qaltadağı wnnıñ işine salıp qoyatın. Onıñ sırtı qabırşıqtanıp jata beretin. Kezi kelgende işindegi aşıtqısın paydalanatın. 

Qazaqstanda auıl, qala halqınıñ bäri de dükennen nan satıp jeuge eti üyrengen. Qaladağılardı nan jauıp alarına jağday jar bermedi desek te, auıldağı ağayındar 20 şaqtı kirpişpen şağın tandır jasap alıp, tipti, dayın tandırlar da bar, sonı satıp alıp özderi qalağanınşa nan jauıp aluına boladı. Ol qoldan pisken nan qanday närli de, dämdi boladı deseñizşi. Osılay istegende nannıñ bağası öse me, öşe me oğan basıñız qatpaytın boladı. Nandı satıp aluşılar azayğan soñ, onıñ bağasınıñ da arzandarı anıq. 

Nan - tamaq önerkäsibiniñ mañızdı salası. Onda köptegen adamdar jwmıs jasap jatır. Nan öndirisi arqasında özge de salalar damıp otır. Alauan türli nan önimderiniñ boluı da twtınuşılar üşin de jaqsı. Biraq, ol mañızdı äleumettik mäsele bolıp, ükimettiñ bas auıruına aynalar bolsa, onıñ özge de jolın qarastıru artıq bolmas. Bizdiñ biliktiñ qalıptasqan qaşanğı ädeti sol - eki-aq joldı köredi. Biri - sol küyinde qalu, ekinşisi - onı alıp tastau nemese joğaltu. Üşinşi, törtinşi, besinşi....degendey şığar joldı izdestirmeydi. Kez-kelgen tığırıqtan şığudıñ keminde eki türli jolı bar. Nannıñ mäselesi de sonday. Odan şığudıñ jolı köp. Meniñ aytqanım bir nemese eki jolı ğana. Odan basqa da mümkindikteri bar dep esepteymiz...

Qaster Sarqıtqan

Abai.kz

3 pikir