Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Talqı 3159 35 pikir 15 Qazan, 2019 sağat 12:46

Salafizmmen küres qanşalıqtı tiimdi jürgizilude? (Saualnama)

Qazaqstanda el-halıqtıñ 70 payızdan astamı özin mwsılman dep tanidı. Bwl şamalap eseptegende 8 million adam degen söz. Iä, mwnday ülken auditoriya üşin Islam dininiñ bügingi kelbeti kökeykesti mäsele ekeni dausız. Äsirese, soñğı uaqıttağı elişilik talqı taqırıbı da – osı böten ideologiya, kirme ağım adamdarınıñ agetaciyalıq astañ-kesteñi bolıp otır.

Qazir ata-ana balası «Alla» atın auzına alıp, namazğa jığılsa ürke qarap, qorqa söyleytin jağdayğa jetken. Bwl fakt. Bwğan dinniñ özi emes, din atın jamılğan teris piğıldılardıñ qitwrqı äreketi sebep ekeni tağı şındıq.

Qazirgi dini ahual kürdeli äri san-salalı. Mısalı, 1989 jılı eldegi 30-ğa juıq konfessiyağa tiesili 700-ge juıq dini birlestik bolsa, qazir bwlardıñ sanı 4 mıñğa juıqtağan. Dini birlestikterdiñ naqtı sanı turalı aqparat ta ärtürli.

Äytkenmen, solardıñ işinde qazir el-jwrttıñ auzında jürgeni – salafizm deytin ağım. Qazir salafilik ideologiya arab elderimen şektelmey, älemniñ köptegen aymaqtarına taralıp ülgerdi. Qazaqstan mwsılmandarı arasında, äsirese jastar ortasında salafilik közqarastar keñinen taralu üstinde.

Jalpı, salafizm degen qanday ağım? Özi de bwl wğımnıñ mänin tereñ tüsinbeytin jamağattıñ qwramına kirip, özin «salafimin» dep jariyalau qanşalıqtı dwrıs? Mine, osı sındı san saualdar qoğamnıñ kökeyinde jür...

Qazaqstannıñ qoldanıstağı Zañı boyınşa ärbir adamnıñ dini bostandığı bar. YAğni, adam dinge senu ya senbeui, äytpese qanday dini ideologiyağa senui öz erkinde. Oğan Zañ bostandıq bergen. Bwl, solay eken dep, qoğam işine iritki saluşı jat ideologiya propogandaşılarına qarsı küres jürgizilmeui kerek degen söz emes. Alaköz ağımdar agetaciyasına qarsı küres memlekettik masştabta jürgizilui kerek. Bizde Qazaqstan mwsılmandarınıñ dini basqarması bar, dini isteri agenttigi bar, memlekettik sayasat bar t.b.

Al endi osı jat ağımdardıñ, sonıñ işinde salafizmniñ aqparattıq maydanına qarsı küres qanşalıqtı effektivti jürgizilip jatır? Biz sarapşılardı sözge tarttıq.

Salafiler sırttan kelgen aqşamen bayıp aldı

Mekemtas Mırzahmet, Abaytanuşı, ğalım: 

- Joğarıda otırğan generaldardıñ bäri uahhabisterdi jaqtaydı. Onısın aşıq bildirmeydi. Odan keyin Bekbolat pen Mwhamedjan ekeui Tarazda sälafizmdi bir kezde aşıq nasihattağan. Qazir onı moyındamaydı. Biraq, moyındaytın bir dokumentter bar. Eger, qolğa tüsse jiberemin. Sonda söylegen sözderi bar.

Olar qazir biz eşuaqıtta uahhabis bolğan joqpız dep tanıp otır ğoy. Uahhabizm Tarazda bastalğan. Al, endi olardıñ qolında apparat bar. Bizdi jolatpaydı.

Al, sopı, zikirşi bop qamalğandardıñ bäri keldi ğoy, endi. Olar qazir eşnärse istey almas. Öytkeni auır soqqı aldı. Al, sälafizm bizdiñ tübimizge jetetin päle.

Ana batıstağı jigitter soğan berilip ketken. Sırttan aqşa jiberetinder bolğan bwrın. Sonımen bayıp aldı, bwlar. Äytpese öz eñbegimen bayıdı ma? Ol alatın aylıqtı men de alamın, men nege bayımaymın?

Mekke, Medinede uahhabtıñ basında otırğan adamdı 2013-şi jılı ağılşındar äkelip otırğızğan. Qazir köp närse solardıñ qolında. Onı jwrt bilip otır. Biraq, onı köpşilikke şığartpaydı ğoy. Äzirşe mwnıñ tamırın üze almaydı. Bwğan bilikte otırğan adamdar özi aralasqan. Men olardıñ söylegen sözderin estigem. Äruaqqa tiisken, sälem saluğa tiisken, onıñ bäri şirk degeni köz aldımda ğoy. Qazir aytsañ olar biz ol jolda jürgen joqpız deydi. Barıp twrğan ekijüzdi.

Qazirgi uaqıtta imamdar kündelikti jwmıstarında teris jäne radikaldı dini ağım ökilderine qarsı aldın alu şaralarına belsendi atsalısuda.

Müftiyattıñ negizgi jwmıs bağıttarınıñ biri – destruktivti ağımnıñ arbauına ilikken azamattarğa jeke tüsindiru, ügitteu jwmıstarın jürgizu. Din qızmetkerleriniñ ıjdahattılıqpen atqarğan şaralarınıñ nätijesinde ötken jılı 518 adam Islamdağı töl mäzhabımız, dästürli jolımız – Äbu Hanifa mäzhabımen qauıştı.

Uahhabizm batıstıñ mwsılmandarğa qoldanatın birden-bir köziri

Dosay Kenjetay, professor:

- Bizde din sayasilanıp ketken. Ekstremizm, radikalizmniñ oşağı bolıp twrğan uahhabizmge eşkimniñ tisi batpaydı, qazir. Oğan memleket, qazirgi bilik tisin batıra almaydı. Sebebi, onıñ artında ülken aqşa twr. Sondıqtan, bizdiñ sälafi, uahabilerdi joyamın degen adam şarşap-şarşap, aqırında qoyadı. Mwnıñ artında ülken küşter twr.

Al, sopılar men zikirşilerdiñ artında eşkim joq edi. Olardıñ aqşası da joq. Artında sayasi küşi joq. Sondıqtan olardı jan-jaqqa ıdıratıp jiberdi.

Al, mınalardıñ artında Amerika twr. Sebebi, uahhabizm batıstıñ mwsılmandar arasındağı qoldanatın birden-bir köziri. Olarğa onı saqtau kerek. Qısqası, bizde din sayasilanıp ketken ğoy...

Imamdar jamağattı jat ağım jetegine jibermeu üşin jwmıs jürgizip otır

Ağabek Qonarbaywlı, QMDB baspasöz hatşısı:

- Qazir elimizde dini ahual twraqtı. 2600-den astam meşitte 4400-ge juıq dini qızmetker jwmıs isteydi. Meşitte aytılatın uağızdar QMDB bekitken taqırıptar boyınşa jürgiziledi.

«Bir din, bir mäzhab» wranı ayasında meşittiñ işki tärtip «Erejesin» qabıldadıq. Bwl qwjat özimizdiñ töl mäzhabımızdı wstanuğa mümkindik beredi. Imamdar meşit jamağatın wyıtıp, jat ağımdardıñ jetegine jibermeu üşin jwmıs jürgizip otır.

Qazir elimizde dini kadr dayındauğa tolıq mümkindik bar. 5 medrese kolledj, halıqaralıq deñgeyde 1  universitet, 1 Islam institutı bar.  Osı uaqıtqa deyin «Nwr-Mübarak»  universitetin 1512 student, medreselerdi 1515 şäkirt tamamdadı. Qazir «Nwr-Mübarak» universitetinde 1210 student, 71 magistrant, 45 PhD doktorant oqıp jatır.

Qazirgi uaqıtta imamdar kündelikti jwmıstarında teris jäne radikaldı dini ağım ökilderine qarsı aldın alu şaralarına belsendi atsalısuda.

Alayda twraqtı jalaqınıñ bolmauı imamdardıñ barlıq äleuetin profilaktikalıq jwmıstarda paydalanuğa kedergi bolıp otır.

Aqparattıq-nasihat jwmıstarı jüyeli türde jürgiziledi. RANT jäne JANT jwmıstarına bilikti imamdar jwmıldırılğan. Özimizdiñ töl dini gazet-jurnaldarımız bar. «Hikmet» telestudiyasın aştıq. 20 sayt jwmıs isteydi.

QMDB-nıñ töl tipografiyasın aşu oyımızda bar. Büginde osı jobağa qarjı közderin qarastırıp jatırmız...

Özekti pätuälar şığaru üşin «Ğwlamalar keñesin» qwrdıq. Ğwlamalar Keñesi qajettilik tuındağan jağdayda memlekettik mañızı bar mäseleler boyınşa QMDB-nıñ wstanımın, mälimdemesin jariyalaydı.

Nwrbike Bekswltanqızı

Abai.kz

35 pikir