Seysenbi, 22 Qazan 2019
Jazılğan jaydıñ jalğası... 2968 51 pikir 29 Qırküyek, 2019 sağat 15:37

N.Nazarbaev. «Äbişevtiñ bağdarlaması bwrınğıdan wtımdı»...

nemese trillion üşin şayqas

QR AŞM Su resurstarı komitetiniñ bwrınğı törağası, büginde tergeu izolyatorında otırğan Islam Äbişev memlekettiñ 300 mlrd qarjısın qalay saqtap qalğanın aldıñğı maqalalarınan bildik. Al endi 1 trln teñgeni qalay ünemdedi? Bwl, jalpı, mümkin be? «Mümkin emes! Ertegi!..» dersiz. Endeşe, mwqiyat oqıp şığıñız...

Tipti, 1991 jıldan beri isten şıqqan 1 mln gektar suarmalı jerdi qayta qalpına keltirip, iske qosuğa bolatının Islam Äbişev osı maqalasında soqırğa tayaq wstatqanday etip däleldeydi...

Suarmalı jerlerdi qalpına keltiru elimiz üşin, halqımız üşin öte mañızdı jwmıs ekendigi meni tereñ oylandırdı. Ükimet tarapınan, ministrlik tarapınan mwnı qoldap qwlşınıs tanıtqan eşkim bola qoyğan joq. Bwl mäseleni komitet deñgeyinde şeşu mülde mümkin emes. Meniñ barlıq ümitim Elbasınıñ «barlıq mäseleni taldap, mağan kelip bayanda» degen tapsırması boldı.

Qızmetke qayta oralğannan keyin osı mäseleni mıqtap qolğa aluğa kiristik. Komitettiñ qwramında respublikalıq menşiktegi su nısandarın basqaratın «QazSuŞar» Respublikalıq memlekettik mekemesi bar. 2012 jılğa deyin bwl mekeme tek su nısandarın paydalanumen ğana aynalısqan, yağni kanaldar arqılı auıl şaruaşılığına, önerkäsipke su jetkizip beredi, al toptamalı su qwbırları arqılı halıqqa auızsu jetkizip beredi.

Mekeme tek tarif arqılı jäne su qoymaları men toğandardı wstap otıruğa byudjetten beriletin şamalı qarjığa qarap otıratın. Su nısandarın jöndeu, kürdeli jöndeu, qayta qwru jwmıstarın sırttan basqa merdigerler atqaratın. Ärine, bwl qımbatqa tüsetin, sapası da köp jağdayda sın kötermey jatadı. Onıñ üstine köp jağdayda uaqıtılı bitire almay bizdi qinaytın. Bwl jerde «nege naşar isteytin merdigerlerdi konkurstan ötkizip tañdaysızdar?» degen zañdı swraq tuındaydı.

Onıñ birneşe sebepteri bar:

  1. «Memlekettik satıp alu turalı» zañnıñ kemşilikteri;
  2. Jekemenşik kompaniyanıñ bastı maqsatı – köbirek payda tabu;
  3. Sauattı, täjiribeli, jwmıs wyımdastıru qabileti joğarı mamandardıñ jetispeuşiligi;
  4. Kompaniya qojayındarı är saladağı birneşe konkurstı jeñip alıp, materialdıq, qarjılıq resurstarın jetkize almauı;
  5. Köpşilik qojayındardıñ injenerlik bilimi, täjiribeleri bola bermeydi. Onıñ üstine su salasınıñ öz erekşelikteri bar. Äsirese kanaldar, dambılar, su qoymaları. Ol nısandarda jwmıs, negizinen, su toqtağannan keyin qırküyekte bastaladı.

Al «QazSuŞar» mekemesine keletin bolsaq, onıñ qaramağında 10 mıñğa juıq adam qızmet etedi. Onıñ işinde 500-den astam joğarı bilimdi, täjiribeli su salasınıñ maytalman mamandarı bar. Olardıñ işinde jobalau jwmıstarınıñ (proektirovanie) mamandarı da bar. Sonımen birge, «QazSuŞar» mekemesinde 1500-ge juıq tehnika da bar, onıñ köpşiligi arnayı su şaruaşılığına arnalğan tehnikalar. Mineki, osı jağdaylardıñ barlığın eskere otırıp, 2012 jılı 22,5 mlrd. teñgeniñ jwmısın jekemenşik kompaniyalarğa emes, «QazSuŞar» mekemesine tapsırdım. Tekseruşi organdar kelgende «konkurs ötkizgende bäsekelestik bolar edi, sonıñ arqasında byudjettiñ qarjısı ünemdeler edi» dep ayıp taqpau üşin jobadağı barlıq qarjınıñ 10 payızın alıp qalıp, byudjetke qaytarıp berdik. Qalğan aqşamen (jobalardağı aqşanıñ 90 payızı) «QazSuŞar» mekemesi 2012 jıldıñ soñına deyin barlıq jwmıstı sapalı ayaqtap şıqtı jäne mekemeniñ esepşotında 5,7 mlrd teñge payda aqşası qaldı.

Bwl jobalar bağası aspandatılğan smetalardı qısqartıp, dwrıs deñgeyge kelgennen keyingi jobalar bolatın.

Jwmıstardıñ sapasın äbden şwqılap, inemen qwdıq qazğanday tekserse de, aldıñğı maqalada körsetilgen kemşilikten basqa eşteñe tapqan joq. Sol nısandardıñ barlığı küni büginge deyin qalıptı jağdayda jwmıs atqarıp twr. 20 jıldan astam äreñ kün körip otırğan su şaruaşılığındağı mekemeler bir jıldıñ işinde taza paydağa şığıp, adamdar  premiya alıp, jalaqıları köterilip, jağdayları dwrıstala bastadı.

2013 jılı men jwmıstan ketip, 9 aydan keyin qaytıp kelgende, barlığı qaytadan sol qalpına tüsipti. «QazSuŞar» mekemesi 800 mln teñgege juıq qarızğa kirip ketken, esepşotta bolğan milliardtağan teñgeden eşnärse qalmağan. Sondıqtan barlığın qaytadan bastauğa tura keldi. Ärine, bwl jolı äldeqayda auırlau boldı. Baqılauşı organdar «QazSuŞar» mekemesine jöndeu, kürdeli jöndeu, qayta qwru (rekonstrukciya) jwmıstarın jürgizuge bolmaydı dep otırıp aldı. Bizdiñ köptegen qarjı ünemdeletini, jwmıstıñ sapalı, tez bitetini jönindegi aytqan dälelderimizdiñ eşqaysısı esepke alınbadı.

Amal joq, tağı da jwmıstardı jeke kompaniyalarğa berip, solardıñ betine qarap, kiriptar boluğa tura keldi. Al jekemenşik kompaniyalardıñ istey almay tastap ketken nısandarın ğana «QazSuŞar» mekemesiniñ küşimen atqaruğa mümkindik aldıq.

Jalpı, 2012 jıldıñ 1-şi qañtarına Respublika boyınşa 43 problemalı, «saqaldı» qwrılıstar boldı. Olardıñ köpşiliginiñ aqşası alınıp qoyğan, qalsa da, 10 payızdan aspaytın aqşası qalğan ob'ektiler bolatın. 2012 jılğı tapqan tabıspen jäne keyingi jıldarğı mekemeniñ tabıstarı esebinen 2019 jıldıñ 1-şi qañtarına 39 «saqaldı» qwrılıs tolığımen bitip, iske qosıldı. 2012 jıldan keyingi jıldarı problema bolıp toqtap qalğan birde-bir nısan joq. Barlığı da öz uaqıtında bölingen qarjınıñ şamasına qaray bitip otırdı. Eger jekemenşik kompaniyalar şaması kelmey jatsa, olarmen şarttı toqtatıp, «QazSuŞar»dıñ qaramağına berip, qwrılıstı jıldam jürgizip, ayaqtaudı jolğa qoydıq. Komitettiñ mwnday mümkinşiliginen habardar bolğan jeke kompaniyalar bwrınğıday emes, anağwrlım tärtipke kelip jwmıs istey bastadı.

Mwnıñ barlığın aytıp otırğanım, 1 mln gektarğa juıq suarmalı jerdi aynalımğa qosu üşin barlıq mamandardıñ jauapkerşiligin arttıru, biliktiligin arttıru, jwmıs wyımdastıru qabiletin artıru qajet boldı.

Osı jwmıstardıñ barlığı aytuğa oñay bolğanmen, onıñ bärin iske asıru öte orasan ülken jwmıs. Tereñ bilimdi, täjiribeni, wyımdastıruşılıq qabiletti, esep-qisaptı talap etedi. Bwl jwmıstardıñ barlığında energetikalıq swraqtar, avtomattandıru, gidromeliorativtik, azamattıq qwrılıs jwmıstarı bar, yağni barlıq salada maman bolu kerek. Mwnıñ barlığı birden kelmeydi. Bwrın tek gidrouzeldi aşıp-jauıp, sudı rettep, sonı qarauıldap, aynalasın tazalap, äktep-sırlap otırğan adamdar joğarıdağı orasan jwmıstardı atqaruına tura keldi.

Endi aldımızda twrğan suarmalı jerlerdi qalpına keltiru üşin aldımen isten şıqqan 1 mln gektarğa juıq jerdi tolıq taldau kerek bolatın. Olarğa baratın su jüyelerin anıqtap, olardıñ kem-ketigin anıqtau kerek bolatın. Odan keyin ol jerlerdi bükil jaz boyı sumen qamtamasız etetin su közderin anıqtap, olardı qalpına keltiru kerek. Mineki, osınday wşı-qiırı joq jwmıs bükil respublika boyınşa jürgizilui tiis bolatın.

Bwl jwmıstıñ kölemi, qarjısı tüsinikti bolu üşin bir mısal keltireyin. Jöndeudi qajet etetin bir bölmeli jeke twrğın üydiñ aqaulıq aktin jasau üşin mamandı şaqırasız, oğan 15-20 mıñ teñge aqşa töleysiz. Ol 1 kün boyı azannan keşke deyin üydi tügel körip, ölşeu jwmıstarın jürgizedi. Odan keyin 2 kün esep-qisap jwmıstarın jürgizip, qolıñızğa akaulıq akt (deffektnıy akt) beredi.

Al bir üydiñ jwmısı 10 gektar jerdiñ jwmısınan köp emes. Sonda eseptep köriñiz, Qazaqstannıñ tükir-tükpirinde ornalasqan 1 mln gektar jerlerdiñ tek aqaulıq aktin jasap şığu üşin qanşa adam, qanşa qarjı kerek?!.

Keminde 5 mlrd-tan astam qarjı kerek. Ükimet suarmalı jerge köñil qoymağannan keyin mwnday qarjını byudjetten ala alğan joqpız. Sondıqtan ol jwmıstardıñ barlığın öz küşimizben «QazSuŞar» mekemesiniñ rezervteri arqılı atqaru kerek boldı. Eñ aldımen bwl jwmısqa tiisti mamandardı jaqsılap dayındadıq. Bwl jwmısta bastı rol' atqarğandar Egenov Meyirbek (qazirgi «QazSuŞar» mekemesiniñ bas direktorı), Kemelbekov Baqıtjan (qazir Islam damu bankimen jwmıs jasap jatqan bas menedjer) boldı. Bwlar Şığıs Qazaqstan oblısınan jwmıstı bastadı. Ondağı mamandardıñ barlığın üyretip, tüsindirip şıqtı. Odan keyin solarmen birlese otırıp Şığıs Qazaqstan oblısınıñ barlıq suarmalı jerin tegis aralap, aqaulıq aktilerin jasap şıqtı.

Ayta ketetin jayt, Respublikalıq menşikte tek qana iri su qoymaları, su toğandarı, magistraldıq kanaldar ğana bolatın. Qalğan işki su jüyeleriniñ şamalı böligi kommunaldıq menşikte, şamalısı şarua qojalıqtarında, köpşiligi iesiz bolıp şıqtı. İşki jüyelerdiñ 90 payızı tipten jaramsız bolıp, kanaldardıñ ornı da bilinbey ketken eken. Sondıqtan onday jerlerde kanaldardıñ trassaların da tehnikalıq ädistermen qayta anıqtauğa tura keldi. 1991 jılğı 1 qañtarda suarmalı jer retinde paydalanılğan jerlerdiñ barlığın, 1 gektarın qaldırmay taldaudan ötkizdik. Barlıq su jüyeleriniñ shemasın, kartasın jasap şıqtıq. Onıñ negizgi tehnikalıq parametrlerin anıqtadıq. Bos jatqan jerlerdiñ egelerin anıqtadıq. Jerdi paydalanbay jatqan sebepterin anıqtadıq. Paydalanılmay jatqan jerlerdiñ 65 payızğa juığı su jüyesiniñ jaramsızdığınan bolıp şıqtı. Qalğan jerler ekonomikalıq jağınan tiimsiz bolıp şıqtı (sor basqan, qwnarlığı öte tömen t.b.)

Ärbir kanaldı jeke-jeke taldap, ol kanaldı iske qosu üşin qanşa şögindi tazalau kerek, kanaldıñ işine ösip ketken qanşa ağaştı qoparıp alıp tastau kerek, qanşa jerdi betondau kerek? Sudı egistikke şığarıp paydalanu üşin qay jerge qanday gidro-qondırğılar ornatu kerek, ol qanşa bolu kerek? Mineki, osı siyaqtı öte köptegen taldau jürgizilip, aqaulıq aktiler jasaldı.

Däl osınday jwmıstı barlıq oblıstardağı mamandardı üyretip, jwmıldıruğa tura keldi. Şındığına kelgende, bwl jwmıstıñ barlığı jergilikti äkimşilikterdiñ jwmısı bolatın. Ne sebepti äkimşilikter bwl jwmıstardı atqarmadı. Negizgi sebep –  basşılardıñ suarmalı jerlerdi paydalanuğa nazar audarmauı. Ekinşi sebep – jergilikti äkimşilikterde su mamandarı joqtıñ qası. Bwrınğı sovhoz-kolhozdar joq. Onday şaruaşılıqtar joq bolğannan keyin olardıñ ştatında bolatın gidrotehnikter de joq. Suarmalı jerde, negizinen, mayda şarua qojalıqtarı jwmıs atqaradı. Olar gidrotehniktiñ ştatın wstauğa mümkinşilkteri joq. İşki su jüyelerindegi kanaldardı balanstarına ala bermeytindikteri de osıdan. Biren-saran kanaldardı balansına alğan şarualarğa ol kanaldardı qarap, wstap otıru köp qiınşılıqqa äkelip soğadı. Köptegen su jüyeleriniñ bwzılıp isten şığıp ketui osığan baylanıstı.

Joğarıda aytılğandardı eskere kele, barlıq su jüyeleri bir qolda bolğanı dwrıs ekendigine köz jetkizdik. YAğni, su közderinen bastap (özen, su qoyması), egistikke su şıqqanğa deyingi aralıqtağı barlıq nısandar (su qoyması, gidro-torap, toğandar, su qwlaqtarı, magistraldıq kanaldar, II, III, IV deñgeydegi kanaldar) bir qolda bolğan jağdayda, eki ortadağı deldaldan qwtılamız. Ekinşi, bilikti mamandarmen qamtamasız etiledi. Üşinşi, şığını köp jüyelere, basqa paydalı su jüyelerden tüsetin qarjılarmen järdemdesuge boladı. Tariftik smetanı jasap, qorğauğa joğarğı deñgeydegi mamandardı tartuğa boladı. Bwl asa bir ülken jañalıq emes. Özderiñiz künde üyde paydalanatın sudı «qalalıq vodokanal» su közinen bastap, ärbir üyge deyin bir qolda wstap otırğan sekildi jüyeni qwrudı wsındıq.

Vodokanaldağı kanalizaciya sekildi egindik suda da artıq sudı ağızatın, jerastı suın tömendetetin jüye bar. Mineki, osınıñ bäri bir qolda boluğa tiis. Tek sonda ğana egindik su salası jüyeli türde jwmıs istey aladı. Bwğan deyingi jağdayda magistraldıq kanaldar, ülken su toraptarı, su közderi respublikalıq menşikte, II-deñgeydegi kanaldardıñ 30%-ğa juığı kommunaldıq menşikte III, IV-deñgeydegi kanaldardıñ birazı şarua qojalığında, köpşiligi egesiz bolıp kelgen. Jerastı suı jaqın ornalasqan alqaptarda bolatın tik drenajdar, magistraldıq qaşırtqılar, kişigirim qaşırtqılar tügelimen iesiz bolğan. Ärine, mwnday jağdayda suarmalı jerlerdi tiimdi paydalanu mümkin emes. Taldau jürgizgende täuelsizdik alğannan beri äbden jinaqtalıp, qordalanğan, wşı-qiırı joq problemalarğa keziktik. Bwl mäselelerdiñ barlığın şeşu üşin Ükimet tolığımen bet bwrıp, kün tärtibindegi eñ negizgi mäsele retinde qarap, oblıs basşılarınan jüyeli türde talap etip otıratın mäsele boluı kerek edi.

Ökinişke oray, 2017 jıldıñ ayağına deyin bwl mäsele ükimette bir ret te qaralğan joq. Senbeseñizder, Ükimettiñ saytın aşıp, arhivterdegi materialdardı saralap köz jetkizuge boladı.

Osı mäseleniñ barlığı tek Su resurstarı komitetine ğana qatıstı boldı. Oblıs basşılarınıñ işinen Saparbaev B.M, Mırzahmetov A.I, Batanov A., Bakauov B. qana bwl mäselege jaqsı köñil bölip, olarmen qoyan-qoltıq birge jwmıs atqaru mümkinşiligi boldı.

Qarapayım şarualar bizdiñ bastamalarımızdı öte ülken quanışpen qarsı aldı jäne bizdiñ jwmıstarımızğa köp kömekterin tigizdi. Bwl jwmıstardıñ barlığın 2014 jıldıñ mamır ayında bastap, qaraşanıñ bas jağında ayaqtadıq. Bizdiñ qolımızda Qazaqstan egistikterindegi su jüyeleriniñ tolıq jağdayı turalı mälimetter tügel jinaqtaldı.

İsten şığıp qalğan 1 mln gektarğa juıq suarmalı jerlerdiñ 610 mıñ gektar jeri swranısqa ie bolıp şıqtı, qalğan 390 mıñ gektarğa juıq jer isten şığıp, jaramsız bop qalğan jerler. Swranısqa ie jerlerdiñ egelerin anıqtap, olardıñ qoldarınan «su kelgen jağdayda jerdi paydalanamın» degen qağaz aldıq jäne är audandağı jerlerdi «iske qossa, paydalanamız» degen   audan   äkimşilikteriniñ, odan keyin oblıs äkimşilikteriniñ kepildeme hattarın aldıq.

Alğaşqı analitikalıq anıqtama dayındağanda 2014 jılı Aqtöbe oblısı, Aqmola oblısı, Qostanay oblısı, Soltüstik Qazaqstan oblısı, Qarağandı oblısı bizge suarmalı jer kerek emes dep, bwl şaruamen bastarın auırtqısı kelmegen bolatın. Biz qanşama tüsindirgimiz kelgenimen, olar köñil audarğıları da, tüsingileri de kelmedi.

Al qazirgi jağday müldem basqaşa. Basqa oblıstarda suarmalı jerler aşıla bastadı, investiciya bara bastadı, jwmıs orındarı aşıla bastadı, osılardı körip ol oblıstar da jerdi igeruge kiristi.

Atqarılatın jwmıstardıñ barlığınıñ kölemin anıqtap, oğan kerekti qwrılıs materialdarın anıqtap, köptegen gidro-qondırğılardıñ sanın, parametrlerin anıqtap, olardıñ barlığınıñ qwnın da şığardıq.

Tağı qanşa su qoymaları, ülken su toraptarı apattı jağdayda ekenin anıqtadıq, olardıñ qaysısın qanday kezekte jöndeu kerektigin de anıqtadıq. Nätijesinde 610 mıñ gektar twraqtı suarmalı jer qalpına keltiriletin boldı. Wmıtpasam, 380 mıñ gektar limandıq suarmalı jer qalpına keltiriletin boldı. Apattıq jağdaydağı 41 su nısandarı anıqtaldı. Jañadan 21 su qoymasın salatın boldıq. 2014 jılı men kelgenge deyingi qabıldanğan bağdarlamanı tügel qayta qarap şıqtıq.

Tüsinikti bolu üşin negizgi üş parametrli tablica retinde körseteyik.

Eski programma Bizdiñ wsınıs Ayırması
Aynalımğa qosılatın suarmalı jer, mıñ ga. 60 610 +550
Ünemdeletin su mölşeri, mlrd. m3 0,9 2,4 +1,5
Köktemgi qar, jañbırdıñ suın jinaqtau, mlrd. m3 0,6 1,9 +1,3
Jwmsalatın şığın mlrd. teñge 1533 580 -963

Eski programmanıñ basqa barlıq parametrleri artıq jağına özgerdi. 2014 jıldıñ mamır ayınan bastap, 2014 jıldıñ qaraşa ayına deyin barlıq qızmetkerlerdi jwmıldırıp atqarğan jwmıstıñ nätijesi osınday boldı. Su şaruaşılığınıñ barlıq qızmetkerleri, bwl jwmıstar olardıñ tikeley mindetterine kirmese de, bwl jwmısqa ülken qızığuşılıq tanıtıp, ayanbay eñbek etti. Sebebi olar maman bolğandıqtan, özderi sol jergilikti jerde twrğannan keyin künnen-künge tozığı jetip, isten şığıp jatqan su jüyelerin körip, öte qattı ökinetin. Bwl mäselelerdi jergilikti jerlerde qanşama kötergenmen, mäselege eşkim qwlaq asqan emes. Su jüyeleri isten şıqqannan keyin ondağı jer de isten şığadı. Sol jerden künin körip otırğan adam kün köretin tabıs közinen ayırılğannan keyin qalağa qarap köşe bastaydı. Täuelsizdik jıldarında 1 mln. gektar jer isten şıqqan bolsa, bir otbasığa 5 gektardan bolğanda, 200 mıñğa juıq otbası tabıs közinen ayırılıp, qalağa köşuge mäjbür boldı. Sol jerdiñ önimderi arqılı mal şaruşılığımen aynalısatın tağı da 100 mıñğa juıq otbası da jwmıssız qalıp, qalalarğa köşuge mäjbür boldı. Olar qalağa kelip, ne baspana joq, ne jwmıs joq, söytip äleumettik jağdayı tömen otbasılarğa aynaldı. Jetispeuşiliktiñ saldarınan qalağa kelgen jastar wrlıqqa, kisi tonauşılıqqa wrındı. Nätijesinde qılmıs öse tüsti.

Suarmalı jerlerden ayırıludıñ osınday ülken äleumettik, ekonomikalıq, sayasi saldarı boldı. Aldıñğı maqalada aytqanday, joğaltqan qarjımız 200 mlrd. dollarğa juıq boldı. Jäne bizdiñ bwl keltirip otırğan mälimetimiz egistik alqapta öndirilgen önimniñ esebimen ğana körsetilip otır. Eger onı qayta öñdeu, saqtap qoyıp, keyinirek satılatın qımbat bağalarımen eseptesek, bwdan 2 esege juıq köp boluı mümkin.

Osı analitikalıq materialdardıñ barlığın jinaqtap, dayın bolğan soñ, qaraşanıñ 13-i küni Elbasığa «bergen tapsırmañızdı dayındap boldım, bayandauğa dayınmın» dep hat jazdım. Ol kisi meni qaraşanıñ 19-ı küni qabıldadı.  Men barlıq män-jaydı asıqpay bayandap şıqtım. Ol kisi «seniñ mınauıñ qiyal-ğajayıp ertegi siyaqtı eken» dep küldi. Keyin «wsınısıñ öte jaqsı eken, naqtı eseppen, däleldermen jasağan ekensiñ» dep meniñ analitikalıq anıqtama jazğan qağazıma mına tömendegi bwrıştamanı jazdı: «B.Sağıntaevqa, A.Mamıtbekovke. I.Abişevtiñ wsınıstarı bwrınğı bağdarlamadan wtımdı. Qarap, ükimette şeşim qabıldau üşin. N.Nazarbaev. 19 qaraşa 2014 j.» (Surette Prezident fişkası).

Jalpı, Elbası eşqanday komitet basşısın qabıldağan emes. Meni birneşe ret qabıldauı ol kisiniñ su şaruaşılığı salasına degen alañdauşılığın bildirse kerek. Ayta ketetin tağı bir jayt, ol kisi su salasın öte jaqsı biledi. Bizdiñ barlıq basşılarımızdan artıq biledi. Prem'er-ministrlerdiñ, vice-prem'erlerdiñ, ministrlerdiñ bir de bireui ol kisiniñ bilgeniniñ jartısın da bilmeydi. Men bwl oydı jağımpazdıq üşin emes, şındıq üşin aytıp, jazıp otırmın. Al endi osınşama qıruar aqşanı bir bağdarlamadan ünemdelgenin körip otırıp, ne sebepti basqa bağdarlamalardı da taldap, zerttep köru jöninde tapsırma bermegenin tüsinbedim.

Elbasınıñ aldında bolıp, jwmısımızğa tolıq oñ bağa alğannan keyin köñil-küyim köterilip, quanıp şıqtım. Ondağı oyım, josparımızdıñ barlığı endi op-oñay iske asatın boldı, halıqqa öte paydalı bolatın boldı dep qattı quandım. Men ol kezde alda ne kütip twrğanın bilgen joq edim...

2014 jıldıñ jeltoqsan ayınan bastap, 2016 jıldıñ jeltoqsan ayına deyin 2 jıl boyı eski programmağa özgeris endirumen jürdik.  Mısalı, 1 trln artıq josparlanğan bwrınğı programma işinde biz jürgizgen esepterdiñ bir de bireui bolmasa da, men ketkennen keyingi 9 ayda op-oñay qabıldanıp, qomaqtı qarjılar böline bastağan... Bizdiñ qısqartqan, barlıq esep-qisabı bar naqtı däleldengen bağdarlamamız 2 jıl degende äreñ qabıldandı. Sonda 2 jıl teksergende eşqanday parametr özgergen joq, tek işindegi sözderdi «olay jazu kerek», birese «bılay   jazu   kerek» degen sıltaularmen sozıla berdi. Bir jiında Elbasığa bağdarlamanıñ sozılıp jatqanın aytqanımda, tiisti ministrlikter mağan jabılıp ketip, men kinäli bolıp şıqtım. Eski programmağa böline bastağan qarjılar sap tıyıldı. Endi qarjını byudjetten emes, halıqaralıq qarjı wyımdarınan nesie retinde alıp, jwmıstı atqaru jöninde tapsırma aldıq. Eski bağdarlamada körsetilgen byudjettik qarjı közi söytip özgerip şığa keldi.

Bağdarlamanı qabıldamay äure-sarsañğa salıp jürgen 2 jıldıñ basında aytsa, Bağdarlama qabıldanğanğa deyin qarjı mäselesin şeşip, dayın bolıp, Bağdarlama qabıldana salısımen 2017 jıldan jwmıstardı bastap ketuge bolar edi. Olay bolmadı. Bizdiñ jaña bağdarlamamızdı ükimet eki jıl degende äreñ qabıldadı da, memleketten qarjılandırudan bas tartıp, qarjı közin özgertip, «halıqaralıq qarjı wyımdarınan nesie alıñdar» dep bekitip berdi...

Sonımen, ekonomikalıq-äleumettik jağınan tiimdi jaña bağdarlamağa qarjını qaydan taptı? «QazSuŞar» mekemesi basşılar Jampozovtıñ, Mwhamedievtiñ öliminiñ artında ne twr?..

Bwl swraqtarımızdıñ jauabın da köp keşikpey biletin bolamız dep ümittenemin...

Materialdı äzirlegen Säule Äbedinova

Abai.kz

51 pikir