Jeksenbi, 22 Qırküyek 2019
Anıq 2017 15 pikir 29 Tamız, 2019 sağat 11:02

Qaterli qarusız älem qwru – beybitşilik kepili

Almatı qalasında 29 tamız – YAdrolıq sınaqtarğa qarsı is-qimıldıñ halıqaralıq künine oray arnayı basqosu ötti. İs-şaranı Sırtqı ister ministrliginiñ Almatı qalasındağı ökildigi, BWW-nıñ Qazaqstandağı aqparattıq byurosı jäne äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universiteti birlesip wyımdastırdı.

Qazaqstan Respublikası Sırtqı ister ministrligi Almatı qalasındağı ökildiginiñ jetekşisi Erlan Isqaqov söziniñ älqissasın 2009 jılı 2 jel­toq­san küni BWW Bas Assambleyası №64\35 qararın qabıldap, 29 tamız YAdro­lıq sınaqtarğa qarsı is-qimıldıñ Halıq­aralıq küni retinde bekitkenin eske tüsi­rumen bastadı. «Keñes Odağınıñ Se­mey yadrolıq poligonında 1949 jıldan bastap jürgizgen yadrolıq sınaqtarı 1991 jılı jabılğan bolatın. 40 jılğa sozılğan osınday sınaqtar barısında 2000 yadrolıq sınaq jürgizildi. 1949-1963 jıldarı Semeydegi aşıq yadrolıq jarılıstar kezeñi bolıp sanaldı», dep atap ötti diplomat.

Qazaqstan Respublikası Wlttıq Ğı­lım akademiyası Joğarı energetika institutınıñ esebi boyınşa Se­mey poligonında sınalğan yadrolıq zaryadtardıñ quatı Hirosimadağı sı­nalğan yadrolıq bombanıñ quatınan 2,5 mıñ ese köp ekenin körsetti. YAdrolıq bäse­kelestiktiñ ekinşi kezeñi 1963 – 1989 jıldar aralığı. 1963 jılı KSRO, AQŞ jäne Wlıbritaniya arasında jer betindegi jäne auada, su astında atom qaruın jaruğa tıyım salu turalı kelisimge qol qoyıldı. Jer betindegi jäne auadağı yadrolıq jarılıstar toqtatıldı, biraq yadrolıq bäsekelestikti toqtatqan joq. Kelisim tek yadrolıq jarılıstardı jerdiñ astına äketti. Ärine bwl eki eldiñ yadrolıq bäsekelestigine eşqanday jaqsı nätije bergen joq, tek qana halqımızdıñ ömirine, densaulığına, mädenietine, ekonomikasına ülken ziyanın tigizdi. KSRO siyaqtı alıp imperiya qwlağanda oğan qarastı strategiyalıq yadrolıq küşter tört elde qaldı. Resey jerinde 20750, Ukrainada 4025, Belarus'te 825, Qazaqstanda 1216 yadrolıq oqtwmsıqtar saqtalğan eken. Amerika ükimeti Nevada ştatında jürgizilgen sınaqtardıñ adamzat pen tabiğatqa alıp kelgen şığın kölemin 100 milliard dollarğa şaqqan körinedi. «Qazaqstan jerindegi jüzdegen jarılısqa wlasqan bwl sınaqtardıñ saldarı aymaqta twratın adamdarğa ülken qasiret äkeldi», dep atap ötti diplomat.

yadrolı

Odan äri diplomat, bwl mäsele halıqaralıq qoğamdastıqtardıñ nazarında twruı tiis ekenin jiılğan qauım­nıñ qaperine salıp ötti. «Öt­kendi özgertu mümkin emes, alayda keleşekti özgertu mümkindigi bar. Qazaq­stannıñ ğalamdıq bastaması, ATOM jobası arqılı Qazaqstan yadrolıq qa­rudan azat älemniñ jaña bolaşağın qa­lıp­tastıruğa öz ülesin qosıp otır. Biz mwnday basqosular alañı arqılı ha­lıqaralıq qauipsizdik mäseleleri bo­yınşa dialogtı damıtu mümkindik­teriniñ jaña qırların tanıtatın bolamız. YAdrolıq qaru bar jerde adam­zattıñ jarqın bolaşağı nemese erteñgi künge senim turalı söz qozğaudıñ özi mümkin emes. Sol sebepti biz bügingi jiınğa jastardı tartıp otırmız» dep atap ötti diplomat.

Qazaqstannıñ BWW-dağı Qazaq­stan­nıñ twñ­ğış ökili Aqmaral Arıs­tanbekova 1991 jıldağı sayasi ahualdı eske alıp ötti. «Qazaqstan köp­vek­torlı sırtqı sayasat bağıtın jürgize otıra basqa memlekettermen biri­gip öziniñ ıqpal etu aymağında mem­lek­et­aralıq qatınastardıñ qazirgi zamanğı jüyesin qalıptastırıp, Ortalıq Aziya men Qazaqstan yadrolıq qarudan azat aymaqqa aynaldı.

Qazaqstanğa asa iri yadrolıq arsenal KSRO-dan «mwrağa» qaldı. Oğan qosa, respublika aumağında älemdegi eñ iri poligondardıñ biri – Semey yadrolıq sınaq poligonı ornalasqan edi. Osılayşa täuelsizdiktiñ bastapqı jıldarınan respublikamız özin özge eldermen keñ auqımdağı ıntımaqtastıq üşin aşıq, beybitsüygiş memleket retinde körsetti. Köbine osı şeşimderdiñ arqa­sında elimiz auqımdı şeteldik inves­ticiyalar tartuğa qol jetkizip, älemdik derjavalardıñ keñ qoldauına ie boldı», dep atap ötti A.Arıs­tanbekova.

Kezdesu – pikir almasuı formatında ötken halıqaralıq jiında Qazaq­standağı qoğamdıq birlestikter atınan söylegen jastardıñ batıl pikiri ha­lıqaralıq wyım ökilderiniñ nazarın audarğanı jiın barısında bayqalıp twrdı. Aqparattıq tehnologiya salasınıñ mamanı, sarapşı Medeu Äbişovtiñ «Adamzatqa töngen qauip eselenip ketti. Küni keşege deyin biz tek yadrolıq qaruğa ğana nazar audarıp keldik. Qazir jasandı intellekterdiñ mümkindigi adamzattıñ baqılauınan şığıp ketti. Bügingi ğalımdar komp'yuter mümkindigin birneşe mıñ esege küşeytkenimen, onı bağdarlamalau kodınıñ şeñberinen şığaruğa qol jetkizbey, şektep tastadı. «Jasandı intellekt» tirkesi adamnıñ sanasın jasandı jolmen jasau ideyasın arqalağandıqtan, ol adam siyaqtı erkin oylau qabiletine ie boluı tiis. Bwdan keyingi jağday ne bolmaq? GoogleX ğalımdarı adam miı men közderiniñ arasında aqparat tasımaldaytın neyrondardıñ funkcionaldıq jüyesin köşirip ala aldı. Qazir bwl ädisti Qıtay ükimeti halqın baqılauda wstauğa paydalanıp otır. Olar köşelerdegi kameralardıñ kömegimen ötip bara jatqan azamattıñ betin skanerleu arqılı onıñ kim ekenin anıqtay aladı. Ökinişke qaray, jasandı intellekt osınday maqsatta da qoldanılıp jatır. Adamzatqa töngen jappay qırıp-joyudı közdeytin yadrolıq qarumen şektelip otırğan joq. Qauip eselenip ketti. Sol sebepti osı mäseleni jastar atınan nazarlarıñızğa wsınğım keledi», dep sözin tüyindedi Medeu Äbişov.

Abai.kz
15 pikir