Seysenbi, 22 Qazan 2019
Ätteñ... 2247 6 pikir 31 Şilde, 2018 sağat 09:18

Qarausız qalğan Qapal

Tarihqa sonşalıqtı qızıqpaytın adamnıñ özi Qapal haqında az-kem aqparat biler edi. Eñ aldımen onıñ bekinis bolğan tarihın auız toltırıp aytuğa boladı.  Bekinisti aytqan soñ, äñgimeni Ş. Ualihanovpen sabaqtap kep jiberseñiz bwl jer turalı biletiniñizdi naqtılay tüser ediñiz. Jüregi bardı eljiretpey qoymaytın Tamşıbwlağınıñ özi aytuşını şirıqtırıp, tıñdauşını odan sayın wyıta tüser edi.

Jetisudı köremin degen kisige aldımen Qapaldı körsetip almaq kerek. Auıldı aynala qorşağan qarağaylı taudıñ özi sulı, nulı ölkeniñ peyzajına bas keyipker boluğa jarap-aq twr. Nesin jasırayıq, tabiğat Qapalğa peyzaj tüzerde eşteñesin ayap qalmağan sıñaylı.

Biraq bwl ölke qarausız qalğan. Ras, Tamşıbwlaq bayağışa möldireydi. Qarağayı aspanğa qol sozğan asqarı da päseymegen. «Wlı üylesimniñ» jüyesin bwzbay, ağuğa tiis su ağıp, köşuge tiis bwlt köşip baradı. Enjarlıq tanıtatın biz ğana. Ne mädeniet kerek emes. Ne tarihi jädiger qajet emes. Qandayda bir öñirdiñ mädeni orındarın aralamay, ol ölkege bardım, elimen tanıstım deuge bolmas. Bwl mendik wstanım.

Aldımen aqın Saranıñ mwrajayına meyman boldıq. Odan soñ, Fatima Ğabitova tuğan üydi izdey bastadıq. Qaydasıñ, men qadirleytin ädebietşi qızdıñ besik jırın tıñdağanına kuä bolğan keñistik?!

Jolay qwlağalı twrğan ağaş üylerge közim tüsti. Üyde de bolmıs (energetika) bar. Jertölesine oqıralağan siır köleñkelep, tabaldırığınıñ astına it küşiktep jatsa da, säuleti bölek tarihi üyler tım mañğaz. Qasqayıp twrıp bizdiñ ıjdağatsız tirligimizben öz älinşe küresetin sekildi me, qalay özi?! Köpesterdiñ üyi...bälkim, Qapaldıñ qarağayınan  salınğan bolar. Ağaştardağı örnekter özinşe bir saltanat qwradı. Esikterinde qara qwlıp, biraq äyneksiz terezeler. Osınday da boladı eken-au.Terezesiz üydiñ qwlıp ne säni?

Fatimanıñ üyi de däl osı küyde. Eger auıl twrğını «Fatima Ğabitovanıñ balalıq şağı ötken üyi - osı» dep körsetpegende, ol jerden ötip kete berer edim. Sebebi, ol jöninde eşqanday jazu joq. Mazarda da baqilıq bolğandardıñ kim ekeni häm qaşan qaytıs bolğanı jazılıp twrmaytın ba edi?! Qwddı mwnda eşqanday da mwrajay bolmağan sekildi. Eger Qapal bekinisiniñ irgesi 1847 jılı qalansa, qazaq ädebietniñ tarihına ölşeusiz mwra qaldırğan qayratker qız 1903 jılı düniege kelse, bwl üydiñ boy kötergenine qanşa jıl bolğanın topşılay alar ediñiz.

Bwl mwrajay nege mwnday küy keşti? Ol, tipti, mwrajaylar tiziminde de joq eken. Sol üşin jabılıp qalsa kerek. Ärkimniñ auzında jürgen "Ruhani jañğıru" degen tirkes te Qapaldağı HİH ğasırdıñ arhitekturalıq qwndılığın qwtqara almaytın sekildi. Sonda kim üşin jañğırıp, neni jañğırtpaqpız? «Öner, bilim bar jwrttar» Qapalday jeri bolsa, qayter edi bilesiz be? Bälkim ağaş üylerdi saqtap, köne köpester qalaşığın jasar ma edi. Päueskege otırğızıp alıp, kelgen turisti aldımen Tamşıbwlaqqa täu etkizip, jarasın sumen-aq emdep jazğan köşpeliler tanımımen tam-twmdatıp tanıstırıp öter... Arı qaray da qiyalday beruge boladı. Biraq beyqam älem Qapaldıñ aspanınıñ astınada şırıldap wşıp jürgen qiyalımdı qaytsin?

Aynwr Töleu

Aqsu audanı

Almatı oblısı

Abai.kz

6 pikir