Jwma, 18 Qazan 2019
Bw ne mazaq? 4954 7 pikir 28 Mamır, 2017 sağat 12:40

«Üş ülken tärtip» pen «Segiz saqtıq» 

 

 

 «Üyimizde, törimizde,

Portrette twrğan kim?

Kimniñ jüzi tanıs bizge,

Bizge jaqın tuğan kim?» nemese

 

«Lenin bizdiñ atamız,

Sayasına jatamız.

Qarsı kelgen dwşpandı

Qaq jürekten atamız» - deytin tañdaydıñ şañın qağatın än men taqpaqtı qazaq qoğamı wmıtqalı qaşan. Sovet ökimeti ne istese, sonı aynıtpay qaytalağan jüñgolıq kommunister de kezinde halqqqa mına tömendegi joldardı jatqa aytqızıp ığır etip edi. Sol dästür bügingi QHR da qayta jolğa qoyıla bastaptı. Aldımen, töñkeristik äskerlerge arnalğan «Üş ülken tärtip» pen «Segiz saqtıqtı» oqıp alayıq:

 

Töñkeristik äskerler este saqtaymız,

«Üş ülken tärtip», «Segiz saqtıqtı»:

Birinşi, barlıq ärekette qolbasşılıqqa bağınamız,

Ayaq alıstı bir kelki tastap, jeñiske jetemiz!

Ekinşi, bwqaranıñ ine, sabaq jibin almaymız,

Bwqaranıñ qwlşına qorğauına ie bolamız!

Üşinşi, barlıq oljanı qazınağa tapsıramız,

Halıqtıñ auırtpalığın jeñildetuge tırısamız!

 

«Üş ülken tärtipke» boysınıp,

«Segiz saqtıqtı» wmıtpaymız:

Birinşi, sözde sıpayı bolamız,

Bwqaranı qwrmetteymiz, dandaysımaymız!

Ekinşi, sauda-sattıqta ädil bolamız,

Ädil alıp, ädil berip, ozbırlıq jasamaymız!

Üşinşi, bireuden qarız alsaq,

Joğalnpay, uağında qolma-qol qaytaramız!

Törtinşi, eger de büldirip qoysaq,

Bağasın kemitpey tölep beremiz!

Besinşi, adam wrmaymız, inattamaymız,

Bwzaqılıq ädetti batıl joyamız!

Altınşı, bwqaranıñ eginin qorğaymız.

Jorıqta, soğısta abay bolamız!

Jetinşi, äyelderge qırındamaymız.

Bwzaqılıq ädetti batıl joyamız!

Segizinşi, twtqındardı jäbirlemeymiz, albatı tintpeymiz.

Tärtipke sanalı boyswnamız,

Özara baqılaymız, qayşılıq etpeymiz!!!

 

***

Qıtaydıñ qızıl äskeri elge maza, jwrtqa tınıştıq bermegen soñ, qarapayım halıqqa janı aşığan bir iman jürekti azamat osı öleñdi jazıp (nemese jazdırıp), oğan jigerli än şığarıp (nemese şığartıp), onı qızıl jauıngerden bastap, auıldağı qara halıqqa deyin aytqızğanın biz jaqsı bilemiz. Qıtay wltı ğana emes, sol elde jasaytın 56 wlttıñ tili jaña şıqqan balasınan bastap, qartayğan qariyasına deyin «Üş ülken tärtip» pen «Segiz saqtıqtı» şırqağanın közimiz kördi. Osı künderi Qıtaydan Ata jwrtqa oralğan qandastarımızdıñ 45-50 jastan joğarğılarına qwlaq qağıs etseñ boldı, älgi "halıqtıq änwrandı"  eki tildegi mätinimen qwyqıljıtıp şırqay jöneledi. Äsirese, Ürimji, Beyjiñ sekildi ülken qalalarda oqığan ağa-apaylarımız, tipti,  jaqsı aytadı. Sebebi, Mau Zıdwñ zamanında düniege kelgen bwl än ol eldiñ azamattarına wzaq jıl boyı, kündiz-tüni aytqızıldı. Obalı ne, tükke jarımağan teksiz ben kedeydiñ wrpağınan qwralğan «Qızıl armiya» jauıngerleriniñ sana-sezimine «ÜŞ ÜLKEN TÄRTİP» pen «SEGİZ SAQTIQTIÑ» azdap ıqpal etkenin, «bwqaranıñ ine, sabaq jibin almaytın», «barlıq oljanı qazınağa tapsıratın», «adam wrmaytın, inattamaytın», «äyelderge qırındamaytın» jarasımdı qoğam qalıptastıruğa köp-körim äseri bolğanın ayta ketuimiz kerek.

Mau Zıdwñ ölip, ornına bay balası, şetelde oqığan Dıñ Şaupiñ bilikke kelgen soñ, ol sayasi küresti birden toqtatıp, bükil eldi ekonomikanı damıtuğa bet aldırdı. Ruhani jañğırudı bastadı. Qoğamnan eski-qwsqı bwzaqılardı alastau üşin, Dıñ aqsaqal özi bas bolıp üş dürkin memleket köleminde 1981 jıldan bastap «Tor jayu» operaciyasın jürgizdi. Şartı: tez, auır, aşıq sottau! «ÜŞ ÜLKEN TÄRTİP» pen «SEGİZ SAQTIQTA» aytılğan ayuandıq ärekettermen aynalısatındardıñ qarası öşip, aynalası eki-üş jıldıñ köleminde bükil Qıtay qoğamında mamırajay tınıştıq ornadı da qaldı. Arada on jıldı ötkizip jiberip, bir eki-dürkin raqımşılıq jasadı. Jazası wzaq jıldarğa kesilgenderdiñ bir bölimi türmeden bosap, auılğa oralğanda, olarğa eñbek etuden, sauda-sattıqpen aynalısudan basqa eşteñe qalmağan  edi. Öytkeni, bükil halıq narıq ekonomikasınıñ qızığına kirip ketken, bay-baqıttı twrmıstıñ qwlağı körine bastağan bolatın. Söytip, Mau Zıdwñ zamanınıñ keyip-kespirin, ondağı qıtay äskeriniñ bükil bolımısın ayparaday aşıp kelgen «ÜŞ ÜLKEN TÄRTİP» pen «SEGİZ SAQTIQ» özdiginen-aq jayına qalğan-dı. Biraq, soñğı bir jıldıñ köleminde ataña nälet sol «ÜŞ ÜLKEN TÄRTİP» pen «SEGİZ SAQTIQ» Şıñjañ ölkesinde qayta aytqızıla bastaptı. Onda da qıtaylarğa emes, özge az wlt ökilderine, naqtılap aytsaq, qazaqtarğa!

Sonda, Dıñ Şaupiñ reformasımen jañğırğan qıtay wlttıq sanası Si Czin'pin zamanına kelgende qayta bayağı eski kebin kigeni me?! Joq älde, özge wlt ökilderin qorlau, mazaq etu me bwl?!! Qalay bolğanda künde de bwnı jaqsılıqtıñ nışanı dey almaymız.

A. Mwqabay

Abai.kz

 

 

 

7 pikir