Jwma, 13 Jeltoqsan 2019
Mäyekti 6081 0 pikir 27 Säuir, 2016 sağat 13:17

AŞIQ HATQA QOL QOYĞANDARDIÑ AYTARI BAR

Täuelsizdiktiñ 25-jılında   Bilim jäne ğılım ministrligine 14 - ministr tağayındılıp, ol qarapayım orta mektepterge eksperiment jürgizuge kirisip ketti. Mektepderde tek qana 3 pändi (qazaq tili, ädebieti men tarihın) qazaq tilinde, qalğan pänderdi ağılşın jäne orıs tilderinde oqıtu jüyesine köşiruge wsınıs jasadı. Äsirese  orta mektepterde jaratılıstanu ğılımdarın tek «ağılşın tilinde» oqıtu kerektigin ekpin tüsire ayttı.

Bwğan wlt ziyalıları, akademikter men qoğam qayratkerleri, BAQ ökilderi men qalamgerler qauımı öre türegelip, ınta-şıntasımen qarsılıq bildirdi. Tipti, Prezident Nwrswltan Nazarbaevqa Aşıq hat joldap, ministr Sağadievtiñ  «eksperimenti» Memlekettik tildi joyıp tınuğa bağıttalğanın eskertti.

Ötken aptada Astanada brifing ötkizgen ministr Erlan Sağadiev mırza Aşıq hat jazuşılardı ayıptap bılay dedi:  «Men ol peticiyanı oqıdım. Qol qoyğandardıñ işinde jası ülken, qwrmetti azamattardıñ barın tüsinemin. Meniñ oyımşa, olar bizdiñ jobanı tüsinbegen siyaqtı. Olardıñ basın qosıp, barlığın tüsindirip bermekpin. Bwl – bir. Ekinşiden, olardıñ işinde öz balaların memleket qarajatına orısşa da, ağılşınşa da şet elderde oqıtqandar bar. Olar bireu de emes, ekeu de emes. Olarğa ne kerek? Olar özderin elita sanaydı, al, qarapayım qazaqtarğa bilim kerek joq dep esepteydi».

Ministr  mırzanıñ aytqandarı şındıqqa saya ma? Bwl turalı älgi hatqa qol qoyğandardıñ özderi ne deydi? «Abai.kz» portalı atalğan hatqa qol qoyğan akademik Asqar Jwmadildaev pen sayasatker Ämirjan Qosanovtıñ pikirin bilgen edi.

 

Asqar Jwmadildaev, fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor,   QWA akademigi:

MINISTR JAQSI ADAM, BİRAQ, MENİÑ BALAMNIÑ AYIBI NE?

-Ministr mırza ras aytıp otır. Meniñ balam qazaq tilinde, ağılşın tilinde, orıs tilinde şetelde oqıdı. Biraq, Memleketten bir tiın almay, öz eñbegimen şetelge oquğa grant wtıp alıp, barıp oqıp keldi. Däl meniñ balama Memleket ayrıqşa jağday jasadı dep ayta almaymın.  Amerikalıq komp'yuter programmasın şığarumen aynalısatın «Intel» korporaciyasınıñ jarısına qatısıp, qola medal' wtıp alıp, şetelge oquğa tüsti meniñ balam. Öz qarjısına barıp bilim alıp qayttı. Oğan bola meni, meniñ balamdı ayıptauğa bola ma? Mwnda logika qisınsızdau, bilesiz be?!

Men - Qazaqstan Respublikasınıñ azamatımın, Siz de osı eldiñ azamatısız... Men Memleketke twraqtı salıq tölep kelemin. Siz de... Jañağı balalardıñ oquına bölinetin qarjı sol salıqtan alınadı. Mümkindik bärine teñdey etip beriledi. Barlığınıñ balası ozıp şığuı, biraq, mümkin emes. Logika osında, mine.  Bireudiñ balası ozıp şığadı, bireudiñ balası keyin qalıp qoyadı. Oğan bala kinäli emes qoy?!

Men ministrge qarsı emespin. Dwrıs, jalpı ministr jaqsı jigit. Öte bilimdi, fiz-mattı bitirgen. Meniñ qarsı bolıp otırğanım mınau: men mısalı 5 tilde erkin söyleymin. Men bes tilde söyleydi eken dep, basqaların da küştep bes tilge üyretuge bola ma?

Men ağılşın tilin oqıtuğa qarsı emespin. Kerek deseñiz, sonau jıldardan beri osı ağılşın tilin oqıtudı talmay qaytalap kelemin.

Meniñ qarsı bolıp otırğanım mınau: «Orta jäne jalpı bilim beretin mekemelerde jaratılıstanu ğılımdarın «tek qana» ağılşın tilinde oqıtu kerek» dedi ministr mırza. Men osı jerdegi «tek qana» degen sözge qarsımın. Ras, qazir elimizdegi, onıñ bilim beru jüyesindegi 80 payız ğılımi oqulıqtar, tuındılar ağılşın tilinde. Tek ağılşın tilin üyretu – qazaq tiliniñ esebinen jürgizilmeui kerek. Kerek deseñiz, sol ğılımdı qazaq tilinde söyletuge äbden boladı. Bala öziniñ qazaq tilinde oqi almay jürip, onı ağılşınşağa mäjbürlep qoyuğa bolmaydı.

Mısalı, endi älemdik täjirbiemen salıstırayıqşı. Qazir düniejüzinde jaratılıstanu ğılımdarın «tek qana» ağılşın tilinde oqıtıp jatqan birden-bir memleket – Malayziya. Malayziya qazir ministr mırzanıñ aytıp otırğan reformasına äldeqaşan köşip alğan.

Däl osı jüyege Japoniya men Oñtüstik Koreada köşpek bolğan. Keyin bwdan bas tarttı.

Men qaytalap aytamın. Ağılşın tilin üyrenu qiın emes. Al matematikanı üyrenu qiın! Qazaq tilinde matematikanı oqi almay jürgen qazaq balası – ağılşın tilinde oqıtsaq, nağız sauatsız wrpaq tärbielenip şığuı mümkin.

Bwl - Kembridj ädisi dep atalatın jüye ğoy. Biraq, osı jüyeni sol AQŞ nege öz mektepterinde qoldanbaydı, Batıstıñ damığan memleketteri nege öz mektepterinde qoldanbaydı? Mısalı düniejüzinde halıqnıñ sanı 1 million ğana Estoniya degen el bar. Onda orta mektepterde jalpı bazalıq bilimdi tek eston tilinde beredi. Sondıqtan meniñ aytpağım, jalpı bilimdi qazaq tilinde de beruge boladı. Eger oquşı qazaq tilinde bilim alamın dep talpınıp twrsa, onıñ qwqığın şekteuge bolmaydı.

Ministr jaqsı adam, bilimdi jigit, kezinde biznespen aynalısqan. Garvardta oqıp kelgen. Tek qazir halıqpen qoyan-qoltıq jwmıs isteuge täjirbiesi jetpey jatır. Al joğarıdağı ayıptauı qisınğa kelmeydi.

 

Ämirjan Qosanov, sayasatker:

ANA TİLİN BİLGENDİKTEN BALALARIM ŞETELDİK KOMPANIYALARDA JWMIS İSTEDİ

-Aqtalatın jay joq! Qwday bergen üş balam da qazaq mektebinde oqığan, oqıp jatır. Biraq şet tilderin de jaqsı biledi. Bir qızığı, olardıñ Qazaqstandağı şetel kompaniyasına jwmısqa twruına olardıñ qazaq tilin jetik bilgeni mıqtı sebep boldı! Öytkeni, ol kompaniya basşıları: «Biz Qazaqstanda jwmıs isteymiz. Sondıqtan da bizge qazaq tilin biletin mamandar kerek», - degen eken. Osını da wmıtpauımız kerek!

Men özimdi elita sanamaymın! Köp qazaqtıñ birimin. Bilim bar qazaqqa kerek. Tek qazaq tiline nwqsan keltirilmeui kerek, gäp sonda. Bastauış sınıptarda bilim tek qazaqşa berilui tiis. Al odan keyin orıs tili men ağılşın tilin oqıtqanğa qarsı emespin. Biraq jaratılıstanu pänderin tek qana ağılşınşa oqıtuğa qarsımın. Odan qazaq tiliniñ bedeli kemip ketedi jäne ol ğılımdardıñ qazaq tilinde damuı kenjelep qaladı. Al şetelde oqığısı keletin oquşılar üşin arnayı kurstar arqılı şet tilin tereñdetip oqıtıp jatsa, nesi ayıp?

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

0 pikir