Beysenbi, 27 Aqpan 2020
Qoğam 4885 0 pikir 28 Säuir, 2014 sağat 11:55

"MENİ BÜGİN QARALAĞANDAR ERTEÑ WYALATIN BOLADI"

– Jarılqap mırza, «Añız adam» jurnalınıñ kezekti sanı Adol'f Gitlerge arnaluı jurnaldıñ şığu merzimi twrğısındağı kezdeysoqtıq pa, joq älde 9 mamır men Euraziyalıq ekonomikalıq odaq kelisimine qol qoyu qarsañına arnalğan josparlı redakciyalıq sayasat pa edi?

– Biz bwrın 9 mamır qarsañında Halıq qaharmanı Bauırjan Momışwlınıñ ömiri men qızmetin ayta otırıp, Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ bwrınğı KSRO-ğa jäne bizdiñ Qazaqstanğa qatısın jan-jaqtı söz etkenbiz. Bwl jolı  Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ tikeley wyımdastıruşısı bolğan Adol'f Gitlerdiñ ömirbayanın ayta otırıp, Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ bükil bes qwrlıqtıñ halqına tigizgen zalalın, adamzat älemindegi eñ swrapıl soğıs tarihın auqımdı türde aşpaq boldıq. Söytip, qazaq oqırmandarın Gitler sekildi tarihi twlğalardıñ wltşıldıq is-äreketinen saqtandırğımız keldi. Bügingi tañda oğan wqsap kele jatqan putindik Reseydiñ Qırımdı küşpen qosıp alğanı jäne bwrınğı Keñester Odağın qayta qalpına keltirmek bolğan imperiyalıq-şovinistik sayasatı bizge qosımşa äser etkeni ras. Putin Resey biligine kelgennen beri skinhedter men faşizmdi jaqtauşılar qatarı köbeydi. Reseydiñ ülken qalalarında svastikalı jalaudı jelbiretken jastar tobınıñ payda boluınıñ tübi jaqsılıqqa aparmaydı. Keşegi Tolstoydıñ, Puşkinniñ, Dostoevskiydiñ mädenietti Reseyi bügin neofaşistik putindik Reseyge aynalıp bara jatqan joq pa dep qorqamız.

Al endi «nege «Añız adam» jurnalı Gitler turalı jazadı?» dep qayta-qayta swray beretin soğıs ardagerleri men oqırmandarğa aytarım: bizdi tüsinbey qalmasın dep, jurnalımızdıñ alğısözinde joğarıdağı oyımdı jazğanmın. Biraq, ökinişke oray, eşqaşan qazaq tilindegi jurnaldı oqıp körmegen orıs tildi qauım Gitlerdiñ fotosuretinen şoşıp, oqımay jatıp, qate qorıtındı jasap, mäseleniñ bayıbına barmay jatıp, baybalam saluda. Oqıp körgen adamğa biz jurnalda faşizmdi nasihattap, Gitlerdi däriptep otırğan joqpız. Qayta äşkerelep otırmız. Jäne sol äşkereleu maqsatımen ğana jazdıq.

– Siz jurnalist retinde esiñizge alıñızşı: qazaqtıñ jerin satuğa rwqsat beretin zañ şıqqanda, qazaqtıñ balasın är jerlerde basqa wlttıñ ökilderi qastandıqpen öltirgende, eldiñ qamı üşin azamattıq qarsılıqqa şıqqan Zamanbek pen Altınbekti atıp ketkende, t.b. wlttı häm eldik mäselege araşa tüsu qajet bolğanda, üni estilmeytin qoğamdıq-mıs wyımdardıñ Gitlerge qatıstı bolar-bolmas mäselege baylanıstı sizge şüyliguinde qanday sebep bar dep oylaysız?

– Onıñ sebebi bizdiñ jası ülken wrpaqtıñ keñestik kezden qalıptasıp qalğan eski, qatañ sovettik tüsinikten arıla almağandığınan şığıp otır. Olar sovettik ideologiyanıñ jeteginde qalıp, tarihtıñ bwrın aytılmağan jaña şındığın, adam qwqı men söz bostandığın qabıldağısı kelmeydi. Osını paydalanğan Resey aqparattıq agenttigi bastap, onı jergilikti Reseyge büyregi bwrıp otırğan baspasözdiñ jabıla qostauımen qazaqşa oqi almaytın birqatar soğıs ardagerlerin qazaq jurnalına qarsı qoyıp otır.

Resey baspasöziniñ janına batqanı – tarihşılar men ğalımdarımızdıñ qazirgi Putinniñ wltşıldıq-şovinistik sayasatın Gitlerdikimen wqsastırğanı bolar. Olar öz memleketiniñ wlttıq müddesin közdep otır. Al bizderdiñ baspasöz ben biligimiz qay eldiñ müddesi üşin jwmıs isteude? Sonda söz bostandığı men oy erkindigine rwqsattı biz Resey biliginen aluğa tiispiz be?

– Jarılqap Qalıbaydı twqırtu, tipti onı sottau nauqanın işki sayasat mamandarı men biliktik organdar wyımdastırıp otır degen pikirge ne alıp-qosar ediñiz?

– Iä, «Regnum» attı reseylik aqparat agenttiginiñ «japtım jala, jaqtım küye» degen jalğan aqparatın tekserip, bilip almay twrıp, oğan memlekettik bilik organdarı da qosılıp ketti. Mäselen, Bilik «Nur.kz» pen «Zakon.kz», «Tengrin'yus.kz» sayttarınıñ Resey aqparat agenttiginen teksermey köşirip basqan sandırağına senip, zañsız türde meni sırtımnan Qılmıstıq kodekstiñ 164-babımen ayıptı etti. Memlekettik organnıñ zañsız pikirin tilge tiek etken «Mir», «Euraziya», «KTK» telearnaları bwl jalğan aqparattarmen qarulanıp, jariyağa jar saldı. Resey elşiligi osınday sıltau taba almay otırğanday, bizdiñ Sırtqı ister ministrligine narazılıq notasın joldadı. Bizdiñ ministrliktiñ baspasöz hatşısı   jedel jauap berip, onısın bükil bwqaralıq aqparat qwraldarında tarattı. Osılayşa men 1937 jıldağıday eşqanday kinäm bolmasa da, «halıq jauı» bolıp şığa keldim. Mwnday boladı-au dep üş wyıqtasam tüsime kirmepti. Endi olar öz qateligin aqtap alu üşin qalay da meni qılmıstı etuge bükil memlekettik maşinanıñ küşin qosuda. Memlekettik bilik tarapınan jasalıp jatqan atalmış jurnal sanınıñ saraptamalıq qorıtındısınıñ qanşalıqtı ädil boların bir qwday biledi.

– Jarılqap mırza, apta basında 28 panfilovşılar atındağı sayabaqta «Añız adamğa» qarsı şara ötkizildi. Onday şaranı ötkizu üşin jergilikti äkimdikten rwqsat alu kerek. Bilik olarğa dem bermese, bir tünde soğıs ardagerlerin, Auğan soğısına qatısqandardı jurnalister «jelkelep» äkele aladı dep oylaysız ba?

– Jurnaldıñ twraqtı oqırmanı bolıp tabılatın qwqıq qorğauşı zañger Maqsat İliyaswlı men Auğan soğısınıñ ardageri, Qızıl Jwldız ordeniniñ iegeri Nwrdäulet Belğojaevtıñ aytuınşa, 28 panfilovşılar sayabağında jurnalğa qarsı wyımdastırılğan şarağa qatısuşılardıñ arasınan Almatı qalalıq äkimdiginiñ işki sayasat basqarmasınıñ jetekşisi Erbolat Äuezov pen onıñ orınbasarın köripti. Belsenip alğandardıñ biri «baspasöz mäslihatına barıp, Jarılqaptıñ jağasınan alıp, soqqığa jığamız» degendi estigen soñ, qwqıq qorğauşı Maqsat İliyaswlı älgi jergilikti biliktiñ eki şeneuniginiñ janına barıp: «Mınalarıñ ne swmdıq, qalay jol berip qoydıñdar? Sender zañsız şeruge qalayşa jol berip otırsıñdar?» – degen eken, ana ekeui qaşa jönelipti. Al bügin E.Äuezov redakciyağa hat joldap, jurnaldı basqan baspahananıñ atın körsetkenimizben, biraq meken-jayın jazudı wmıtıp ketkenimizdi bayqap qalıp, äkimşilik sotqa beretinin habarlap ülgerdi. YAğni, osı iske bilik ökilderiniñ qatısı bolğanı aydan anıq.

Reseydiñ Memlekettik dumasınıñ deputatı, parlamenttik frakciya jetekşisi Jirinovskiy elimizdiñ twtastığı men şekaralıq aumağına baylanıstı 20 jıldan beri aytpağanı joq, biraq bizdiñ Sırtqı ister ministrligi eşqaşan Reseyge nota jibergen emes. Al soñğı jolğı sözine bizdiñ elşilik jauap talap etse, sizder onıñ sözin dwrıs tüsinbey qalğansızdar dep kinäni özimizge audarıptı.

– Al jekelegen sarapşılardıñ pikirine qarağanda, bwl dau-damaydıñ tüp-törkini Gitlerge emes, Reseydiñ prezidenti Vladimir Putinge tiip twr deydi. Mäselen, reseylik internet-sayttar otın ürlegen «Gitlerdi nasihattau» mäselesi Kreml'ge jetken soñ, qazaqstandıq bilik Resey patşasına adaldığın däleldeudiñ äreketin jasap jatır degen pikirge ne aytar ediñiz?

– Osı pikirge meniñ de qosıp-alarım joq, mäseleniñ tüp-törkininiñ üstinen döp tüstiñiz. Bizdi osınday jağdayğa jetkizip otırğan elimizdegi reseyşil jurnalister men bilik ökilderi.

– Reseydiñ Qırımdı basıp alıp, Ukrainağa qatıstı agressiyalıq sayasat jürgizip otırğan jağdayında bizdiñ bilik qazaq jeriniñ soltüstigin qorğauğa qatıstı mäsele köterip jatqanı belgili. Bälkim, osı dürmektiñ astarında wlt patriottarın tıqsırudıñ äreketi jatqan joq pa eken?

– Meniñ qorqatınım – bilik eldiñ täuelsizdigin qorğaytın baspasözdi özgeniñ aldında jığıp beretin bolsa, wlt patriottarın Resey şovinisteriniñ tabanına taptatsa, küni erteñ Ukrainadağıday scenariymen elimizdiñ bir pwşpağın bölip beruge de qarsılıq tanıtpaytın şığar degen kümänimiz joq emes. Tipti Euraziyalıq ekonomikalıq odaq üşin täuelsizdikti de qwrban etpese etti dep alañbız. Reseyge bwrın Äue küşterine qarsı qorğanıs keñistigin berip edik, sosın soltüstik şekaralıq aumaqtağı Keden beketterin berdik, aqparattıq qauipsizdikti de Reseyge biletip qoydıq. Endi solardıñ bodanı bolu ğana qaldı. Biliktiñ osı sayasatın tüsinbey-aq qoydım.

– Sizdiñ jurnalıñızğa qatıstı belgili änşi Bekbolat Tileuhan ğalamtorda taratılğan beynejazbasında Reseydiñ wstanımına qatıstı uşığıp twrğan mäselege may qwydı degen siyaqtı pikirin aytıptı...

– Bekbolat bauırımız – keremet änşi. Ol Aqtamberdiniñ termesin orındağanda, ärbir qazaqtıñ jüregi şımırlap, wlttıq ruhı köterilip ketedi. Qaytalanbas ğajap änşi. Sol talantımen önerin jalğastırıp, tıñdauşısın süysindirip jüre bergeni abzal edi. Biraq sonday änşiniñ büginde  sayasatkerge aynalıp bara jatqanın körip, janıñ aşidı.   Meni reseyşil, orıs tildi BAQ jan-jaqtan talap jatqanda, ekinşi jaqtan öz qazağım qosıla «wrıp» jatqanına ne jorıq? Kimdi kimge qarsı qoyıppız? Gitler siyaqtı zwlımdı äşkerelegenimiz üşin jazıqtımız ba? Ata zañımızdağı söz bostandığına säykes qoğam qayratkerleri men ğalımdarğa «Gitler kim?» degen swraq qoyıp, bergen jauaptarın jariyaladıq. İşindegi bir adamnıñ jeke pikirin jwlıp alıp, bütin bir basılımdı qaralau akciyasına qazaqtardıñ qosılıp ketkeni ökinişti...

 

– Ärtürli orıs tildi sayttardıñ taratqan aqparatı sizdiñ jeke basıñızğa nemese «Añız adam» jurnalına jasalıp jatqan äreket pe?..

– Öytkeni bizdiñ eki basılımnıñ artında jüz mıñdağan oqırman bar. Sol oqırmandardıñ otbasınıñ müşelerin qosa eseptesek, qalıñ bwqara twr. Qazaq qoğamı wlttıq mäseleni kötermeui üşin, erikti, azat qoğamğa wmtılğan wrpaqtıñ jolına kedergi qoyudıñ amalı dep bilem. Orısşa söyleytin, Reseyge bodan boludan namıstanbaytındar üşin qazaqtıñ wlttıq müddesiniñ qwnı bes tiın.

Meniñşe, qazir bizdiñ qoğamda wltşıldıq ordasın izdeu nauqanı etek aldı. Ol reseylik ideologiyamen auırğan reseyşil piğıldağı otandastarımızdıñ basqaruımen jürip jatır. Oğan bilik tarmaqtarındağı reseyşil bastıqtar da üles qosıp otır. Eger kimde-kim memlekettik tildiñ qwqın qorğasa, qazaq wltınıñ ar-namısın qorğasa, osı eldiñ patriotı retinde el Täuelsizdiginiñ mäselesine basın qatırsa, sol adamğa reseyşil aqparat «wltşıl» etip aydar tağadı, sosın joğarıdağılar oğan qısım körsete bastaydı. Bizde barlıq mäseleni tek bilik şeşip, basqaları El tağdırı men Jer tağdırına aralaspay, öz käsibimen ğana şwğıldanuı kerek siyaqtı. YAğni, basqa örkenietti elderdegidey jeke adamdı azamat (grajdanin) retinde tanu, qalıptastıru jağı qalıs qalğan. Tek qarınnıñ qamımen jürgen qarapayım twrğın bolğanımızdı qalaydı. Al El tağdırı men Jer tağdırına bas qatırğan adamdı «sen bizdiñ baqşağa tüsip kettiñ» degendey, biliktegiler qudalauğa saladı. Mwnday eldiñ bolaşağı joq. Otanımızğa qauip töngen jağdayda onı qorğaytın patriottar tärbieley alğan joqpız. Al Resey aqparatı däl osı maqsattı közdep otır.

– Jarılqap mırza, söz soñında kimge senesiz degen swraqtıñ reti kelip twr...

– Qalıñ qazağıma, oqırmanıma senemin. Özime senemin. Basqa senim artar küşti körip twrğan joqpın. Sayasatpen aynalısıp jürgen jan emespin, jurnalımdı şığarıp, jurnalistik mindetimdi jaqsı atqarıp jürmin dep sanaymın. «Añız adam» siyaqtı media-joba TMD aumağında joq desem boladı. Tarihi twlğalar men tarihi oqiğanı kezeñ-kezeñimen zerttep, köpşilikke wsınamız. Atatürik arqılı Türik Respublikasınıñ qalay qwrılğanın, ötkeni men bügingi tarihın jariyaladıq. Mao Cze Dunğa qatıstı ömirbayandıq derekter arqılı körşimiz Qıtay Halıq Respublikasınıñ tarihın, al Gitler arqılı Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ tarihın bügingi wrpaqqa, jurnal oqırmandarına jetkizdik. Mektep oqulıqtarınan tıs qalğan tarihi derekterdi jariyaladıq.

Sözimniñ soñında meni faşizmmen küresken ardagerlerdiñ patriottıq sezimin taptadı dep qaralaytındarğa aytarım: men de sol soğısqa qatısqan buınnıñ wrpağımın! Nağaşı atam – Qıdırbay Aytbaywlı Stalingrad şayqasında bir qolı men ayağınan jaralanıp, elge oraldı. Atamnıñ qolındağı jarasınan sarısulı iriñiniñ tausılmay aqqanın soğıstan 14 jıldan keyin tuğan men de kördim. Faşizmniñ joyıluına üles qosqan ardagerlerdiñ aldında basımdı iemin, olardıñ erligin däripteu – meniñ perzenttik parızım! Meniñ Gitlerdiñ faşistik-basqınşılıq is-äreketin äşkerelegenim üşin jazıqtı bolğanım – qazaq tarihında bolmağan jağday. Meni bügin qaralağandar küni erteñ wrpağınıñ aldında wyalatın boladı...

Qozıbay QWRMAN,

«D»

Iqşamdalıp alındı.

Tüpnwsqadağı taqırıp: Gitlerdiñ zwlımdığın äşkereleymin dep,

«HALIQ JAUI» BOLIP ŞIĞA KELDİM

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» № 16 (240) ot 24 aprelya 2014 g.

0 pikir