Jwma, 18 Qazan 2019
Bilgenge marjan 4593 0 pikir 7 Mausım, 2018 sağat 10:39

Meningitpen auırmau üşin ne isteu kerek?

Meningit auruı erte kezde payda bolğan eken.  Bwrınğı kezderi bwl auruğa em tabu qiınğa soğıp, sol kezderde şaldıqqan adamdardıñ köbi qaytıs bolıp ketetin bolğan. Uaqıt öte kele, medicina damıp, aurudıñ ekpesi de oylap tabıldı.  Ol ekpeni alğaş ret 1887 jılı A.Veyksel'baum oylap tapqan eken.

Qazirgi uaqıtta köbinese Afrika, Saud Arabiyası siyaqtı elderde bwl auruğa köptep şaldığıp jatadı. Bwğan bastı sebeptiñ tazalıqtıñ saqtalmauı, kündelikti twtınatın sudıñ da taza bolmauı, jalpı bakteriya men virus jwqtırudıñ türli joldarımen keledi.

Negizinde bwl auru virus, twmau, gerpes, qızılşa, qızba auruları asqınsa payda boladı. Sonday-aq, bakteriyalar jäne Meningitti tudıratın meningokokk bakteriyaları bar.  Meningit köp jağdayda aua arqılı jwğadı. Alayda, keybir bakteriyalar sumen, tamaqpen de jwğuı mümkin ekenin eskeriñiz. Twmaudan tolıq jazılmasa, tipti, denege tüsken kişkentay jaraqattardan da payda boladı.

Bügingi küni bwl auru türiniñ halıq arasında ürey tuğızıp, beleñ alıp kele jatqanına bastı sebepker halıqtıñ  aurudıñ aldın-alu şaralarına nemqwraylı qarauınan.  Sebebi, infekciyanıñ özi jwrtşılıq köp jüretin ortada, kez-kelgen adamğa jötelu arqılı, tüşkirgen sätte jwğıp ülgeredi. Ärine, kündelikti jwmıs orınıñızda otırğan kezde, bölmege uaqıtılı aua kirgizip, jeldetip otırudı da wmıtpau kereksiz.

Keybir derekterge süyensek, älemde bwl aurudan auıratın ärbir onınşı adam qaza boladı eken. Bakterialdı meningit kezinde denede teñbil daqtar payda bolıp, auırğan nauqas birneşe sağattıñ işinde qaza bolıp ketui mümkin.

Eger de dene qızuıñız 40 gradusqa köterilip, bas auırıp, jüregiñiz aynıp, älsizdik payda bolsa, tamaqqa täbetiñiz tartpay jatsa, mindetti türde därigerge qaralu kerek. Meningit adam köp jerde tezirek taralatındıqtan da aldın-ala saqtanu şaraların jasau kerek. Adamdar köp bolatın jerlerde jüruden aulaq bolıñız. Äsirese, türli merekelik koncertter, kinoteatr, sauda orındarı tağı da basqa halıqtıñ jii bas qosatın ortalıqtarı.

Meningitpen auırmau üşin ne isteu kerek?

Salauattı ömir saltın wstanıñız;

Jeke bas gigienasına bastı nazar audaru kerek;

Bakteriyalar men virustarğa qarsı ekpe alu;

Auru adamdarmen kezdespeu kerek;

Qolıñızdı tamaqtanudıñ aldında juıp, kökenister jeuden bwrın da juu kerek;

Immunitetti köterip, därumender qabıldap,  taza auda köbirek seruendeu kerek;

Qazirgi internettiñ damığan zamanında, közi aşıq kökiregi oyau ärbir azamat osındau auru türleri turalı keñinen aqparat alıp, därigerlerdiñ keñesine jügine aladı. Sonday-aq keybir qalalarda osı aurudıñ beleñ aluına baylanıstı arnayı senim telefondarı qızmet etude.

Elimizdiñ BAQ betterinde osı auruğa baylanıstı arnayı  mamandardıñ pikiri alınıp, därigerler halıqtı der kezinde emdeluge şaqıruda.

«S.D. Asfendiyarov atındağı Qazaq Wlttıq medicinalıq universitetiniñ » Balalar jwqpalı aurular kafedrasınıñ professorı, Twrğındardı immundau jöninde Konsul'tativtik komissiya törağasınıñ orınbasarı Läzzat Eralieva Meningit auruı turalı aqparat bergen bolatın: « Meningokokk – ol bakteriya. Meningokokk bakteriyasınıñ 12 türi bar. Olardıñ 6-uı (A, B, C, W135, Y, X) adam ömirine qauipti. Bwl bakteriyalar mwrın men jwtqınşaqtıñ şırıştı qabığında boladı jäne bir adamnan ekinşisine jeke tığız baylanıs kezinde, bir mekemede birge wzaq otıru kezinde jwğadı. Meningokokk infekciyası nauqasqa şwğıl medicinalıq kömek körsetilgenine qaramastan jäne aurudıñ asqınuınan ölimge aparu mümkindiginiñ joğarı boluımen qauipti. Odan aman qalğan ärbir besinşi adamdı ömiriniñ soñına deyin siñirdiñ tartıluı, ayaq-qoldıñ qozğalmauı, büyrek auruları, kereñdik jäne aqıl-estiñ kemistigi tärizdi şekteuler mazalaydı dep eseptelinedi. Meningit – ol öte qauipti infekciyalıq auru, bas jäne jwlınnıñ jwmsaq qabığınıñ qabınuı jäne türli bakteriyalar men virustardan tuındauı mümkin. Meningokokk meningitteri (meningokokk qozdırğışı tudırğan)  asa qauipti.  Meningitke aparuı mümkin pnevmokokk jäne gemofil'di infekciyalar Qazaqstannıñ wlttıq ekpe küntizbesine kiredi.»

Al, Qazaqstan Respublikasınıñ Densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanov jurnalisterge bergen mälimdemesinde: «Äzirge eşqay jerde (äskeriler, studentter jäne basqaları) vakcinaciya bastalğan joq. Sebebi Densaulıq saqtau ministrligi bwl şeşimdi qoldamaydı. Immundau komitetibwl şeşimdi qabıldağan joq. Vakcina bölşek jelide satılıp jatır. Vakcinanıñ bağası qımbat, basqa vakicnalar sekildi. Negizi bwl öte qımbat farmacevtikalıq tauar. Büginde bağanıñ ösip ketpesi üşin, alıp satu bolması üşin biz barlıq jüyelerdi qoldanıp jatırmız. Bügin-erteñ osı mäselemen tolıqqandı jwmıs isteytin bolamız» degen bolatın.

«Federaldıq därigerlik-biologiyalıq agenttiktiñ balalar infekciyası WĞI» FMBM infekciyalıq aurulardıñ aldın alu böliminiñ jetekşisi Susanna Harit meningit auruınıñ aldın alu üşin qoldanılatın vakcinanıñ aqşa töleu arqılı beriletinin tüsindirip ötti: «Onıñ sebepteriniñ biri  – qarjılandıru. Ol – eñ qımbat ekpelerdiñ biri. Biraq auru saldarı öte auır boluı mümkin. Ağılşındar meningokokktıñ immundıq profilaktikasın tegin ekpeler küntizbesine qalay engizgenin bilesiz be? Meningokokk infekciyasımen auırıp, onı jeñip şığıp, alayda mügedek bolıp qalğan qızdıñ ata-anası bwl mäselege nazar audartu üşin qoğamğa osı oqiğa turalı aşıq ayttı. Auru saldarınan balanıñ ayaqtarı men bir qolı amputaciyalanıp, büldirşin qızdıñ kündelikti ömiri tüsirilgen beynerolik ğalamtorğa jariyalandı. Ol Wlıbritaniyanıñ densaulıq saqtau ministrligi tegin immundau turalı şeşim qabıldauı üşin köp qol jinağan. Nätijesinde Angliya meningokokk infekciyası profilaktikasın küntizbege alğaş bolıp engizgen el atandı.  Al basqa elderge qarasaq, meningokokk infekciyasına qarsı vakcina Europa elderiniñ üşten ekisinde egiledi, alayda meningokokktıñ barlıq türine qarsı vakcina olardıñ bärinde jasala bermeydi. Angliya, Avstraliya, juırdan bastap AQŞ meningokokktıñ 5 negizgi türine qarsı ekpe egedi. «Meningokokk beldeui» bar Afrika elderinde twrğındardı egu deñgeyi joğarı, biraq vakcina barlıq bakteriyalardı qamtımaydı. Qazir Afrika qwrlığı elderinde köpvalentti vakcina qoldanu qajettigi turalı mäsele köterilip jatır.»

Kögerşin Tilegen

Abai.kz

0 pikir