Düysenbi, 21 Qazan 2019
Bilgenge marjan 3435 6 pikir 30 Säuir, 2018 sağat 11:39

Äyelderdiñ zeynetaqı jası kezeñ-kezeñimen köteriledi

"Qazaqstan Respublikasında zeynetaqımen qamsızdandıru turalı"  2013 jılğı 21 mausımdağı Qazaqstar Respublikasınıñ Zañına säykes osı jılğı şilde ayınan bastap zeynetaqı jüyesinde özgerister engizilu kütilude. Bwl köptegen azamattardı qızıqtıradı: olar «zeynetke qalay şığamız?», «zeynetaqı tölemderiniñ mölşerin qalay sanaladı?» degen swraqtardı jii qoyadı.  Biz osı jäne özge de swraqtarğa jauap alu üşin Almatı qalası boyınşa «Äleumettik tölemder vedomstvoaralıq esepteu ortalığı» Departamentiniñ direktorı Bokijanova Farida Maratqızınan swqbat aldıq:

Tilşi: − Farida Maratqızı, aldağı özgerister turalı qısqaşa mağlwmat bere ketseñiz.

Farida Maratqızı:  − Aldımen «zeynetaqı» wğımına tüsinik bereyin: «Zeynetaqı dep – memlekettiñ öz azamattarına zañ boyınşa belgilengen zeynet jasına keluine baylanıstı 1. Jasına baylanıstı tölenetin zeynetaqı tölemderiniñ; 2. Eñbek siñirgen jıldarı üşin jäne birıñğay nemese erikti jinaqtauşı zeynetaqı qorınan tölenetin zeynetaqı tölemderiniñ jiıntığın aytamız».  YAğni, bwl − elimizdiñ barlıq azamattarı zeynet jasına keluine baylanıstı memleket qamqorlığına alınadı degendi bildiredi. Özderiñizge belgili, elimizde erlerdiñ zeynetkerlik jası 63 jas bolıp sanaladı. Al äyel azamattarımızğa qatıstı 2018 jıldıñ 1-şi qañtarınan bastap olardıñ jasın kezeñ-kezeñmen köteru qarastırılğan. Ol QR zeynetaqımen qamsızdandıru turalı» zañınıñ 11-şi babımen rettelgen. Onı mına kesteden köruge boladı. Äyelderdiñ zeynetkerlik jasınıñ kezeñ-kezeñmen köterilui:

  • 2018 jılğı 1 qañtardan bastap - 58,5 jasqa tolğanda;
  • 2019 jılğı 1 qañtardan bastap - 59 jasqa tolğanda;
  • 2020 jılğı 1 qañtardan bastap - 59,5 jasqa tolğanda;
  • 2021 jılğı 1 qañtardan bastap - 60 jasqa tolğanda;
  • 2022 jılğı 1 qañtardan bastap - 60,5 jasqa tolğanda;
  • 2023 jılğı 1 qañtardan bastap - 61 jasqa tolğanda;
  • 2024 jılğı 1 qañtardan bastap - 61,5 jasqa tolğanda;
  • 2025 jılğı 1 qañtardan bastap - 62 jasqa tolğanda;
  • 2026 jılğı 1 qañtardan bastap - 62,5 jasqa tolğanda;
  • 2027 jılğı 1 qañtardan bastap - 63 jasqa tolğanda.

YAğni, bwl şara 2027 jılğa deyin sozılıp, 10 jıl işinde jıl sayın 6 ayğa köterilip otıradı. Memleket bwl qadamdı halıqtıñ pikirin eskere otırıp, äyelderdiñ zeynetaqı jasın köterudi meylinşe «jwmsaq türde» iske asıru üşin jasap otır.

Elimizdiñ barlıq azamattarı Qazaqstan Respublikası Konstituciyasınıñ 28-babına säykes Qazaqstan Respublikasınıñ azamatına auırğan, mügedek bolğan jağdayda, asırauşısınan ayırılğan jağdayda jäne özge de zañdı negizde eñ tömengi jalaqı men zeynetaqığa, jası boyınşa äleumettik qamtamasız etuge kepildik beriletinin biluleri tiis.

Sonımen qatar, eger zañdarda jäne halıqaralıq şarttarda özgeşe közdelmese − Qazaqstan Respublikası azamattarı, şeteldikter jäne Qazaqstan Respublikasınıñ aumağında twraqtı twratın azamattığı joq adamdardıñ zeynetaqı tölemderin aluğa qwqığı bar.

Tilşi: − Osı jerde «şeteldikter» degen swraq tuadı. Olarğa zeynetaqı qalay beriledi? Al şet el azamattığın alğan qazaqstandıqtar şe?

Farida Maratqızı: − «Zeynetaqı turalı» Zañnıñ 2-şi babına säykes, zeynetaqı aluğa tek Qazaqstan azamattarı ğana qwqılı. Sonımen qatar, wzaq jıldar Qazaqstanda twrıp, osı memlekette jwmıs jasağan şeteldikter men azamattığı joq azamattar da zeynetaqı ala aladı. Biraq ol üşin şeteldik azamattıñ twraqtı twruğa rwqsat beretin Iqtiyar hatı boluı mindetti. Elimizge uaqıtşa twruğa kelgen şeteldikterge, nemese, azamattığı joq azamattarğa zeynetaqı berilmeydi.

Tilşi: − Qazir zeynet jasına keluşilerdiñ bastı swrağı − zeynetaqınıñ eseptelu tärtibi bolıp otır. Olarğa ne aytamız?

Farida Maratqızı: − Aldımen mına kestemen mwqiyat tanısıp alğan jön:

Eñbek ötili Belgilengen künköris deñgeyine qatıstı payızdıq ülesi 01.07.2018 j. Bastap töleneti bazalıq zeynetaqı mölşeri
<10,=10 54% 15274
11 56% 15840
12 58% 16405
13 60% 16971
14 62% 17537
15 64% 18102
16 66% 18668
17 68% 19234
18 70% 19799
19 72% 20365
20 74% 20931
21 76% 21496
22 78% 22062
23 80% 22628
24 82% 23193
25 84% 23759
26 86% 24325
27 88% 24890
28 90% 25456
29 92% 26022
30 94% 26587
31 96% 27153
32 98% 27719
33 100% 28284

Mwnda adamnıñ bazalıq zeynetaqısı onıñ eñbek ötilimen tığız baylanıstı ekeni körsetilgen. Ol şilde ayınan keyin onıñ kölemi 15 274 teñgeden 28 284 teñge aralığında bolıp özgeredi. Biraq joğarğı mölşerde bolu üşin sizde keminde 33 jıl eñbek ötili boluı tiis. Odan kem bolğanda ol körsetkiş ärbir jıl sayınğa şaqqanda 2 payız kemip otıradı. Mısalı, 10 jıl eñbek ötiline 54% bolsa, odan keyingi är jılğa 2%-dan qosıladı. Eger eñbek ötiliñiz 20 jıl bolsa, onda 10jıl üşin sizge tağayındalğan 54%-ğa tağı 20 % qosıladı. Söytip, siz 74%-ğa ie bolasız.  Sonda mına kestedegidey, sizdiñ bazalıq zeynetaqıñız 20 931 teñgeni qwraydı. Şilde ayınan bastap erler 63 jastan zeynetke şığa beredi, al äyelderge 58 jas 6 ay  boluı kerek. Tağı bir naqtı mısal keltireyin: biılğı jılı (2018 jıl) er azamattardıñ 1955 jılğı tumaları zeynetke şığıp jatır. Onı 1972 jılı 17 jasında  mektep bitirip, jwmısqa kirdi dep sanasaq, onıñ eñbek ötiline äsker qatarında, oquda bolğan uaqıtın qosqanda − 01.01. 1998 jılğa deyin 25 jıldı qwraydı. Sondıqtan onıñ bazalıq zeynetaqısı 23 759 teñge boladı. Al 1998 jıldan keyingi sanalatın zeynetaqı mölşeri onıñ Jinaqtauşı zeynetaqı jüyesine qatıstı anıqtaladı.  Ol Jinaqtauşı Qorlardan alınğan qwjattar arqılı bekitiledi. Eger JZŞ joq bolsa, zeynetker 01.01. 1998 jılğı eñbek ötili mölşerinde qala beredi. Biraq zeynetaqı eñ tömengi künköris deñgeyinen yağni  15 274 teñgeden az bolmaydı.  Nazar audartın bir mäsele − Qazaqstan Respublikasınıñ «Salıq jäne basqa da byudjetke mindetti tölemder turalı» Kodeksiniñ 160-babı 3) tarmaqşasına säykes BJZQ-dan beriletin zeynetaqı tölemderi tölem közinen jeke tabıs salığı (bwdan äri – JTS) salınatın tabıs türine jatatını.

Tilşi: − Keyde, erlerdiñ zeynetkerlik jası juırda 65 jasqa deyin wzartıladı degendi estip qalamız. Mısalı, 63 jasqa iligetinder 1959 jılğılar, al 1960 jılda tuılğandar 65 jastan bastap şığa bastaydı degen söz şıqtı. Osı ras pa?

Farida Maratqızı: − Bizdiñ qolımızda qazir mwnday qwjattar joq. Sondıqtan kün tärtibinde onday mäsele twrğan joq dep sanaymın.

Tilşi: − Äyelderdiñ eñbek ötiline balağa bölgen uaqıtı kire me?

Farida Maratqızı: − Iä, kiredi. Elimizde 5 bala tapqan ne bolmasa bala asırap alıp, olardı segiz jasqa deyin tärbielep ösirgen äyelderdiñ zeynetkerlik jası 53 jas dep belgilengen. Memleket bala tärbiesindegi äyelderge är bala üşin 3 jıl eñbek ötili sanaqqa aladı. Biraq onıñ jalpı mölşeri 12 jıldan aspaydı.  Onıñ üstine, 1949 jıldıñ 29 tamızınan 1963 jıldıñ 5 şildesine deyin qauipti jäne radiaciyalıq aymaqtarda 5 jıl twrğandarı anıqtalsa, olarğa 45 jastan zeynetke şığuğa rwqsat etilgen.

Tilşi: − Olar äldeqaşan zeynetke şığıp alğan joq pa?

Farida Maratqızı: − Nege olay deysiz? Mısalı, qazirgi ereje boyınşa 1963 jılğı tuılğan er azamattardıñ zeynetke şığuına äli 8 jıl uaqıt bar eken. Al, eger, olar atalğan merzimde radiyaciyalıq aymaqta twrğanın anıqtay alsa − qazirden bastap zeynetker ataladı emes pe? Onday adamdar  boluı mümkin.

Tilşi: − Farida Maratqızı, Sizge bergen swqbatıñız üşin rahmet. Memlekettiñ damuı onıñ zeynetkerlerge, balalarğa, mügedekterge degen qatınasımen bağalanadı. Äleumettik mañızdı bwl salada byurokratiyalıq kedergiler meylinşe azayıp, qarttarımız ben özge äleumettik qomqorlıqqa mäjbür toptağı adamdardıñ ömiri jaqsara tüsui üşin jasap jatqan eñbekteriñiz jemisti bolsın.

Äbdiraşit Bäkirwlı

Abai.kz

6 pikir