Jwma, 13 Jeltoqsan 2019
Qoğam 1999 0 pikir 21 Aqpan, 2017 sağat 10:47

ELBASINIÑ ÜNİ JILOYĞA JETPEY ME?

Men Oñaybaev Qambar Oñaybaywlı (04.01.1958) Atırau oblısı aumağındağı Jıloy topırağında düniege kelgenmin. Qazirgi tañda Qosşağıldan 13 şaqırım qaşıqtıqta, «Qwlsarı – Teñiz» tas jolı boyına jaqın mañda twramın. «Barım da, narım da wltaraqtay osı jer» degendey, qıstağım da, jaylauım da – sol jer! Köz aşqalı ata-baba käsibi «mal şaruaşılığımen» aynalısıp kelemin. Artıma ergen izbasardan jalğız twyaq, jalğız ğana wlım bar. Jasım 60-qa tayap qaldı.

Meni jağdaysız mehnat, qwr uäde, aram piğıl, ärtürli keri ister äbden qajıtıp bitti. «Altın üstinde otırğan qayırşınıñ» küyi meniñ diñkemdi qwrtıp şarşatıp jiberdi. Bılığı köp, balığı joq dariyağa jırtıq au salğan qariya sekildimin. «Bay ölke» atanğan, mañında TŞO sekildi alpauıt, iri  önerkäsip zauıttarı bar Jıloy öñirinde mwnday sorlı, mwnday beyşaralıq küy keşuimizge ne sebep? Men qalay qılğanda da osı Qazaqstannıñ güldenuine, ekonomikanıñ damuına öz septigimdi, öz ülesimdi mümkindigimşe qosıp otırğan joqpın ba?  Et, süt, irimşik, qwrt, may, şwbat, ayran, t.s.s taza tabiği halal önimderdi öndirip kelemin. «Özime degende – ögizdey qara küşim bar» dep, barlıq qiındıqqa moyımay, ayağımnan tik twrıp, şaruaşılığımdı döñgeletip, öltirmesten örge süyrep kele jatırmın. Jazda aptap, qısta qar astında qalamın. Meniñ qarımdı arşuğa, aqşasına, tehnika keler me eken bwl jerge? «Jetim – jäuteñdeumen qarın toyğıza almas» degendey, kimge barıp mwñıñdı aytasıñ, qol sozar eşkim körinbese?

Amalsız iştegi tebirenisti hat qılıp jariyalauğa bel budım. «Qalam – qanjardan ötkir!» dep, eriksiz qolğa qalam aldım. Sözdi qısqaşa qayırayın, sebebi, «körgendi – k..t degen jeñedi» degen qazirgi kezeñde tüsinigi mol aqıldı adam, söz iesin tabu qiınnıñ qiını! Säl eske tüsirip şımşıp ötsem, ökimet bizdiñ sauatsızdığımızdı öte tiimdi paydalanıp tülkibwlañ, qwytwrqı ädiske salıp jer soqtırıp ketti. Älsiz buınğa qanjar swğıp, jığılğanğa – jwdırıq jwmsadı. «Sarıqamıs, Keñ aral, Qaraton» eldi mekenderi köşirilgende, «Keñ aral» twrğını esepteletin bizge ökimet tiesili üydi de bermedi. (Bildey 4 şaruaqojalıqtı esi bütin ökimet wmıtıp ketipti. Tizim, qadağalauşı, sol okrugtiñ äkimsımağı sekildi mamandar sol küni wyıqtap qalıp pa?). Demek, biz aydalada üysiz qaldıq, ol bir. Zañdı wrşıq qılıp iirgen «şöpketışarlar» bizdi (özimizge, mal şaruaşılığımızğa qolaylı) ıñğaylı, tınış otırğan jerimizden qoqan-loqı körsetip küşpen ayırıp quıp jiberdi. Demek, mal şaruaşılığına tiimdi jerimizden jäne ayırıldıq, ol eki. Zañdı şiırşıqtap segiz büktegen quşıkeş basşılar TŞO-nıñ bizge suğa, jarıqqa dep bölgen aqşasın «Ebin tapqan – eki asaydı» dep, özderiniñ «tüpsiz tereñ qaltalarına» süñgitip jiberdi. Demek, aqşasız, kömeksiz, jarıq, susız qaldıq, bwl – üş. Tapa-taltüste bizdiñ pay-nesibemizdi auızdan jırıp wrılar qımqırıp ketti. Talay sot boldı, onıñ bärin jipke tizip däleldeuge qazir mende qwlşınıs ta, küş te joq. Sebebi, «bäke-säke, para-mara, mafiya-klan, sıbaylas-jemqor, paraqor-jalaqordan qwralğan tobır – boyınan küş-quatı, jigeri men qayratı sarqılğan, japan tüzdegi toqal tamdağı ölmeşiniñ künin zorğa körip otırğan qara şarua, käri malşığa des bere qoyar deysiñ be? Amal joq, «Keñ araldan» sıgandar qwsap özimiz qalağan jerge zorğa köşip keldik. Köşip baruımız üşin ğana «Sarañnıñ  qayırşığa amalsız sadaqa bergeni» sekildi qılıp, şamalı, jetkiliksiz, az-mız tiın-teben ğana berdi. «Jwtağan – şükirge toymas» degendey, qanağat, şükir ettik. «Sengen qoyım sen bolsañ – jusağanıñdı pälenşe eteyin, basşılarğa sensem mal-janımmen şölden qırılıp öletin türim bar» - dep, eñ soñında sudı öz küşimmen şığarıp aldım. Biraq, «Şıdamnıñ da – şegi bar; sabırda – sarqıladı; äkesi ölgendi de estirtedi» degendey, men de tot basıp işte qaqtalğan öz şerimdi şimaylap jarıqqa şığarudı maqwl dep şeştim. Bir közim müldem körmeydi, ekinşi közim şala-jansar. Qwlağım estiñkiremeydi, densaulıq sır berdi. Sonda da «kereñ qwlaqpen» akkumulyatorğa jalğanğan radiodan elbasınıñ «käsipkerlikti qoldauı» turalı bağdarlamalardı tiip-qaşıp estip qalıp jürmin. «Elbasınıñ üni bizdikilerge jetpey me, älde bizdikiler elbası sözine qwlaq aspay ma?» - dep te oylap qoyam. Bizdi qatırıp, joğarığa jalğan aqparat beruşiler isti «jabulı qazan küyinde» qaldıruda. Mısalı, men de käsipkermin ğoy.

Jerim zañdı, menşik iesimin, jeke käsipker degen qwjatım bar, salıq töleymin. Bizdiñ basşılar elde qanşa käsipkerler barınan beyhabar ma, älde özderi sauatsız ba? Älde bas qosıp tüsindiru şaraların dwrıs bağıtta nasihattap jetkizuge qauqarsız ba? Mına damığan zamanda, aydıñ amanında, TŞO-nıñ mañında, TŞO-dan gaz öndirilip, artıq gaz TŞO aymağında ısırap bolıp ömirlik bostan-bos dalağa janıp twrğanda, irgesinde otırğan meniñ qi, tezek, otın jağıp otırğanım külli älem aldında wyattau emes pe? Osı körinis ädilettilik pe, damığandıq pa, älde basşılardıñ iskerligi me? Men Mañğıstauğa köligimmen jii qatınap twramın. Sol kezde köretinim, sonau tau etegindegi, sonau köz wşındağı zorğa körinetin jalğız tüyir malşı üyine toq pen gazdıñ tartılıp twrğanı. Älde bizdiñ elde är oblıs ärtürli qızmet atqara ma? Men otırğan jerden TŞO-ğa qatınaytın asfalt' bir şaqırımğa jetpeydi. Al asfalt' janında quattı bağanalar (vısokovolt') ornalasqan. Mwnday bağanalar men otırğan jerden 500 metrdey qaşıqtıq jerde  de bar. Osınday bağanalardıñ irgesinde otırıp meniñ ömir boyı bilte şam jağıp otıruım da qattı  damığandıqtan ba? Jarıq joqtıqtan men teledidar, habar-oşar köre almay mäñgürtke aynalıp baram. Sonda men elde qanday ahualdar boy alıp jatır, soñğı jañalıqtar, elbasınıñ halıqqa ündeui sekildi jañalıqtardan beyhabar küyde bw dünieden ötip ketuim kerek pe? Älde men sayasi soqır, mılqaudıñ küyin keşuim kerek pe? Arasında, jarıqtı «toq dvijokpen» qosam, al janarmaydıñ bağası şarıqtap wşıp ketkeli qay zaman? «Qwlsarı-Teñiz» tas jolınıñ jöndeu körmegenine qanşa jıl boldı? Aldı jamalıp artı qirap jatatın «odnorazovıy» uaqıtşa jol qanşa adamnıñ opat boluına sebep boldı? Men twratın mañda jol belgileri atımen joq. Jol belgileri qanday da bir jağdayatqa qaray salınbauşı ma edi? Mısalı, men twratın mañdağı «jıldamdıqtı azaytu, jaqın mañda üy bar, mal bar, saq bol!» degeni siyaqtı belgileri qayda? Osınıñ saldarınan qanşa malımdı kölik basıp öltirip ketti.

Meni közi aşıq degen, diplomı, mansabı, lauazımı, şeni, tağı bar adam wqpağanda, meniñ: «jolğa şıqpa, maşine basıp ketedi» degen sözimdi mal wğa ma? Älde biz swrauı joq üşinşi sorttağı qazaqpız ba? Mınau degen masqara swmdıq qoy! Basşılar keneui ketken eşkidey tek qana baylıqtı, tek qana tübi joq öz qaltasın, tek qana öz jeke müddesin ğana oylaydı, al biz beyşaranı kim oylaydı sonda? «Şeşingen sudan – tayınbas» degendey, men körmegen qızıqtı eñ bolmasa artımnan ergen twyağım, ornımda qalatın orınbasarım körsin degen nietpen isti bir jağına şığaruğa belsene kiristim. Meniñ hatımdı oqığan TŞO basşıları, Atırau oblısı äkimi Nwrlan Noğaev, Jıloy audanı äkimi İzbasov Maqsım, käsipkerlikti qoldau mekemesi basşısı Erbolat Tölendiev mırzalarğa aytar ötinişim, mağan, yağni «Qwlsarı –Teñiz» tas jolınan bir şaqırımğa jeter-jetpes jerde ornalasqan üyime jılu (GAZ) men elektr jarığın (TOQ) jürgizip beruiñizdi swraymın! Osı şağımımdı prezident äkimşiligine, t.s.s tiesili jerlerdiñ bärine joldap otırmın. Sebebi, bwnday jağday tek meniñ emes, men siyaqtı şalasauattılardıñ talayınıñ bastarınan ötip jatqan jağday ekeni beseneden belgili!

Qambar Oñaybaywlı

Abai.kz

0 pikir