سەنبى, 28 قاراشا 2020
COVID-19 قازاقستاندا. جۇقتىرعاندار — 129213. جازىلعاندار — 115384. قايتىس بولعاندار — 1990
جاڭالىقتار 2809 0 پىكىر 2 قازان, 2010 ساعات 11:34

ءاسانالى ءاشىموۆ. اباي الىسىپ وتكەن ناداندىق بىزدە ءالى بار

ءاسانالى ءاشىموۆ، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى:

ءاسانالى ءاشىموۆ، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى:

- ءاسانالى اعا، ءسىز قازاق ونەرىمەن ءبىر­­گە جاساسىپ كەلە جاتقان عۇمى­رى­ڭىز­­دا تالاي اداممەن دامدەس، تۇزداس بول­دى­ڭىز. ءومىر مەن ونەر جولىندا تابىس­قان ادام­دارىڭىزدىڭ اراسىندا بۇگىندە حالىق تۇلعا دەپ تانيتىن جان­دار از ەمەس. تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋ ءۇشىن ادام­نىڭ بۇكىل عۇمىرى جەتپەي­تىن­­دەي. ءويت­كەنى ادامدار ءبىرىن-ءبىرى ءتىر­شى­­لىكتە ەمەس، ومىردەن وتكەننەن كەيىن قۇر­مەتتەپ جا­تادى عوي.
- ءيا، تىرشىلىكتە تالايلارمەن ۇزاق جىل­دار ساحنادا تەاتردىڭ قىزىعى مەن شى­جى­عىن بىرگە كوردىك. ەندى بىرەۋلەرمەن ءومىر جو­لىندا تابىسقان جان دوستار ەدىك، ال ەندى ءبىرازى ونەر جولىندا ءوزىمىز قادىر تۇتىپ، قاستەرلەگەن تۇلعالار بولاتىن. مۇحتار اۋە­زوۆ، عابيت مۇسىرەپوۆ، عابيدەن مۇستا­فين، ءسابيت مۇقانوۆ سىندى اسقارلى جازۋ­شى­لار - تەاتردان ءبىر ءسات قول ءۇزىپ كورمەگەن ناعىز تۇلعالار. ولار - وزدەرىنە دەيىنگى ۇلتىم دەپ وتكەن الاش ازاماتتارىنىڭ جال­­عاسى. ودان كەيىنگى قازاق تەاترى مەن كينو­سىنا وشپەس ءىز قالدىرعان سەركە قوجام­قۇلوۆ، ەلۋباي ومىرزاقوۆ، قاليبەك قۋانىشباەۆ، قۇرمان­بەك جانداربەكوۆ، شاكەن ايمانوۆ سىندى ساحنا ونەرىنىڭ ساڭ­لاق­تارى، ولاردىڭ وكشە­سىن باسقان نۇرمۇ­قان ءجانتورين، ىدىرىس نوعاي­باەۆ، سەي­فول­لا تەلعاراەۆ، تاڭات جاي­لى­بەكوۆ، مۋ­زى­كا ونەرىنىڭ جارىق جۇل­دىزى ءشامشى قالداياقوۆ، كۇنى كەشە ءازىلىمىز جاراسقان ءانۋار مولدابەكوۆ پەن ەسبولعان جايساڭ­باەۆ­تار - ءبارى-ءبارى قايتالانباس تۇل­عالار. الايدا جەر باسىپ جۇرگەندە جۇمىر باستى پەندە ەشقاشان ءجۇز پايىز تۇلعا بولا ال­ماي­دى. تەك ومىردەن وتكەننەن كەيىن عانا تۇلعانىڭ پەندەشىلىگى بىرتە-بىرتە ۇمىتىلىپ، ەل ەسىندە ونىڭ جارقىن بەينەسى مەن يگى ىستەرى قالادى ەكەن. سوندىقتان تۇلعانى ءتىرى­سىن­دە باعالاي الۋ مۇمكىن ەمەس. كەزىندە ورىس­تىڭ بەلينسكي دەگەن ۇلى سىن­شى­سى ءوز زامانىندا ورىستان ءبىر جاقسى جازۋ­شى شىقپادى-اۋ دەپ جىلارمان بولعان ەكەن. سوندا ونىڭ قاتارىندا پۋشكين مەن گوگول ءجۇرىپتى. ال وسى ەكەۋى ورىستىڭ ۇلى جازۋشى­سى ەمەس دەپ قازىر كىم ايتا الادى؟ وزىمىزبەن قاتار جۇرگەندە قانداي تۇلعا بولسا دا «ە، سونى قويشى» دەيمىز. تالاي ۇلى تۇلعالاردى مەنسىنبەدىك قوي كەزىندە. حالىق­تىڭ تالعا­مى، ۋاقىتتىڭ سۇزگىسى شىن اسىلدى اسىق­پاي تاڭ­دايدى. اسىرەسە ءبىز، قازاق حال­قى، ءتىر­شى­لىك­تە ءتىرى جاندى مەنسىنبەي، كەم-كەتى­گىن ىزدەي­­مىز، ومىردەن ءوتىپ كەتكەننەن كەيىن عا­نا «ويپىرىم-اي، ول پالەن ەدى، تۇلعا ەدى» دەپ كولگىرسيمىز.
- سىزدەردىڭ تۇستارىڭىزداعى بۋىن ونەر­دىڭ تەلەگەي تەڭىزىنە العاش قايىق سال­عاندا، وزدەرىنە دەيىنگى دارىندارى داريا دانالاردى ۇلگى تۇتىپ، سولاردىڭ ءار سوزىنەن، ىسىنەن ءتالىم العانىن ماق­تا­نىش­پەن ايتىپ جۇرەدى. بۇگىندە «قازاق ونەرىنىڭ كوريفەيى» اتانعان اسەكەڭ كۇنى كەشە توقپانوۆتاي ۇستازدىڭ توق­پا­عىن، «قازاق كينوسىنىڭ قۇلاگەرى» اتان­عان شاكەڭدەردىڭ ۇستازدىق مەك­تە­بىن كوردى ەمەس پە؟ بۇگىندە ساحنا جانە كينو ونەرىندەگى ۇستاز بەن شاكىرت ارا­سىن­داعى وسىنداي ءبىر ادەمى بايلانىس ءۇزىلىپ قالعانداي؟..
- ءبىز ارقايسىسى ءبىر-ءبىر تەاتر، ءبىر-ءبىر مەك­تەپ - قازاق ساحناسىنىڭ تۇنىق باستاۋى بول­عان تۇلعالاردى ۇلگى تۇتىپ وستىك. ءالى ەسىم­دە العاش الماتىعا كەلىپ، مۇحتار اۋە­زوۆ­تى جانىنان كورگەن كەزىمدە ەسىمنەن تانىپ قالا جازداعانمىن. ودان كەيىن تاع­دىر مەنى شاكەڭ، قاللەكي، ەلاعاڭ، سەراعاڭ، قۇرەكەڭ سىندى ونەر يەلەرىمەن ارىپتەس بو­لۋ­عا جازدى. بۇگىندە عۇمىرىندا مۇنداي مەك­تەپ كورمەگەن كوگەنكوزدەردى كورگەندە ءوزىم­نىڭ باقىتتى ەكەنىمە كوزىم جەتە تۇسەدى، كەۋ­دەمدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. جوعا­رى­دا ەسىمى اتالعانى بار، اتالماعانى بار ساف ونەردىڭ ساڭلاقتارىنىڭ اراسىندا ار­نايى ءبىلىمى بولماسا دا، ءتۋابىتتى تالانتى، ين­تەللەكتىسىنە ءتانتىمىن. ءازىل-قالجىڭدارى، اڭگىمەسىنىڭ ءوزى ءبىر تاۋسىلماس، ءتۇپسىز، تۇڭ­عيىق ەدى عوي. ولار­دىڭ باسقوسۋىنىڭ ءوزى ءبىر سپەكتاكل ءتارىزدى بولاتىن. ساحنادا، كينو­دا بيىك بولا بىلگەن ونەر يەلەرى سول كەز­دىڭ وزىندە كينو تەك قانا ۇلتتىق بولۋى كە­رەك­تىگىن ايتىپ كەتتى. كينو ۇلتتىق بولعاندا عانا كوپۇلتتى بولادى دە­گەن ۇران كوتەرىپ، قاراپايىم تۇسىنىكتى ەندى­رىپ كەتكەن دە سولار ەدى. ال بۇگىندە ۋىزىنا جارىماعان جال­تاق­تار ۇلتتىڭ پايداسىنا شە­شىم قابىلداۋدىڭ ورنىنا، ەلدى تۇقىر­تا­تىن، رۋحىن تۇسىرەتىن ءدۇ­نيەلەردى دابىرا ەتۋ­گە قۇمار. كەڭەس زامانىندا ونەردەگى يدەو­لو­گيانىڭ ءرولى كۇشتى بولاتىن. ءبىز «ماماندار ءبارىن شەشە­دى» دەگەن ۇرانمەن قىزمەت ەتتىك. قازىر­گىلەر «اقشا ءبارىن شەشەدى» دەپ ۇران­داي­دى. مامان تاربيەلەۋگە اسا نازار اۋدا­رىل­ماي­دى. ءوزىمنىڭ ۇستازىم اسقار توقپانوۆ، الدىمەن، كاسىبي رەجيسسەر، شىنايى پەدا­گوگ بولاتىن. اسەكەڭ اكتەرلىك شەبەرلىك ءپا­نى­نەن ەلۋ جىل ساباق بەردى. ول كىسى ىلعي «ءوزى جارى­ماعاننىڭ سارقىتىن ىشپەڭدەر» دەۋشى ەدى. جەكىپ ۇرسىپ تا، كەيدە باسىڭنان سيپاپ تا، ءتىپتى شاپالاقتاپ تا الاتىن. ونىڭ توق­پا­عىن دا جەدىك، ايعايىن دا ەستىدىك، بىراق قاتتى قۇرمەتتەيمىز، ءبىز ونىڭ مۇ­نى­سىن اعا­نىڭ جاناشىرلىعى دەپ قابىل­دا­دىق. ال قازىرگى بالالارعا داۋىس كوتەرىپ كور، بىردەن سوتقا سۇيرەيدى. نەگىزىندە، ءبى­رەۋ­دىڭ بىرەۋدى ونەرگە دايىنداۋى دەگەن - قي­سىنسىز نارسە. تالانتتىلاردى تانىپ، قول­تىعىنان دەمەپ، قامقورلىق جاساۋ قا­جەت، ەگەر ول شىن تالانت بولسا، حالىق ايت­پاق­شى، «تاس جارادى، تاس جارماسا، باس جا­را­دى».
- بۇگىندە ەلىمىزدە «50 تەاتر جۇمىس ىستەيدى» دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتىپ ءجۇر­مىز. الايدا وسى تەاترلاردا قازىرگى كەز­دە كلاسسيكالىق تۋىندىلاردان گورى كو­بىنە اۋدارما شىعارمالار ءجيى قو­يى­­لا­دى. سوندا بىزدە قازىر ساحناعا شىعا­رار­لىق ۇلتتىق تۋىندىلار جوق پا، الدە بۇل رەجيسسۋرانىڭ السىزدىگىنەن بە؟
- بۇل دا - ەلىكتەۋشىلىك دەگەن يديوتيزم­نىڭ باسىمدىعىنان. جالپى، قازىر قازاق تەاترىندا رەجيسسۋرا جوق. ءبارى شەتىنەن جال­­پاقباي. قازىر ءوزى جالپاقبايلاردىڭ زاما­نى عوي. ال جوعارىدا وتىرعاندار تەاتر ونەرىن جەتە تۇسىنبەيدى. كەزىندە چەرچيلل، ستالين سەكىلدى ادامدار تەاتر دە­گەن­­نىڭ، جالپى، ونەر دەگەننىڭ نە ەكەنىن تە­رەڭ ۇعىن­عان. مىسالى، قاتىگەز ءستاليننىڭ ءوزى ونەر ادامدارىنا تيىسپەگەن. ونىڭ زا­ما­­نىندا كينونىڭ ءتۇسىرىلىمى ءستالينسىز وتپەگەن. كينو ءتۇسىرىلىپ جاتقاندا ول فيلم­نىڭ ۇزىندىلەرىن ار­نايى كەلىپ، كورىپ تۇراتىن بولعان. ول كىشى تەاتر­دىڭ ءبىر قويىلىمىنا سەگىز رەت بارعان ەكەن. دەمەك، ونىڭ ونەرگە دەگەن ماحابباتى زور بولعانى عوي. ءبىز مادەنيەتتى بارىنەن جوعا­رى قويا ءبىلۋدى ۇيرەنە الماي كەلەمىز. كوشە­دە ءجۇرۋ ءۇشىن دە، اداممەن سويلەسۋ ءۇشىن دە، داستارقاندا وتىرۋ ءۇشىن دە مادە­نيەت كەرەك. بىراق بىزدەگى مادەنيەتتىڭ ءتو­مەن­دى­گىنە كىنا ارتۋدىڭ ءوزى قيىن. ويتكەنى ءبىز فەودالدىق قۇرىلىمنان بىردەن ىرشىپ-ىرشىپ، اسىعىپ كەلەمىز عوي. سوندىقتان بىزدە ەنتىگىس بار. باسقالار جاياۋ اسىقپاي كەلە جاتسا، ءبىز سوعان ىلەسۋ ءۇشىن جۇگىرىپ وتى­رۋىمىز كەرەك. وزگە وركەنيەتتى ەلدەر ءال­دە­قا­شان اسىقپاي باياۋ ءجۇرىپ-اق، بىزدەن وزىپ كەتكەن. ءبىز سولاردان قالىپ قويماۋ ءۇشىن جۇگى­رىپ كەلەمىز. ال ەندى جاياۋ جۇرگەن ادام مەن ىلعي جۇگىرىپ كەلە جاتقان ادامنىڭ جاع­دايى بەلگىلى عوي. قازاقتان كوسموناۆتيكاعا ۇلەسى بار ق.ساتباەۆ سەكىلدى ۇلى ادامدار دا شىققان، سونداي-اق اۋىلدا ءالى كۇنگە مۇلدەم ساۋات­سىزدار دا جەتەرلىك. ءبىزدىڭ تاعى ءبىر كەم­شى­لىگىمىز - بارىمىزدى جارقىراتىپ كور­سەتە المايمىز. ءوزىمىز باس­­قالاردىڭ قويى­لىمدارىن تەاتر ساح­نا­سى­نا شىعا­را­مىز، ال ءبىزدىڭ قازاق قويى­لىم­­دارىن ءتىپتى ءوزى­مىزدىڭ ەلدەگى ورىس تەاتر­لارى قويمايدى. دە­مەك، ءبىزدى حالىق رەتىندە مويىندامايدى دەگەن ءسوز.
- ءوزىڭىز تەاتر ساحناسىندا نەبىر كلاس­­­سيكالىق شىعارمالارداعى باستى كەيىپ­كەرلەردى وينادىڭىز عوي. وزگە ۇلت تۇل­­عاسىنىڭ كەيپىن سومداعاندا، ونى قا­زا­قى­لاندىرۋعا تىرىساتىن سەكىل­دى­سىز؟
- كەز كەلگەن كەيىپكەردىڭ ءرولىن وينا­عان­دا ونىڭ ءومىر سۇرگەن زامانىن ەلەستەتىپ، ويىن سەزىنە ءبىلۋ ماڭىزدى. مىسالى، اكتەر ابايدىڭ ءرولىن ويناعاندا ونىمەن بىرگە تاماق ءىشىپ، وزىمەن تىلدەسىپ كورمەگەندىكتەن، اقىن ءومىر سۇرگەن زامان تۋرالى كوپ وقۋى ءتيىس، اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقي وتىرىپ، ونىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن، ويىن ءتۇسىنۋى كەرەك. ەگەر اكتەر ءوزى سومدايتىن كەيىپكەردىڭ تەك سىرتقى بەينەسىن، ءجۇرىسىن اۋدىرماي سالسا، بۇل - قوقي­­بايلىق. قازىرگى ءبىزدىڭ تەاترلارداعى اكتەر­لەردىڭ 99 پايىزى - قوقيبايلار. ەل ولار­دى اكتەر دەپ ويلايدى. ال ەندى وزگە ۇلتتىڭ تۇلعاسىن قازاقىلاندىرۋعا كەلەر بول­­ساق، راس، مەن ەگەر وتەللونى، گاملەتتى وينا­­سام، ونى قازاقىلاندىرامىن. قويى­لىم­­دا بەلگىلى ءبىر دەتالدار عانا سول ۇلتتىكى رەتىن­دە قالدىرىلىپ، قالعانى قازاق كورەر­­مەنىنىڭ تانىمىنا يكەمدەلۋى كەرەك. ايتا­لىق، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ گوگولدان اۋ­دار­عان «رەۆيزورىن» وقىساڭىز، شىعارما بەي­نە ءبىر اۋدارما ەمەس، تۇپنۇسقاسى قازاق­شا جازىلعانداي. سول سەكىلدى كەز كەلگەن اكتەر، ەڭ باستىسى، ءوزىنىڭ قازاقىلىعىن جو­عالت­­پاۋى كەرەك. ەگەر دارىندى ادامعا ءتان باستى قاسيەت نە دەسە، مەن نامىسقويلىق دەر ەدىم. نامىسسىزدى نادانعا تەڭەۋگە بو­لا­دى. نامىسپەن قارۋلانعان اكتەر عانا ۇلت­تىق ونەردىڭ مۇددەسىن، مۇراتىن كوز­دەي­دى. تالانتتى بيىكتەتەتىن نامىس ەكىنىڭ بىرىندە جوق. ابايدىڭ ءوزى «باسەكە نەگە وزاسىڭ دەپ كۇن­دەۋىڭ بولماسىن، ءوزىڭدى ءوزىڭ قامشىلاۋىڭ بول­سىن» دەيدى. پاتريوتتىقتىڭ نەگىزى - نا­مىس. قازاقپىز عوي دەپ كەمشىلىگىمىزدى ءبى­رى­مىز­­دىڭ بەتىمىزگە ءبىرىمىز باسىپ جاتامىز. بۇل - نا­مىسسىزدىق.
- ارمانسىز ادامدى قاناتسىز قۇسقا تەڭەپ جاتادى عوي. ءسىزدىڭ ونەر يەسى رەتىندە ورىندالماعان ارمانىڭىز بار بولار؟...
- مەن تەاتر ساحناسىندا گاملەتتىڭ، اباي­دىڭ ءرولىن ويناۋدى ارماندادىم. وسى ارما­نىمنىڭ جۇزەگە اسپاعاندىعىن، ءبال­كىم، وكىنىش دەۋگە دە بولار. بىراق ومىردە وي­لاعانىڭنىڭ ءبارى ورىندالا بەرمەيدى عوي. ادام ارمانداي ءبىلۋى كەرەك. ارمان ادام­دى العا جەتەلەيدى. ساحنادا گاملەتتى ويناي المادىم-اۋ دەگەن ويدىڭ ءوزى مەنىڭ جىگەرىمدى قامشىلاي ءتۇستى. ءيا، مەن ابايدىڭ كەيپىن سومداي المادىم، ەسەسىنە «قاراش-قاراشتا» جاراسباي دەگەن بايدىڭ رولىندە ابايدى ويناعانداي بولدىم. سەبەبى مەن شىعار­ماداعى جاعىمسىز كەيىپكەر جاراس­باي­دى جاقسى قىرىنان تانۋعا تىرىستىم. ويتكەنى اقىماق ادامعا داۋلەت بىتپەيدى. م.اۋەزوۆتىڭ وسى كەيىپكەرىن جاراسباي اتا­عا­نىنىڭ ءوزى ماعان ۇلكەن وي سالدى.
- ءسىز ءبىر سوزىڭىزدە «اكتەر اركەز رە­جيس­سەرگە باعىنىپ، ونىڭ ايتقانىنا باس شۇلعي بەرمەۋى كەرەك» دەگەن ەدىڭىز. ءوزى­ڭىز «شوقان» ءفيلمىن تۇسىرگەندە رە­جيس­سەر رەتىندە ىرقىڭىزعا كونگىسى كەل­مە­گەندەرگە تۇسىنىستىكپەن قاراعان بو­لار­سىز؟..
- «شوقاندى» ءتۇسىرۋ كەزىندە مەنى اكتەر ماسەلەسى كوپ ويلاندىردى، ءار اكتەرگە ءتۇسى­نىس­تىكپەن قاراۋعا تىرىستىم. جاقسى اكتەر­مەن سەرىكتەس بولۋدىڭ ءوزى - باقىت. رەجيس­سەردىڭ ايتقانىنا اركەز باس شۇلعي بەرەتىن اكتەر شاحمات ويىنىنداعى پەشكامەن تەڭ. اكتەر ءوز ءرولىنىڭ اۆتورى بولماي، كەيىپكەر جاساۋى مۇمكىن ەمەس. اكتەرگە تاعىلار ءمىن دە، ايتىلار سىن دا كوپ، ونەرپاز بولىپ عۇمىر كەشۋ وڭاي ەمەس. ونەردەگى قازاقتىڭ ازاماتتارىنا ايتارىم - ءبىر ءتاڭىرى سىي­لا­عان دارىندى ءوز ورنىمەن پايدالانا ءبىل­مە­سەك، كەلەشەكتىڭ الدىندا كەشىرىلمەس كۇ­نا­عا قالامىز. ويتكەنى حالىققا سەنىڭ اتاق-داڭق، داق­پىرتىڭ كەرەك ەمەس، ەلدى تەك­تى ونەر باس­قا­رادى. ءوزىڭدى ءوزىڭ ءجيى سى­نا­ما­ساڭ، قاجەت بول­سا، وتقا دا، سۋعا دا ءتۇس­پەسەڭ، جاقسى اكتەر بولۋ مۇمكىن ەمەس.
- ءسىزدىڭ قازاق كينوسىنداعى ءساتتى شىققان سۇبەلى رولدەرىڭىزدىڭ ءبىرى - جا­قىندا عانا كورەرمەننىڭ نازارىنا ۇسى­­نىلعان «ءسىز كىمسىز، كا مىرزا؟» فيلمىندەگى باس كەيىپكەر. ءسىزدىڭ كينو­داعى ۇزاق جىلدىق تاجىريبەڭىز بەن شەبەر­لىگىڭىزدەن بولار، رەجيسسەر قۋات احمە­توۆتىڭ بۇل ءفيلمىن كورەرمەن جاق­­سى قابىلدادى. ءوزىڭىز، جالپى، بۇگىن­دە سانگە اينالعان ەكشن جان­رىن­داعى فيلمدەرگە ءتۇسۋ تۋرالى ۇسى­نىس­تار­عا قالاي قارايسىز؟
- «ءسىز كىمسىز، كا مىرزا؟» - وزىندىك سيۋ­جەتى بار، ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەن، وتانعا دەگەن ءپاتريوتيزمدى ناسيحاتتايتىن، كەڭەس زامانىنىڭ ستيلىندە تۇسىرىلگەن فيلم. قازىرگى جاستار مۇنداي ءفيلمدى ون­شا تۇسىنە بەرمەيدى. ال اناۋ شەتەلدىڭ باس-اياعى جوق، پۋح-پاح اتىس-شابىس كينولارىن ءولىپ-ءوشىپ قارايدى. كورەرمەن اۋىستى. مەنى، قازىرگى تىلمەن ايتقاندا، ەكشن جان­رىن­داعى فيلمدەرگە تۇسۋگە ءجيى شاقىرادى، بىراق مەن ستسەناريىن وقىعاننان-اق فيلم­گە تۇسۋدەن باس تارتامىن.
- جاقىندا ءسىزدى «ارمان قالا» اتتى وتاندىق تەلەحيكايادان كورىپ قالدىق. ءبىزدى ءسىزدىڭ تەلەحيكاياعا تۇسۋگە قالاي كەلىسكەنىڭىز تاڭعالدىردى.
- (كۇلدى.) شىنىمدى ايتسام، سول تەلە­حي­كاياعا تۇسكەنىمە وكىنەمىن، ءوزىم ءتىپتى ونىڭ ەكرانعا شىققانىن كورگەن دە جوقپىن. «ار­مان قالانى» كينو دەپ اتاۋعا دا كەلىڭ­كى­رە­م­ەيدى. كەيدە وسىلاي حالتۋراعا بارۋعا دا تۋرا كەلەتىن كەزدەر بولىپ قالادى.
- قازىرگى كەزدە كورەرمەن، اسىرەسە جاس­تار، گولليۆۋد جۇلدىزدارىن ءپىر تۇ­تا­تىنى شىندىق. بۇل ءبىزدىڭ كينو ونەرىن يدەولوگيالىق قارۋعا اينالدىرا الماۋىمىزدىڭ كەسىرىنەن بولسا كەرەك. ءبىز قاشان ۇلتتىق كينو تۇسىرەمىز دەپ جۇرگەندە، وسكەلەڭ ۇرپاق «ورمەكشى ادام» نەمەسە «تەرميناتور» بولىپ كەتپەي مە؟..
- ءيا، قازىرگى كەزدە شەتەلدىڭ فيلمدەرىن ايتپاعاندا، ءوزىمىزدىڭ رەجيسسەرلەر ءتۇسىرىپ جاتقان فيلمدەردە شەتەلدىك اكتەر ويناسا بولدى، عاجاپ تۋىندى دەپ قابىلداي بەرە­مىز. ەگەر وسى پروتسەسس ۇزاققا سوزىلاتىن بول­سا، قازاقتىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەنيەتكە قوسار ۇلتتىق سيپاتتاعى بولمىسى ەڭسە تۇزەي الماق ەمەس. وركەنيەت ايدىنىندا ءبىز­دىڭ امەريكادان، ەۋروپادان ەش ايىر­ما­شى­لىعىمىز بولمايدى. ال ۇلتتىق ۇردىسىنەن اجىراعان ەلدىڭ ونەرىن ەشكىم دە تۇشىنىپ كورمەيدى. شىندىعىنا كەلسەك، اكتەرلىك شەبەرلىك جونىنەن ءوزىمىزدىڭ قازاق اكتەرلەرى كوبىنەن مىقتىراق. ال اناۋ شۆارتسەنەگگەر، ۆان-دامم دەگەندەر اكتەر ەمەس، ەڭ الدى­مەن، سپورتشىلار، اندجەلينا دجولي سە­كىل­دى اكتريسالار - مودەل. بىراق ءبىز وسىنى ءتۇسى­نگىمىز كەلمەيدى، ونەردىڭ قاي سالاسىن الىپ قاراساق تا، ەلىكتەۋشىلىك باسىم. كۇنى كەشە اباي الىسىپ وتكەن ناداندىق ءالى بار بىزدە. ءبىزدىڭ ءالى قۇلدىق پسيحولوگيادان ارىلا الماۋىمىز - ۇلكەن كەمشىلىك. بىرەۋگە باعىنۋ، تابىنۋ باسىم، جالتاقپىز. كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ «ونەرسىز ەل - ەل ەمەس» دەگەن ەدى. مەن وسىعان قوسىلامىن. كەڭەستىك يدەو­لوگيانىڭ كەسىرىنەن كەزىندە ءبىز ءوزى­مىز­دىڭ ۇلتتىق باتىرلارىمىزدان گورى گيتلەر، ناپولەون، گروزنىي تۋرالى كوپ بىلدىك. ءوز باسىم الپىستان اسقاندا ءتول تاريحىمىزدى قايتا وقۋىما تۋرا كەلدى. وسىنىڭ زاردابىن قازىر قازاق كينوسى تارتىپ كەلەدى. نەگىزى ۇلتتىق بوياۋعا قۇرىلماعان تۋىندىنىڭ عۇمى­رى كەلتە. ءبىزدىڭ قازىرگى كينەمو­توگ­را­فيا­داعى وزدەرىن «جاڭا اعىمداعى تولقىن» دەپ اتايتىن جاستارىمىزدىڭ شىعارمالارى ەۋروپالانىپ بارادى. مۇنداي تۇعىرتاسى شايقالىپ تۇرعان تۋىندىلاردىڭ بولاشاعى دا جوق. مىنە، ۇلتسىزدىق، نامىسسىزدىقتىڭ ماڭدايى تاسقا تيەتىن جەرى - وسى.
- اعا، ءسىزدىڭ شاحماتتى عاجاپ ويناي­تى­نىڭىزدى بىلەمىز. جۇمىس كابي­نە­تى­ڭىز­دە ءتورت ادام وينايتىن شاحمات ءتۇرىن قويىپ قويىپسىز...
- ءومىردىڭ ءوزى - شاحماتتىڭ ويىنى. بۇل - وي ەركىندىگىن تانىتاتىن تەكتى، اقسۇيەك ونەر. ال ءوزىم شاحماتتى سوناۋ مەكتەپ جاسىنان وينايمىن. مىقتى قارسى­لاس­تا­رىم­نىڭ قاتارى سيرەپ قالدى. ەرمەك ءۇشىن ەمەس، شاما-شارقىمشا وينايمىن، كەيدە ۇتا­مىن، كەيدە ۇتىلامىن. شاحماتتىڭ ءتورت ادام وينايتىن ءتۇرىن ءوزىمىزدىڭ قازاق ازا­مات­تارى ويلاپ تاپقانىنا ماقتانۋىمىز كەرەك. ماعان مۇنى اۆتوردىڭ ءوزى اكەلىپ بەردى. ءتورت ادام ويناۋعا ارنالعان شاح­مات­تىڭ پاتەنتىن اعىلشىندار ەكى ميلليون دوللارعا ساتۋدى ءوتىنىپتى. بىراق ءبىزدىڭ ازا­مات­تار وعان كەلىسپەي وتىر ەكەن. ءبىزدىڭ ەلدە دارىندار از ەمەس، بىراق ولارعا قامقورلىق جەتپەي جاتاتىنى شىندىق. جالپى، مەن سپورت­تىڭ قاي تۇرىنە بولسا دا جانكۇيەرمىن. ۇلت­تى ۇلت رەتىندە تانىتاتىن ونەرى مەن سپورتى عوي. امەريكانى امەريكا ەتكەن - كينو­سى. سوناۋ 1980 جىلى ماسكەۋدەگى وليم­پيادادا ج.ۇشكەمپىروۆ چەمپيون بول­عاندا، ونىڭ ويىنىن تۇنىمەن كورىپ، ول جە­ڭىس­كە جەتكەندە قۋانعانىمىزدان جىلاپ ءجى­بەرگەنبىز. سپورت تا - نامىس.
- قازىرگى تاڭدا كينو ونەرىندەگى ءبا­سە­كە، جەتىستىك شەتەلدىك باي­قاۋ­لار­دا­عى جۇلدەمەن ولشەنەتىن بولدى عوي. ءوزىڭىز دە ەلىمىزدە جىل سايىن وتەتىن «شاكەن جۇل­دىزدارى» بايقاۋىن باسقارىپ وتىر­­سىز. «باپ شابا ما، باق شابا ما؟» دەمەكشى، قانداي دا ءبىر دوداعا تۇسكەن فيلمدەردىڭ وزىندىك ارتىقشىلىقتارى بار ما؟
- قازىرگى فيلمدەردى الدىمەن ءوزىمىز كور­مەي، شەتەلگە الا قاشاتىنىمىز راس. الدى­مەن مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعىلارعا ۇشكىرتىپ، ولاردىڭ باتاسىن الماساق، كوڭى­لى­مىز كونشىمەيدى. كەشەگى ايمانوۆ، قوجى­قوۆ، بەگالين، قارساقباەۆتاردى قازاق كي­نو­سىنىڭ تاريحىنان سىزىپ تاستاپ، تاريحتى وزىنەن باستاعىسى كەلەتىندەر شەتەلدىڭ ار­زان­قول سىيلىعىنا ءماز بولىپ ءجۇر. سوندىق­تان دا قازىرگى ونەر ومىرشەڭ بولا الماي، ايلاكەر-الپاۋىت توبىردىڭ اراسىندا ادا­سىپ ءجۇر. ال «شاكەن جۇلدىزدارى» باي­قاۋى تۋرالى ايتار بولسام، مۇنىڭ باسقا كونكۋرستاردان ايىرماشىلىعى، بۇل - ستۋدەنتتەردىڭ ديپلومدىق جۇمىستارى. بۇل بايقاۋدى جاستاردىڭ تىرناقالدى رەجيس­سەر­لىك ەڭبەكتەرى، العاشقى ۇلكەن بايقاۋى دەپ قابىلداۋ كەرەك. بايقاۋ كەلەشەكتە تا­لانتتى جاستارعا باعىت بەرۋدى ماقسات ەتەدى. «شاكەن جۇلدىزدارىن» كوبى دۇرىس ءتۇسىن­بەي، بايقاۋعا قاتىسقان جاستاردىڭ شى­عار­ما­لارىنىڭ ىشىنەن جاقسى كينو ىزدەيدى. الايدا مۇنى قىرۋار قارجى جۇمسالاتىن حالىقارالىق بايقاۋلارمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. «شاكەن جۇلدىزدارىنىڭ» ابى­رويىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن مەن 80 مىڭ ەۋرو بەرىپ، دەپاردەنى شاقىرا المايمىن.
- اكتەرلىك دەگەن بەكزادالىق ونەر­دىڭ بيىگىنە كوتەرىلە بىلگەن ءاسانالى ءاشى­موۆ نازىكجاندىلاردىڭ ماحابباتىنا بولەنگەن جان دەسەك قاتەلەسپەيتىن شىعارمىز، اعا؟ ءوزىڭىز شىن سۇيە بىلگەن، سۇيىك­تى دە بولا بىلگەن ادام رەتىندە ايتى­ڭىزشى، وتباسىلىق ومىردە بىرەۋ­دىڭ ماحابباتى ەكەۋگە جەتە مە؟
- وتباسىنداعى جۇبايلاردىڭ ەكەۋى دە ءبىرىن-ءبىرى ءسۇيۋى كەرەك. الايدا ايەل ەركەكتى ارتىعىراق سۇيسە، ول وتباسىندا باقىتتى ءومىر بولادى. ال ەگەر ەرى كوبىرەك ءسۇيىپ، ايەل سۇيمەسە، وندا ءومىر بولىڭقىرامايدى. ايەل ەرىن ونشا ۇناتپاي، كوڭىلى باسقا جاق­قا اۋىپ تۇرسا، نەسى جاقسى. ايەل - ءۇيدىڭ التىن دىڭگەگى. ايەلدىڭ ماحابباتى كۇشتىرەك بولعاندا عانا تولىققاندى وتباسى بولا الادى. ەركەكتىڭ باسىن تورگە سۇيرەيتىن - ايەل قاۋىمى. ومىردە شەكسىز ءسۇيۋ ولىممەن تەڭ. كەشەگى قوزى كورپەش پەن بايان سۇلۋ، رومەو مەن دجۋلەتتانىڭ ماحابباتى - تراگەديا. ال ومىردەگى سىيلاستىق، سيمپاتيا  وتبا­سىلىق ومىردەگى سۇيىسپەنشىلىككە ءتان.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت.

 

الاشقا ايتار داتىم بار...

قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ەڭ ۇلكەن تراگەدياسى - تويىمسىزدىق. ءوز باسىم اقشاعا باس ۇرعان، سوعان تاۋەلدى شەنەۋنىكتەردى ايايمىن. ولاردا ناعىز ءومىر، كۇندىز كۇلكى، تۇندە ۇيقى جوق. قىتايلاردا «ۇيقىڭىز قالاي؟» دەگەن ماتەل بار. قىتايلاردىڭ ءبىر-بىرىنەن بۇلاي قال-جاعداي سۇراسۋىنىڭ سەبەبى - ادامنىڭ تۇنگى ۇيقىسى دۇرىس بولسا، كوڭىل كۇيى دە، دەنساۋلىعى دا جاقسى دەگەن ءسوز. ال ءبىزدىڭ قالتاسىنا اقشانى باسا بەرسەم، باسا بەرسەم دەيتىن شەنەۋنىكتەرىمىز وزدەرىن قاشان، قاي جەردە، كىم اتىپ كەتەر ەكەن دەگەن ۇرەيمەن ءومىر سۇرەدى. وسى ءومىر مە؟ ماڭگىلىك بيلىك پەن ماڭگىلىك قۇندىلىقتاردىڭ اراجىگىن سارالايتىن پاراسات-پايىم الدىڭعى ورىنعا شىعاتىن كۇن جاقىن بولسا ەكەن!


اينۇر سەنباەۆا

«الاش ايناسى» گازەتى

 

0 پىكىر