سەنبى, 25 مامىر 2024
بيلىك 5960 0 پىكىر 15 تامىز, 2015 ساعات 11:49

ءوز ونىمدەرىمىزدىڭ ءورىسى كەڭ

الماتى وبلىسىنىڭ  اكىمى اماندىق باتالوۆ جۇمىس ساپارىمەن تالعار جانە ەڭبەكشى­قازاق اۋداندا­رىن­دا بولدى.  ساپار بارىسىندا اكىم  ەكونوميكالىق قۋاتى مىعىم اۋدان­داردىڭ جاي-كۇيىمەن كەڭىنەن تانىسىپ، بىرقاتار اگرارلىق نىساندا، وڭدەۋ كاسىپ­ورىندارىندا، جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويما­سىندا بولىپ، الما باقتارىن ارالادى دەپ جازادى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتى.

بالالار تاعامىنا سۇرانىس بار

ءوڭىر باسشىسى ال­عاشقى جۇ­مىسىن 2010 جىلى ىسكە قو­سىلعان قازاق تا­عام­تانۋ اكادە­ميا­سىنىڭ «اميران» جشس زاۋى­تىنان باس­­تا­دى. اتالعان سەرىكتەستىك ۋاقىت كوشىنەن قال­ماي، سەرپىندى دا­مۋ ۇستىندە. ۇدە­مەلى-يندۋس­تريا­لىق باعدار­لا­مانى بايىپتى ىسكە اسىر­عان كوم­پانيا وتاندىق نارىققا ءوز ونىمدەرىن شىعارۋ ارقىلى، تۇ­راقتى تۇتىنۋ­شى­لا­رىن تاپ­قان. «اميران» جشس با­لا­لار­عا ار­نالعان ءسۇت جانە وسى تا­عام­­نىڭ 11 ءتۇرىن شىعا­رادى. ءونىم­­نىڭ قۇ­رامىندا بالا دەن­ساۋ­لىعى ءۇشىن وتە پايدالى دا­رۋ­مەندەر بار. اتاپ ايتار بول­ساق، بيفي­دو­باك­تەريا، قىشقىل ءسۇت باك­تە­ريا­لار، لاكتوباك­تە­ريا­لار، ءاتسي­دو­فيلدى ميكرو­ور­گا­نيزم­­دەردىڭ قۇرامى جوعارى. ءون­دىرىستىڭ قۋات­تىلىعى جىلىنا 1500 تون­نا. ۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ ءتورت ايىن­دا 315, 2 تون­نا ءسۇت، 203, 8 ملن. تەڭگەگە 394 توننا ءونىم ءون­دىردى. ءبىر زاۋىت ءۇشىن بۇل ۇلكەن كور­سەت­كىش.

اتالعان شارۋاشىلىق جۇ­مى­س­تارىن دامىتۋ ءۇشىن اۋىل­شا­رۋاشى­لىق ماقساتىنداعى 1528 گەكتار جەردى يگەرۋگە بەر­گەن. زاەم­دىق جا­نە جەكە قار­جىمەن سالىنعان شارۋاشىلىق ءبىراز ماسەلەنىڭ باسىن قايى­رۋدا. نە­گىزگى باعىت ءسۇت زاۋىتىن ءوز شي­كى­زاتىمەن قامتا­ماسىز ەتۋ بول­عان­دىقتان كانادا­دان اسىل تۇ­قىم­دى ءسۇتتى باعىت­تاعى قارا-الا سيىردان 800 باس اكە­لىنگەن. «امي­ران» ءسۇت-تاۋارلى فەر­ما­سىن­دا شەتەلدىك سەلەك­تسيا­نىڭ 800 ساۋىن سيىرىنا لايىق­تال­عان ۇلكەن زاماناۋي ءسۇت كەشەنى سا­لىنعان. وندا سيىرلاردى، بۇزاۋ­لاردى ۇستاي­تىن جەكە قورا، ۆەتە­رينارلىق-سانيتارلىق اي­ماق بار. 1450 توننا ءشوپ سياتىن جابىق الاڭ دا قاراستىرىلعان. جالپى، قويماداعى قۇرىلىس ماتە­ريال­دارى شەتەلدەن الىن­عان. جەل­دەتكىش تە ورناتىلعان. سول سەبەپتى قويمادا جاعىمسىز ءيىس تە جوق. امەريكاندىق «BAU­MATIC» فيرما­سىنان سيىر ساۋا­تىن قۇرىل­عىلار الىنعان. جىل باسىنان بەرى ءسۇت ساۋىمى 1700 تونناعا جەتكەن. سوندا ورتا ەسەپپەن العاندا 1 سيىر­دان تاۋلىگىنە 27 ليتر ءسۇت الى­نادى. دەمەك، سەرىكتەستىك ءوز-وزدەرىن شيكىزاتپەن تولىقتاي قام­تا­ما­سىز ەتۋدە. جۇمىس­سىز­دىقتىڭ سا­نىن ازايتۋ جولىندا دا ات­قار­عان ىستەرى ماقتاۋعا تۇرارلىق. 87 ادامدى جۇمىس­پەن قامتىپ كە­لەدى. سونداي-اق، بىلتىر عانا زاۋىتقا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسي­تەتىن بىتىرگەن جاس ما­مان­داردى جۇمىسقا قابىلداعان. ولار الدى­مەن شەت مەملەكەتتە تاجى­ريبە ال­ماسىپ، اۋىلشارۋا­شى­لىق سالا­سىن­داعى بىلىمدەرىن جەتىلدىرگەن. قازىر جاس ما­مان­داردىڭ بارلىعى وتان­دىق ءونىم­دى كوبەيتۋ ماقساتىندا بىلەك سى­بانا جۇمىس ىستەپ، تەر تو­گۋدە.

«اميران» جشس-ءنىڭ باس دي­رەكتورى اللا پاكتىڭ اي­تۋىن­شا، زاۋىتتاعى تەحنو­لو­گيالىق قون­دىرعىلاردىڭ بار­لىعى ۆەن­گريا­لىق كومپانيا­نىڭ قۇرىل­عى­لارى. ول ەۋرو­پاداعى ەڭ وزىق تەح­نيكا­لار ساناتىنا جاتادى. سونىڭ ناتي­جەسىندە ساپالى ءارى ماڭىزدى ءسۇت ونىمدەرى شىعا­رى­لادى. ال­داعى ۋاقىتتا بالا­لار­عا ارنال­عان تا­عام­داردىڭ ءتۇرى تاعى دا كوبەي­تىل­مەك. وعان زاۋىت­تىڭ مۇمكىندىگى شەك­سىز ەكەن­دىگىن تىل­گە تيەك ەتتى. بۇل قۋان­تارلىق جاعداي.

المانىڭ ءدامى ءتىل ۇيىرەدى


وبلىس اكىمى اماندىق عاب­باس­ۇلى تالعار اۋدانى، گۇل­دالا اۋىلىنداعى بولاشا­عى­نان زور ءۇمىت كۇتتىرگەن «فرەش فرۋد قا­­زاقستان» جشس-ءنىڭ تىنىس-تىر­شىلىگىمەن دە تا­نىس­تى. «امال بيو» ساۋدا بەل­گى­سىمەن وتاندىق ءونىم وندىرەتىن كا­سىپ­ورىن جەمىس-جيدەكتەردى ساقتاۋ مەن ساتۋ جۇ­مىسىمەن تىكەلەي اي­نالىسا­تىن­دىقتان، سەرىك­تەس­تىكتىڭ بۇ­گىنگى بەت­الى­سى كوپ­شىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىق­تى. جە­مىس-جيدەكتى قىسى-جازى ساق­تاي­تىن 2 مىڭ تون­نا­عا لايىق­تال­عان قويماعا اتبا­سىن بۇر­دىق. ونىڭ بارلىق قۇ­رى­لى­سى مەن قۇرىلىمى اۆ­سترا­­­­ليا­لىق تەحنولوگيامەن سا­لىنعان. جە­مىستەردى ءبىر قالىپ­تى دەڭ­گەي­دە ساقتاۋ ءۇشىن گەر­مانيانىڭ جو­عارعى تەحنولو­گيا­لىق قۇرال-جابدىقتارىن پايدالانادى ەكەن. سونىڭ نا­تي­جەسىندە جە­مىس-جيدەكتەر ۇزاق ۋاقىت ءارى بۇ­زىل­­ماي ساق­تالادى. سونىمەن قاتار، جىل­دىڭ قاي مەزگىلى بول­سىن، ساق­تاۋدا تۇرعان وسىم­دىكتەردى سا­تۋ­عا مۇمكىندىك بار. وبلىس باس­شىسى اماندىق با­تا­لوۆ ال­داعى ۋاقىتتا جەمىس-جيدەك­تەر­دىڭ ءتۇرىن كوبەيتىپ، ءونىمنىڭ باعاسى مەن ساپاسىنا كوڭىل اۋدارۋ كەرەكتىگىنە توق­تالدى. ال، كاسىپورىن ديرەك­تورى نا­سىر كامالوۆ كەلە­شەك­تە قوي­ما­­لاردى ۇلكەيتىپ، ءتۇرلى جە­مىس-جيدەكتەردى ساقتاۋ ءۇشىن جۇ­­مىس ىستەيتىندىگىن جەت­كىزدى. الماتى ماڭىندا ازىق-تۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ ىسىندە جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەت­كىزىپ جۇرگەن سەرىكتەستىك جۇ­­مى­سىنا وبلىس باسشىسى سات­تىلىك تىلەدى.

اتالعان قويماعا نەگىزىنەن ساقتالاتىن جەمىس – الما. كا­سىپ­كەرلەر الما ءوسىرۋدىڭ سان الۋان ءتۇرىن پايدالانادى. بۇ­دان سوڭ، الماتىدان 80 شاقى­رىم جەردە ورنالاسقان تاۋ بوك­­تەرىندەگى الما باققا جول تارت­تىق. الما باعى ءۇشىن ەڭ­بەك­­شى­قازاق اۋدانىنان 60 گەك­تار جەر­دى العان. مامانداردىڭ اي­تۋىن­­شا، مۇندا المانىڭ 14 ءتۇ­رى شەت ەلدەن اكەلىنگەن. جەر­سىن­دىرۋ پروتسەسى دە جوسپاردان تىس ورىندالعان. ءتىپتى، شەت­ەل­دىك مامانداردى الما اعا­شى­نىڭ باسقا ايماققا از ۋاقىت­تىڭ ىشىن­­دە جەرسىنگەنى تاڭقال­دىر­عان. دەگەنمەن، جەردىڭ قۇ­نار­­لى­لىعى، كليماتتىڭ قولاي­لى­لىعى الما اعاشىنىڭ ءونىپ-وسۋىنە زور ىقپال ەتكەن. الما سورتتارىنىڭ ىشىندە «گولدەن دەليشەس» سورتى ەڭ كوپ جەمىس بەرسە، «گرەننيسميت» ۇزاق ۋا­قىت ساقتالاتىن بولىپ شىقتى. «مايراك»، «فۋتدجي» سىندى جاپوندىق المالاردىڭ ءدامى بسقالارىنان وزگەشە. بارلىق الما ءتىل ۇيىرەدى. سول ارقىلى سۇرانىسقا دا يە.

تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادى­سىن پايدالانعان ماماندار جەمىستى قۇستاردان قورعاۋ ءۇشىن ارنايى تورمەن كوم­كەر­گەن. الما وسى­رۋ­گە قاجەتتى ءاربىر زات شەت­ەل­دەن الىنعان. سەبەبى، بۇل اعاشتار يتاليا­لىق ادىسپەن وسىرىلەدى. جال­پى، الما باقتا 60 جۇمىس­شى بار. ولار ءار ماۋسىم سايىن اۋىسىپ وتى­رادى. ءبىر ماۋ­سىم­دا باقتان 350 توننادان اسا ال­ما جينا­لادى. كاسىپ­ورىن قۋا­تىن ارت­تىرۋدا بۇل ۇلكەن ءىس، ۇلكەن نا­تيجە. وتان­­دىق ءونىمدى كوپ­­تەپ ءوندى­رۋدى ماقسات تۇت­قان كاسىپ­ورىن باشىلارى كەلەسى جىل­دان باستاپ ءونىم كولەمىن 1000 تونناعا ۇل­عايتۋدى جو­س­پار­لاپ وتىر. سونىمەن قا­تار، ال­ما جە­مىسىنەن ءتۇرلى سۋسىن دايىن­داۋدى دا قولعا الماق. ءبىر قۋانتارلىعى، وتان­دىق ءونىم قازىردىڭ وزىندە موڭ­عو­ليا، وز­بەك­ستان، تا­جىك­ستان، تۇر­كىمەن­ستان مەن قىرعىز­ستان ەلدەرى اراسىندا سۇرا­نىسقا يە. دەمەك، جىل بويى تو­گىل­گەن ماڭداي تەر­دىڭ اق­تال­عانى.

– دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­مىنىڭ مۇشەلەرى نا­رىققا ءوز تاۋارلارىن شىعارعاندا، سو­لار­مەن تەڭ دارەجەدە ساۋداعا تۇ­سە الۋىمىز كەرەك. ەڭ الدى­مەن، تاۋاردىڭ ساپاسى مەن باعا­سى نا­زارعا الىنادى. سول ءۇشىن ءبا­رىمىزدى الدا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇر. تىنىمسىز ەڭبەكتەنۋىمىز قاجەت. تۇراقتى دامىپ كە­لە جاتقان كومپانيالارعا مىندەتتى تۇردە مەملەكەت تا­را­پىنان كو­مەك كورسەتىلەدى. قولداۋ بولا­دى. تەك جۇمىستى تيا­ناقتى، ۇتىمدى اتقارعان ءجون. حالىق­تى بارلىق قاجەت­تىلىك­پەن قام­تاماسىز ەتۋ جولىندا ايانىپ قال­مايىق، – دەگەن وب­لىس اكىمى اماندىق باتالوۆ وتاندىق ءونىمدى ارتتىرۋ ماق­ساتىندا جو­عارى ناتي­جەگە قول جەتكىزگەن سەرىكتەستىكتەردىڭ جۇ­مىس­تا­رىنا تابىس تىلەدى.

ەڭلىك ساعىندىقوۆا

تالعار – ەڭبەكشىقازاق اۋداندارى.

الماتى وبلىسى

Abai.kz

0 پىكىر

ۇزدىك ماتەريالدار

قۇيىلسىن كوشىڭ

باس گازەت ورالماندارعا نەگە شۇيلىكتى؟

ءالىمجان ءاشىمۇلى 2313
ادەبيەت

«سولاي ەمەس پە؟»

عابباس قابىشۇلى 2666
قوعام

دوس كوپ پە، دۇشپان كوپ پە؟

ءابدىراشيت باكىرۇلى 2821
ەل ءىشى...

ۇلتتىق بىرەگەيلەنۋ: قانداستاردىڭ ءرولى قانداي؟

ءومارالى ادىلبەكۇلى 1757