جۇما, 3 اقپان 2023
جاڭالىقتار 2804 0 پىكىر 20 ماۋسىم, 2013 ساعات 05:42

اكىم سايلاۋ ەلدى الەككە سالۋ ما؟

اكىمدەر سايلاۋىن جۇزەگە اسىراتىن كۇن جاقىنداپ كەلەدى. اللا قالاسا، وسى جىلى جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى ەلىمىزدەگى 2533 اكىمگە تاڭداۋ جاساماق. بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ 91,7 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. دەسەك تە، وسى ءبىر اۋقىمدى ساياسي ناۋقاننىڭ ءدۇبىرى قۇلاق تۇندىرارلىقتاي بولىپ تۇرعان جوق. پرەزيدەنتتىك نەمەسە پارلامەنتتىك سايلاۋ جاقىنداعاندا ۇدەرە تۇرەگەلەتىن ساياسي پارتيالار دا ءۇنسىز. ءتىپتى سايلاۋالدى پيار تەحنولوگيا جۇمىسىنىڭ دا قارقىندى ەمەس ەكەنى ايتىلىپ قالىپ ءجۇر. نەگە؟ الامان بايگەگە جۇيرىكتەرىن ۇكىلەپ قوساتىن ساياسي ۇيىمدار ءۇشىن اكىم سايلاۋى قۇنان بايگە، ءتىپتى تاي جارىس سىندى بولىپ كورىنىپ قالعان جوق پا؟ وسى ءبىر ساۋالداردىڭ اينالاسىندا وي ءوربىتىپ كورسەك...

اكىمدەر سايلاۋىن جۇزەگە اسىراتىن كۇن جاقىنداپ كەلەدى. اللا قالاسا، وسى جىلى جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى ەلىمىزدەگى 2533 اكىمگە تاڭداۋ جاساماق. بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ 91,7 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. دەسەك تە، وسى ءبىر اۋقىمدى ساياسي ناۋقاننىڭ ءدۇبىرى قۇلاق تۇندىرارلىقتاي بولىپ تۇرعان جوق. پرەزيدەنتتىك نەمەسە پارلامەنتتىك سايلاۋ جاقىنداعاندا ۇدەرە تۇرەگەلەتىن ساياسي پارتيالار دا ءۇنسىز. ءتىپتى سايلاۋالدى پيار تەحنولوگيا جۇمىسىنىڭ دا قارقىندى ەمەس ەكەنى ايتىلىپ قالىپ ءجۇر. نەگە؟ الامان بايگەگە جۇيرىكتەرىن ۇكىلەپ قوساتىن ساياسي ۇيىمدار ءۇشىن اكىم سايلاۋى قۇنان بايگە، ءتىپتى تاي جارىس سىندى بولىپ كورىنىپ قالعان جوق پا؟ وسى ءبىر ساۋالداردىڭ اينالاسىندا وي ءوربىتىپ كورسەك...

سايلاۋعا پارتيالاردىڭ دايىندىعى قانداي؟

بۇل سايلاۋ حالىققا نە بەرەدى؟ «اكىم­دەر سايلانادى» دەگەن حابار شىعىسىمەن، ەڭ العاشقى ساۋال وسىلاي قويىلعان بو­لاتىن. وعان ءتۇرلى جاۋاپتار بەرىلدى. سول جاۋاپتاردىڭ دەنى «اكىمدەردى ءماسليحات دە­پۋ­تاتتارى ەمەس، حالىق سايلاسا دەمو­كرا­تيا­عا جول اشار ەدىك» دەگەنگە كەلىپ تىرەلە بەردى. دەسە دە، «ءماسليحات دەپۋتاتتارىن حالىق سايلاعاندىقتان، بۇل سايلاۋ حالىق­تىق تاڭداۋعا باراتىن العاشقى باسپالداق» دەگەندەر دە بولدى. بىراق سول العاشقى باسپالداققا قادام جاساپ جاتقان قانداي پار­تيالار بار؟ وسى ساۋالدارعا جاۋاپ الماق بولىپ، ماماندارعا حابارلاسقان ەدىك.

ماقسات جاقاۋ، «اق جول» پارتياسىنىڭ وكىلى:

– اۋىل اكىمىن سايلاۋ تىكەلەي اۋدان اكىمى­نىڭ نەمەسە ءماسليحاتتىڭ ۇسىنى­سى­مەن جۇزەگە اسادى. ال ەلىمىزدەگى بۇل لاۋازىمدى قىزمەتتەردە نەگىزىنەن ءىرى پارتيالاردىڭ وكىلدەرى وتىر. سون­دىق­تان دا بىزدەگى باسقا پارتيالار ءوز ۇمىتكەرلەرىن اكىم سايلاۋىنا كانديدات ەتىپ ۇسىنعانىمەن، ولاردىڭ سايلانۋ مۇمكىندىگى از بولاتىنى ءسوزسىز. ياعني، مەنىڭشە، بۇل ماسەلە، بىرىنشىدەن، دەمو­كرا­تيالىق ستاتيستيكا تۇرعىسىنان ما­ڭى­­زى بار سەكىلدى. ال جەكە تۇلعالىق كان­ديداتتارعا ماڭىزى اسا زور بولماي تۇر. سول سەبەپتى دە جەرگىلىكتى شارۋا­شى­لىقتى جۇرگىزەتىن اكىمدەردىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس جاسالىپ، حالىقتىڭ الدىنداعى بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداتا ءبىلۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعانىمىز ءجون.

ساياساتتانۋشى ماقسات جاقاۋ اكىم سايلاۋى بارىسىندا ءار پارتيا ءوز وكىلىن كانديداتتىققا ۇسىنۋعا بولاتىنىن جوققا شىعارمادى. ال «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى عاني قاليەۆ بولسا: «اۋىل اكىمدەرىن حالىق سايلاۋى كەرەك. جالپى، ايماقتاعى وكىلدەرىمىزدىڭ ءبارىنىڭ دە پىكىرى وسىنداي. سەبەبى بىزدە نەگىزىنەن اۋداندا دا، وبلىستا دا باسشىلىق قىز­مەت­تەردە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى وتىر. ولار ءوز پارتيالاسىنا قول ۇشىن سوزا­تىنى ءسوزسىز»، – دەيدى. دەسە دە، ءبىزدىڭ ساياسي پارتيالار ەل ىشىنە كىرىپ، حالىقپەن ەتەنە ارالاسسا، ءوز وكىلدەرىن سايلاۋعا قا­تى­س­تىرۋ ماقساتىندا كەشەندى جۇمىس جا­سا­سا، ساياسي بەلسەندىلىگىن ارتتىرسا، جاع­داي مۇلدەم باسقاشا بولار ەدى.

پيار تەحنولوگيانىڭ قارقىنى باسەڭ

سايلاۋ جاقىندادى، بىراق اكىم بولۋعا تالپىنعاندار مەن ءوزىنىڭ بولاشاق باعدار­لا­ماسىن جاساپ، ەل الدىنا شىعىپ جاتقان كانديداتتار از. نەگە؟ بۇل سۇراققا ساياسي عىلىمدار دوكتورى سايىن بور­با­سوۆ: «مەنىڭشە، الداعى اكىمدەر ساي­لاۋىن­دا ءتۇرلى ايلالى ارەكەتتەرگە نە­گىز­دەلگەن تەحنولوگيالار قولدانىلا قوي­مايدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى اكىمدەر ءبىر شاعىن قالانىڭ، اۋداننىڭ، اۋىلدىڭ دەڭگەيىندە سايلانادى. قازىر حالىقتىڭ ەلەكتورالدىق ءھام ساياسي مادەنيەتى قالىپ­تاسىپ قالدى. ولار ءتۇرلى لاس تەح­نو­لو­گيا­لارعا جول بەرمەيدى. سوندىقتان دا وتان­شىل ادامداردىڭ بيلىككە كەلۋىنە ءبارىمىز دە مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك» دەپ جاۋاپ بەردى. ماماندارمەن پىكىرلەسكەنىمىزدە، ولاردىڭ كوبى بۇل سايلاۋدا بىزدەگى اكىم­دەر­دىڭ سايلاۋالدى پيارىنان گورى رۋلىق سيپاتى باسىمدىق الاتىنىن ايتتى. ماسە­لەن، ساياساتتانۋشى ماقسات جاقاۋ اكىم ساي­لاۋى بارىسىندا رۋشىلدىق پەن جەرشىلدىك ماسەلەسىنە مۇلدەم جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ايتپەسە ءار ايماقتا ءوز رۋلاستارىن جاقتايتىن تەندەنتسيا قالىپتاسىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەن. ول ءوز سوزىندە ءتىپتى: «سولتۇستىك پەن شىعىس قازاقستان سەكىلدى وبلىستاردا ورىس دياسپوراسى كوپ شوعىرلانعان اي­ماق­تار بار. سول ولكەلەردە ۇلت پەن رۋ ارا­سىنداعى ساياسي تارتىس تۋىنداۋى مۇمكىن»، – دەيدى. ال سايىن بورباسوۆ بولسا رۋ­شىل­دىق ماسەلەگە ساياسي سيپات بەرۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن ايتتى. ول كىسىنىڭ پىكى­رىن­شە، بۇل سايلاۋدا رۋشىلدىق كوزقاراس بول­عا­نىمەن، ول اشىق تۇردە بەلەڭ المايدى-مىس. سايىن بورباسوۆ: «سايلاۋدا رۋشىل­دىق كوزقاراس جاسىرىن، وتە قۇپيا تۇردە بولۋى مۇمكىن. ىشكى كەلىسىم ارقىلى ءوزىنىڭ ساياساتىن جۇرگىزۋدى كوز­دەي­تىن­دەر دە كەزدە­سەدى دەپ بىلەمىن. بىراق ءبىزدىڭ ازاماتتار كىم ىسكەر، كىم العىر، كىم حالىقتىڭ جايىن تەرەڭ تۇسىنەدى، سونى تاڭ­داي­دى»، – دەيدى.

ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ كەرەك

«بولاشاق» جاستار قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى داۋرەن بابامۇرات: «اكىم سايلاۋى ال­دىندا جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار­دىڭ جۇ­مىسىن جانداندىرىپ الۋىمىز كەرەك ەدى»، – دەيدى. ول: «كەيبىر اكىمدەرىمىز بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دە رۋلىق پرينتسيپپەن ساي­لا­نىپ كەلدى. رۋلىق پرينتسيپپەن ساي­لان­­­عان­نان كەيىن ەلگە قىزمەت ەتۋ، ادىلەت­تىلىك، زاڭ­دىلىق دەگەن سەكىلدى پرينتسيپ­تەردىڭ بار­لىعى ۇمىتىلادى. بىرىنشىدەن، ءبىزدىڭ ءماسليحاتتار وسى ءبىر ءۇردىستىڭ جال­عاسپاۋىن قاداعالاۋىمىز قاجەت. ەكىنشىدەن، قازىر ءبىزدىڭ ءماسليحاتتاردا نەگىزىنەن بۇ­رىن­ دا اكىمشىلىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەگەن ازا­مات­تار وتىر، بۇل جايتقا دا وزگەرىس ەنگىزىپ، ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا ءتۇرلى قوعام­دىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن، بەلسەندى زەي­نەت­كەرلەردى، جاستاردى ت.ب تارتۋ كەرەك. شىن­دى­عىن ايتۋىمىز قاجەت، قازىر اۋدان­دار­داعى ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسى كوڭىل كون­شىتپەيدى. ءبىز الدىمەن وسى ءماس­لي­حات­تاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ الۋىمىز كەرەك ەدى. جارايدى دەلىك، ەندىگى ماسەلە «وسى ءماسليحاتتار حالىق قالايتىن كان­دي­دات­تاردى اكىمدىككە ۇسىنا الا ما؟» دەگەن ساۋالعا كەلىپ تىرەلەدى. بۇل ساۋالعا تولىققاندى جاۋاپ بەرمەي، بىزدە العا جىلجۋ بولمايدى»، – دەدى.

ءتۇيىن

انە-مىنە دەگەنشە اكىمدەردى دە سايلاماقپىز. كەيبىر اكىمدىككە كانديدات تۇلعالار ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا جاعار جول ىزدەپ، ال كەي دەپۋتاتتار بولسا ءوز بيزنەسىنە كەدەرگى كەلتىرمەيتىن اكىم قاراستىرىپ جۇرگەندە ورتاداعى حالىق ۇمىت قالماسا ەكەن دەيسىز... سول سەبەپتى دە بۇقارانىڭ كوكەيىندەگى ماسەلەلەر كوتەرىلۋى ءۇشىن اكىمدەر سايلاۋىنا بەيجاي قاراماۋىمىز قاجەت سەكىلدى.

Abai.kz

0 پىكىر