جۇما, 4 جەلتوقسان 2020
COVID-19 قازاقستاندا. جۇقتىرعاندار — 134706. جازىلعاندار — 118643. قايتىس بولعاندار — 2034
جاڭالىقتار 3148 0 پىكىر 6 اقپان, 2013 ساعات 10:57

قازاق ادەبيەتى تاريحى قالاي وقىتىلىپ ءجۇر؟


1. ادەبيەتتى وقىتۋ ادىستەمەسىندە ورتاق مامىلە جاسالعان با؟

2. ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىندا ءالى دە ەسكەرۋسىز قالعان كورنەكتى تۇلعالار جوق پا؟

3. جاڭاشا كوزقاراستاعى وقۋلىق جەتكىلىكتى مە؟

4. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بارىسىندا قانداي قيىندىقتار كەزدەسەدى؟

5. شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىن قامتي الدىق پا؟«ايقىن» گازەتىنىڭ كوكەيكەستى ساۋالدارىنا ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ بىلىكتى ماماندارى جاۋاپ بەرەدى.

سەرىك اسىلبەكۇلى، جازۋشى، درا­ماتۋرگ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

بارلىق سالادا وقىتىلۋى ءتيىس


1. ادەبيەتتى وقىتۋ ادىستەمەسىندە ورتاق مامىلە جاسالعان با؟

2. ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىندا ءالى دە ەسكەرۋسىز قالعان كورنەكتى تۇلعالار جوق پا؟

3. جاڭاشا كوزقاراستاعى وقۋلىق جەتكىلىكتى مە؟

4. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بارىسىندا قانداي قيىندىقتار كەزدەسەدى؟

5. شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىن قامتي الدىق پا؟«ايقىن» گازەتىنىڭ كوكەيكەستى ساۋالدارىنا ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ بىلىكتى ماماندارى جاۋاپ بەرەدى.

سەرىك اسىلبەكۇلى، جازۋشى، درا­ماتۋرگ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

بارلىق سالادا وقىتىلۋى ءتيىس

- قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى تولىققاندى وتىلە باستادى. اسىرەسە، جۋرناليستيكا، فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرىندە كەزەڭ-كەزەڭ بويىنشا جۇيەلى تۇردە وقىتىلادى. ادەبيەت - ۇلتتىڭ رۋحاني كەلبەتى، جان دۇنيەسى بول­عاندىقتان، جاس ۇرپاق ءوز حالقىنىڭ رۋ­حىن، جاندۇنيە­سىن ءتۇسىنۋى ءۇشىن ەڭ ال­دىمەن ۇلتتىق ادە­بيەتتى وقۋى كەرەك. سوندا عانا ءوز حالقىڭدى تاني الاسىڭ. وسىنى ەسكەرگەن فرانتسيا، يران، تۇركيا سەكىلدى ەلدەردە وزدەرىنىڭ ادە­بيەتىنىڭ تاريحى تەك فيلو­لوگيا، جۋر­نا­ليستيكا ماماندىق­تا­رىندا عا­نا ەمەس، فيلوسوفيا، تاريح فاكۋل­تەت­تەرىندە، ءتىپتى مەديتسينا، اۋىلشارۋا­شى­لىق، تەحنيكا سالاسىندا مامان دايىن­­دايتىن ارناۋلى وقۋ ورىندارى مەن فاكۋلتەتتەردىڭ بارلىعىندا مىندەتتى ءپان رە­تىندە قوسىپ وقىتىلادى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ازىرگە ولاي ەمەس. فيلولوگيا مەن جۋرناليستيكا فا­كۋل­تەتتەرىندەگىدەي جۇيەلى بولماسا دا، ءبىر-ەكى سەمەستر تىم قۇ­رىعاندا شولۋ تۇرىندە وقىتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل ماسەلەگە باق-تا اتسالىسۋى كەرەك. كەيبىر باسىلىمدار «جۇلدىزداردىڭ» توڭىرەگىنەن شىقپاي، «انا كويلەكتى قان­شاعا الدىڭ؟»، «مىنا كيىمدى قايدان ال­دىڭ؟» بولماسا «سەن پالەنمەن ۇيلەنگەلى جاتىر ەكەنسىڭ عوي»، «سەنى اجىراسادى دەي­دى» دەگەن سياقتى ارزانقول اڭگىمەلەردىڭ ءتو­ڭىرەگىندە باق-تىڭ ينتەلەكتۋالدىق دەڭ­گەيىن ءتۇسىرىپ جىبەردى. كەرىسىنشە، وسىنداي ەلەۋلى رۋحاني ماسەلەلەردى جۇمىلا كوتەرسە، جۇك جەڭىل بولار ەدى.

ءوز باسىم، ادەبيەت تاريحىن وقىتۋداعى ۇلكەن ءبىر بەلەس رەتىندە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ «قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ» ون تومدىعىن جارىق­قا شىعارعاندىعىن ايتار ەدىم. بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرەتىن دوكتور، پروفەسسورلارىمىزعا سەپتىگى تيەتىن، ازات ەلدىڭ عالىمدارى تاۋەلسىز يدەيامەن جازعان ۇلكەن ەڭبەك بولدى. بۇل جيناقتا الاش ارىس­تارىن بىلاي قويعاندا، «قىتايداعى قازاق ادەبيەتى»، «مونعولياداعى قازاق ادەبيەتى» دەيتىن تاراۋلار بار. شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ وكىلدەرى اباي، م.اۋەزوۆ سياقتى جەكە مونوگرافيالىق تۇردە وقى­تى­ل­ماسا دا، جالپى قازاق ادەبيەتى تاريحى­نىڭ ءبىر بۇتاعى رەتىندە بۇل كۇندە جوعارى وقۋ ورىندارىندا شولۋ تۇرىندە ايتىلادى، تالدانادى. كەيبىر ۋنيۆەرسيتەتتەردە ار­ناۋلى كۋرس تۇرىندە وقىتىلادى. ءتىپتى شە­تەل­دەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى كۋرستىق جۇمىستار مەن ديپلومدىق جۇمىس­تار جازىلىپ، بۇل تاقىرىپ زەرتتەلەدى.

ادەبيەت تاريحىنداعى، وقىتىلۋى بارىسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە زەرتتەۋلەر مەن ىزدەنىستەر توقتاعان جوق. ءالى دە زەرتتەلۋگە ءتيىستى، ءيى قانباعان ماسەلەلەردى وقىتۋشى عالىمداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن ماگيسترلىق، دوكتورلىق وقيتىن جاس عا­لىم­دارعا زەرتتەۋ تاقىرىبى رەتىندە بەرى­لەدى. سونىمەن قاتار جەكە زەرتتەۋ ماقالا­لارى مەن ديسسەرتاتسيالار ارقىلى جاڭا مازمۇن مەن تىڭ دەرەكتەر ۋاقىت وتكەن سايىن قوسىلىپ جاتىر.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعىن بىتىرگەن ماماندار قانشا جاقسى وقىسا دا، شەتەلدەرگە شىعا المايتىن. ويتكەنى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى شەتەلدەردە وقىتىلمايتىن. ەل ىشىندەگى ءارتۇرلى دارەجەلى مەكتەپتەردە، كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا، ينستيتۋت­تاردا عانا ساباق بەرە الاتىن. بۇگىندە الىس-جۋىق شەتەلدەردە ديپلوماتيالىق قىزمەت پەن حالىقارالىق جۋرناليستەر، بىلىكتى تۇركولوگ عالىمدار دايىنداۋ سياقتى ءار الۋان مۇقتاجدىقتارعا باعىتتالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىقتارى اشىلىپ وتىر. مۇنداي ماماندىقتار بۇگىندە وڭ­تۇستىك كورەيانىڭ سەۋل ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتىندە، قىتايداعى پەكين ۇلتتار ۋنيۆەر­سيتەتى، شىنجاڭ ۋنيۆەرسيتەتى، ىلە پە­­دا­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە (قۇل­جادا), امەريكادا­عى ۆاشينگتون ۋني­ۆەرسيتەتىندە، چەكياداعى پراگا ۋنيۆەر­سيتەتىندە بار. م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تە­تىندە دە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى دەگەن ما­ماندىق اشىلدى دەپ ەستىدىم. وسىعان بايلانىستى ۇزدىك وقىعان جاس ماماندار سول مەملەكەت­تەرگە بارىپ، ساباق بەرۋىنە ءمۇم­كىندىك تۋدى. مۇنىڭ ءوزى قازاق ادەبيەتى تا­ريحى ءپانىن وقىتۋدىڭ حالىقارالىق دەڭ­گەيگە كوتەرىل­گەن­دىگىنىڭ ايناسى. كەزىندە بۇل تۋرالى ار­مان­داي دا المايتىن ەدىك. شەتەلدى قويىپ، وزىمىزدە قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ كەي تۇستارىن وقىتۋ قيىنعا سوققان ەدى. بۇل - تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى.

 

انارباي بۇلدىباي، پروفەسسور، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:

ەلەكتروندى وقۋلىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك

- قازىرگى تاڭداعى قازاق ادەبيەتى تاريحى مىندەتتى تۇردە وقىتىلاتىن پاندەردىڭ قا­تارىندا بولعاندىقتان، بۇل ءپاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلۋى وتە جوعارعى دەڭگەيدە دەپ ەسەپتەيمىن. كەشەگى كۇنى اي­تىل­ماعان، جازىلماعان، وقىتۋعا مۇمكىندىك بولماعان كوپتەگەن قالامگەرلەرىمىزدىڭ شىعارمالارى، ءومىر تاريحى، سولارعا ارناپ جازىلعان وقۋلىقتار وقىتىلا باستادى. ارناۋلى كۋرستاردا، ياعني ستۋدەنتتەردىڭ تاڭداۋى بويىنشا وقىتىلاتىن كۋرستاردا بۇرىندارى وقىتىلماعان دۇنيەلەردى وقى­تۋعا قازىرگى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى دوكتور، پروفەسسورلاردىڭ مۇمكىندىكتەرى دە بار. وسى مۇمكىندىكتىڭ اياسىندا كەشەگى كۇنى اتى اتالمايتىن الاش قايراتكەرلەرىنىڭ، كەرتارتپا اقىندار دەپ ەسەپتەلگەن ءدىني اقىنداردىڭ ەڭبەكتەرى مەن ءومىر بەلەستەرىن وقىتۋعا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. مۇنىمەن قاتار، قازاق ادەبيەتى تاريحىنا بايلانىستى وقۋلىقتاردىڭ قايتادان جازىلۋى - بۇ­رىندارى بەيمالىم بولىپ كەلگەن قالام­گەر­لەردىڭ شىعارمالارىن قايتا وقۋعا مۇمكىن­دىك بەرىپ وتىر. بۇل تۇرعىسىنان كوڭىلىمىز تولادى، ارينە. بىراق ءالى دە تولىقتىرا تۇسەتىن جۇمىستار وتە كوپ. سونىڭ ءبىرى - ارناۋلى كومپيۋتەرلىك باعدارلاما ارقىلى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا بايلانىستى ەلەكتروندى وقۋلىقتار جاساۋ ماسەلەسى. ويتكەنى ستۋدەنتتەر وقۋلىقتى پاراقتاپ وتىرعاننان گورى، ينتەرنەت پەن ەلەكتروندى وقۋلىقتارعا جۇگىنگەندى دۇرىس كورەدى. سون­دىقتان دا ەلەكتروندى وقۋلىقتاردىڭ ورنى ەرەكشە. بۇگىندە ءبىز ەلەكتروندى وقۋلىقتار­مەن ستۋدەنتتەردى قامتاماسىز ەتتىك دەپ ايتا المايمىز. دەگەنمەن، ءبىزدىڭ فاكۋلتەتىمىز قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى پانىنە بايلانىس­تى ەلەكتروندى وقۋلىقتار جاساۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بىراق ويداعىداي ءبىتىپ كەتتى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتەرەك. ونى جاساپ ءبىتىرۋ، ستۋ­دەنت­تەردى ەلەكتروندى وقۋلىقتارمەن قام­تا­ما­سىز ەتۋ - بۇگىنگى وقىتۋشىلار مەن ادە­بيەت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن.

قازاق ادەبيەتى تاريحى بىرەر قالامگەردىڭ شىعارماسىمەن بىتەتىن عىلىم ەمەس. باي مۇرا. دەي تۇرعانمەن، ساناۋلى شىعارمالارى ادەبيەت تاريحى وقۋلىقتارىنا قوسىلىپ، زەرتتەلگەنىمەن دە، كەيبىر اۆتورلارىمىزدىڭ ادەبيەت تاريحى ءپانىن وقىتۋ بارىسىندا اي­تىل­ماي جاتقان قىرلارى جوق ەمەس. ماسە­لەن، جىراۋلاردىڭ شىعارمالارىن زەرتتەگەندە ءبىزدىڭ بۇحار، اقتامبەردى سىندى ۇلى جىراۋلارمەن قاتار، وسى جىراۋلىق ءداستۇردى قالىپتاستىرعان كوپتەگەن وكىلدەر بار. تاعى ءبىر ايتا كەتۋگە ءتيىستى ءسوز دۋلات باباتايۇلى شىعارما­لا­رى­نىڭ ءتىلى زەرتتەلدى (رابيعا سىزدىقوۆا مەن قۇلمات ومىراليەۆ). بىراق دۋلاتتىڭ جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا جاساعان ىقپالى، ابايدىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋىنا ۇيىتقى بولعان قىرلارى ءالى زەرت­تەلگەن جوق.

قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ ادىستەمەسىن جۇيەلى تۇردە جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ كەرەك. جاڭا تەحنولوگيالار مەن كومپيۋتەرلىك باعدارلاماعا باعىتتالعان ادىستەمەلەر جا­ساۋ - قاي سالادا بولماسىن كەزەك كۇتتىرمەي­تىن ماسەلەنىڭ ءبىرى. كوپتەگەن وقىتۋشى­لا­رى­مىز پەداگوگ قىزمەتكەرلەردى قايتادان اتتەستاتتاۋ بارىسىندا وسى ماسەلەدە قي­نال­عانى جاسىرىن ەمەس. سونىمەن قوسا، قازىر قولدانىستا جۇرگەن وقۋلىق ماسەلەسى. بۇل وقۋلىقتار ءبىر كەزدەرى اعالارىمىز جازعان وقۋلىقتار. كەڭەستىك ءداۋىردىڭ كوزىمەن جازىلدى. ول كەزدە تسەنزۋرا دەگەن بولدى. ايتىلمايتىن نارسەلەر ايتىلمادى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنان قازاق ادەبيەتىنىڭ ون تومدىعى جارىققا شىقتى. بۇندا جاڭاشا كوزقاراسپەن جازىل­عان دۇنيەلەر وتە كوپ. بىراق مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن شىققان كىتاپتار كوبىندە كىتاپحانالارعا كەتەدى، ساتىلمايدى. سون­دىقتان وسى نەگىزدە جاڭاشا كوزقاراستاعى وقۋلىقتار جازۋ - پەداگوگ عالىمداردىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەتتەردىڭ ءبىرى.

مۇندا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت، بۇگىنگى PHD دوكتورلارىمىزدىڭ ادەبيەت تاريحىن جەتە بىلۋىنە كوپ ۋاقىت قاجەت. ال ادەبيەت تاريحىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن عالىم­دارىمىز جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ بىتىرگەن جوق. وسى ورايدا جاڭا تەحنولوگيا­نىڭ قۇلاعىندا وينايتىن PHD دوكتورلارى­مىز بەن ادەبيەت تاريحىن جەتىك بىلەتىن اعا بۋىن پروفەسسورلارىمىزدى ۇشتاستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. سوندا عانا جاڭاشا وقۋلىققا، سونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى وقۋ­لىق­تار جاساۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋادى. بۇل وزىمىزگە عانا ەمەس، دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن­دا وتىرعان قازاقتارىمىزدىڭ قازاق ادە­بيەتىنىڭ تاريحىن وقۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ - وتە ماڭىزدى جۇمىس.

قازاق ادەبيەتى تاريحىن وقىتۋدا ەس­كە­رەتىن ءبىر ماسەلە - شەتەلدەردەگى قازاق ادە­بيەتىنىڭ تاريحىنىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىندا وقىتۋ ماسەلەسىن ارناۋلى كۋرستارمەن شەكتەمەي، مىندەتتى وقىتىلاتىن قازاق ادەبيەتى تاريحى پانىنە «شەتەلدەردەگى قا­زاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» دەپ ءبىر تاراۋ كىر­گىزۋ كەرەك. سوندا عانا شەتەلدەردەگى قا­زاق ادەبيەتىن تولىق بىلە الامىز. بۇل سالانىڭ زەرتتەلۋى كەمشىن ەمەس، ءبىراز كانديداتتار مەن ەكى عىلىم دوكتورى بار. مىنە، وسى بار ماتەريالدى وقۋلىقتارعا ەنگىزۋ قيىن نارسە بولماۋى كەرەك.

 

شوقان شورتانباەۆ، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى:

ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قاراستىراتىن مەزگىل جەتتى

- وتكەن عاسىردىڭ 60-90 جىلدارىن­داعى قازاق ادەبيەتىن وقىتۋ بارىسىندا ادەبيەت تاريحىنان ورىن الۋعا ءتيىستى، شىعارمالارى عىلىمي اينالىمعا تۇسە قويماعان، وقۋ باع­دارلامالارىنا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ەنبەي قالعان كەيبىر شىعار­ماشىلىق وكىلدەرىن كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇل كەزەڭ ادەبيەتىن وقىتۋدا ەسىمدەرى ەسكەرۋسىز قالىپ، ءتيىستى دارەجەسىندە اتال­ماي، ادەبيەت تاريحىنداعى الاتىن ءوزىن­دىك ورنى جەتە سارالانباي كەلە جاتقان شىعارماشىلىق وكىلدەرىن وقۋ باعدار­لا­مالارىنا، سونىمەن قاتار جاڭادان جازى­لىپ جاتقان وقۋلىقتارعا ەنگىزىپ، جۇيەلەۋ قازىرگى كەزدە كەرەك-اق. ماسەلەن، اسقار سۇلەيمەنوۆ، ادىلبەك ءابايدىل­دانوۆ، جۇماتاي جاقىپباەۆ، ماعزوم سۇندەتوۆ جانە باسقا قالامگەرلەرمەن بۇل ءتىزىمدى تولىقتىرا تۇسۋگە بولار ەدى. جالپى العاندا، وتكەن عاسىرداعى 60-90 جىلدار ارالىعىن­دا­عى قازاق ادەبيەتىن ەڭ ءبىر جەمىستى، ۇلت ادەبيەتىنىڭ قازى­نا­سىنا سۇبەلى، شۇرايلى شىعارمالار قو­سىلعان، الەم ادەبيەتىنىڭ وزىق تۋىندى­لا­رىمەن ءبىر قاتارعا تۇرا الاتىن، قۇ­نار­­لىلىعى جونىنەن كەز كەلگەن ۇلت ادەبيەتى شىعارمالارىمەن يىق تىرەستىرە الاتىن كەسەك ءھام كۇردەلى تۋىندىلار ءدۇ­­نيەگ­ە كەلگەن كەزەڭ دەپ تانيمىز. سوندىق­تان وسى ۇلكەن كەزەڭگە سول كەزدە جازىل­عان تۋىندىلاردىڭ ءبارى بىردەي ەنگىزىلدى دەپ ايتۋ قيىن. ارينە، ع.ءمۇ­سىرە­پوۆ، ع.مۇس­تا­فين، س.مۇقانوۆ، ت.اح­تانوۆ، ءا.نۇر­پەيىسوۆ، ءا.نۇرشايىقوۆ سەكىلدى بىرقاتار تۇلعا­لار­دىڭ، ادەبيەتتىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ شىعارمالارى قامتىلعانى بەلگىلى. مۇنىڭ سىرتىندا ت.مولداعاليەۆ، ق.مىرزاليەۆ، م.شاحا­نوۆتىڭ، م.ما­عاۋ­ين­نىڭ، ق.جۇما­دى­لوۆ­تىڭ شىعار­مالارى وقىتىلىپ كەلەدى. وسى تۇستا ءالى دە ءبىزدىڭ «اتتەگەن-ايلارى­مىز» كەزدەسەدى. ماسەلەن، ءارتۇرلى سەبەپ­تەرمەن تاسادا قالىپ كەتكەن شىعارما­لارىمىز بەن ادەبيەت تاريحىنا ەنبەي قالعان، ەسىمدەرى كوپ اتالا بەرمەيتىن تۇلعالارىمىزدىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىمەن وقىرماندى، عىلىمي ورتانى تولىققاندى تانىستىرۋ ماسەلەسىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سونى­مەن بىرگە، 60-90 جىلدارداعى ساتيرا جانرىنىڭ مايتالماندارى، قازاق تىلىندە تۇڭعىش سا­تي­را­لىق روماندى دۇنيەگە اكەلگەن سادىق­بەك ادامبەكوۆتىڭ، ءجۇسىپ­بەك التايباەۆتىڭ، ءوسپانالى ءيمانا­ليەۆتىڭ، وسپانحان ءاۋبا­كىروۆتىڭ، شونا سماحا­ن­ۇلى­نىڭ جانە تاعى باسقا قالام يەلەرىنىڭ شى­عارمالارىن جو­عارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى وقىتۋدىڭ، باعدارلامالارعا ەنگىزۋدىڭ كەزەگى جەتكەنى انىق. سونداي-اق، قازاق بالالار ادەبيە­تىنىڭ وكىلدەرى قاتارىندا سانالاتىن سانسىزباي سارعاسقاەۆ، ادىلبەك ءدۇي­سەنبيەۆ، ماش­قار گۋمەروۆ، مارات قابانباەۆتاردىڭ ەسىمىن دە، ادەبيەت تاريحىنداعى الار ورنىن دا تياناقتاپ، ءومىر دەرەكتەرى مەن شىعارما­شى­لىعىن وقىتۋدى جوعارى مەكتەپ باعدار­لا­مالارىندا قامتۋ ماسە­لەسىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ايت­قىم كەلەدى. سون­داي-اق، قازاق ادەبيەتىندە كەنجەلەۋ دامىپ كەلە جاتقان فانتاستيكا­لىق جانر بار. وسى جانردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن سارالاۋمەن قاتار، اتال­مىش سالادا قالام تەربەگەن اۆتورلاردىڭ شىعارماشىلىعىن دا جۇيەلەپ وقىتۋ نەگىزىندە ارنايى وقۋ باعدارلامالا­رىنا ەنگىزىلۋ كەرەك-اق. تاعى ءبىر ماسەلە، قازاق ادەبيەتىندە از زەرتتەلگەن، دەگەنمەن ءوزىن­دىك قالىپتاسۋ، دامۋ زاڭدىلىقتارىن باستان وتكەرگەن دەتەكتيۆ جانرى جايىن­دا. مۇنىڭ دا تۇتقاسىن ۇستاعان جازۋشى­لارى­مىز جوق ەمەس. ماسەلەن، بەلگىلى قالامگەر كەمەل توقاەۆتىڭ «تۇندە اتىلعان وق»، «قاستان­دىق»، «سارعاباندا بولعان وقيعا» دەگەن سۇبەلى شىعارمالارىن دەتەكتيۆ جان­رىن­داعى ۇزدىك تۋىندىلار دەپ ايتا الامىز. وسى شىعارمالاردى بالا كەزىمىزدە، كەيىنىرەكتە دە قىزىعا وقىعانىمىزدى ۇمىتا قويعان جوقپىز. سونى نەگىزگە الىپ، ۇلگى تۇتىپ جازىلعان قازاق ادەبيە­تىندەگى دەتەكتيۆ جانرىنىڭ بار ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ونىڭ بۇگىنگى كۇنى قالاي جالعاسىن تاۋىپ وتىر­عان­دىعىن دا زەرتتەپ، زەردەلەپ وتىرۋ قاجەت.

بۇگىنگى تاڭدا قازىرگى قازاق ادەبيەتىن وقى­تۋدىڭ دا ارا-جىگى ءالى تولىق اجىراتى­لىپ، بەلگىلەنە قويعان جوق. وقىتۋ بارى­سىن جەتىلدىرەتىن تۇستار كەزدەسەدى. ماسە­لەن، قازىرگى قازاق ادەبيەتىندەگى ءتۇرلى تاقىرىپ­تاردى يگەرۋدەگى جازۋشىلاردىڭ شىعارما­شىلىعىن تالداپ-تالقىلاۋ مەن تاراتىپ ايتۋ جاعى ءالى وقۋلىقتاردا تولىق قامتىلا قويعان جوق. قازىرگى قازاق ادەبيەتىن ءبىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن باستايمىز. ءبۇ­گىن­گى قازاق ادەبيەتىنىڭ وكىلدەرىنە قولىنا قالام العانداردىڭ بارلىعىن ەنگىزۋگە بو­لادى. بىراق وسى كەزەڭگە كىمدەر ەنۋگە ءتيىس، كىمدەردىڭ شىعارمالارىن مەكتەپ وقۋلىق­تارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتى­لۋى كەرەك دەگەن ماسەلە كۇن ءتارتىبى­نەن ءتۇس­پەي كەلە جاتىر. وسى دۇنيەگە ادەبيەت­تانۋ­شىلاردىڭ كەڭىنەن ويلاسىپ، تالداپ-تالقىلاۋى مەن سارالاۋى كەرەك-اق. وسى ورايدا، قازىرگى ادەبيەتىمىزدى باعامدايتىن ەڭبەكتەردى دە جەتىلدىرۋ قاجەت. ساناسى وزىق، تالعاممەن وقيتىن جاستاردى ءتار­بيە­لەۋدە بۇگىنگى كۇنى جاڭاشا تەحنولو­گيالاردى قولدانا جۇمىس جاساۋدى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. تاعى ءبىر نازاردا ۇستايتىن جايت، ادەبيەتتەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قاراستىراتىن، سارالاي­تىن مەزگىل جەتتى. كەزىندە كوپتەگەن كىتاپتار كەڭەستىك يدەولوگيا ۇستەمدىك ەتكەن كەزدە جازىلدى. قازىر ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان ويلايتىن، رۋحاني دەڭگەيدى باعامداي الا­تىن ازاماتتارعا ءسوز ونەرىنىڭ بولاشاق ۇر­پاقتى تاربيەلەۋدە وراسان زور ماڭىز اتقا­را­تىنىن، ادامنىڭ جان-جاقتى قالىپتاسۋى ءۇشىن ولشەۋسىز ورنى بار ەكەنىن دالەلدەۋ ارتىق. ەندەشە، بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان، ياعني جاھاندانۋ جاع­دايىنداعى ءسوز ونەرىن، قالامگەرلەردىڭ شىعارماشىلىق-كوركەمدىك الەمىن سارالاۋدا، جان-جاقتى جۇيەلەپ قاراس­تىرۋدا ۇلت ادەبيەت­تانۋشىلارىنىڭ، زەرتتەۋشىلەرىنىڭ، ادەبيەتشىلەرىنىڭ الدا اتقارار مىندەتتەرى كوپ ەكەنى بەلگىلى.

 

سەرىكزات دۇيسەنعازين، ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:

ساكەن مەن ءسابيتتى سىزىپ تاستاۋعا حاقىمىز جوق

- جالپى، ادەبيەت تاريحى زامان اعىمى­نا، يدەولوگياعا بايلانىستى وزگەرىپ تۇرا­دى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋى - ءبىراز اقتاڭداقتارىمىز­دى تۇگەندەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ادەبيەت تاريحىنا تەك الاش قايراتكەرلەرى عانا ەمەس، كەزىندە ەسكىشىل، كەرتارتپا اقىندار رەتىندە وقىتۋعا تىيىم سالعان «زار زامان» اعىمىنىڭ وكىل­دەرى، اسىرەدىن­شىلدەر رەتىندە شىعارمالارى شىدەر­لەن­گەن بىرقاتار كىتابي اقىنداردىڭ تۋىن­دىلارى ادەبي اينالىمعا قوسىلدى. ونىڭ ۇستىنە ىرگەدەگى قىتاي مەن موڭ­عو­لياداعى قانداستارىمىزدىڭ ادەبي ءجادى­گەرلەرى دە ۇلى كوشپەن بىرگە اتامە­كەننىڭ ارناسىنا قۇيىلدى. سوندىقتان قازىرگى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى كەڭەس كەزىمەن سالىستىرعاندا تولىققاندى وقىتىلىپ جاتىر دەۋگە نەگىز بار. جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا سوناۋ ەجەلگى ادەبيەتتەن باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن قازىرگى ادەبيەت تاريحى­نا دەيىن وقىتىلادى. قازىرگى جۇيە بو­يىن­شا قامتىلماي قالعان تۇستارىن تاڭداۋ ءپانى رەتىندە تەرەڭدەتىپ وقىتۋعا دا مۇمكىندىك بار. وتكەن جىلى اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى­نىڭ» ون تومدى­عىن شىعاردى. باسقا دا كىتاپتار، زەرتتەۋ ەڭبەكتەر جارىق كورىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسى دا ادەبيەت تاريحىنداعى قامتىلماي قالعان تۇستاردى قايتا قاراپ، بىرنەشە جيناق شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر­مىز. بۇل ەندى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى جايىندا ايتارىمىز. ال وقۋلىقتىڭ ءجونى ءبىر باسقا. جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازىرگى بولون ۇدەرىسىنە لايىقتالعان وقۋلىقتار ءالى دە قاجەت. وكىنىشكە قاراي، كوپ وڭىرلەردە ءالى كۇنگە ادەبيەت تاريحىنان باياعى حانعالي سۇيىنشاليەۆتىڭ، ادەبيەت تەورياسىنان زەينوللا قابدولوۆتىڭ وقۋلىقتارىمەن وقىتۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. ول وقۋلىق­تار­دىڭ مازمۇنى ناشار دەپ وتىرعان جوقپىن. بىراق قازىر جۇيە، كوزقاراس دەگەن وزگەردى عوي. قازىرگى تالاپ بويىنشا وقۋلىق وقۋ جىلى باستالعاندا ءبىرىنشى بەتى اشىلىپ، اياقتالعاندا سوڭعى بەتى جابىلۋى ءتيىس. جىل سايىن وقۋ-ادىستە­مەلىك كەشەن دەگەندى دايىندايمىز. ونىڭ ءوزى وقۋلىقتىڭ تالا­بىنا جاۋاپ بەرەتىن دۇنيە. بىراق نەگىزگى ماز­مۇنى وزگەرمەگەنىمەن، سىرتقى قۇرىلى­مى جىل­دا وزگەرە بەرەدى. سونى نەگە وقۋلىق قىلىپ شىعارىپ، بىراق بەكىتىپ قويۋعا بولمايتىنىن تۇسىنە الماي-اق قويدىم. بىزدە قازىر وقۋلىقتاردى ءار ۋنيۆەرسيتەت ءوز بەتىنشە شىعارىپ جاتىر. ونىڭ تيراجى وزدەرىنە عانا لايىقتالىپ شى­عارىل­عان­دىقتان، باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جەتپەيدى. وسىنىڭ بارلىعى ءبىر ورتالىق­قا باعىندى­رى­لىپ، ءبىر جۇيەگە ءتۇسۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. بارلىق وقۋ ورىندارىنا وقىتۋ مىندەتتە­لەتىن ورتاق وقۋلىقتار جا­زىلۋ كەرەك. وقۋ­لىق جازاتىن عالىم­دارعا ارنايى ەڭبەك دەمالىسىن بەرىپ، جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قالا­ماقىسى تولەنۋى ءتيىس. سوندا عانا ساپالى وقۋلىقتار جازىلادى. وقۋلىقتاردى جازۋدى نەگىزگى عالىمدار شوعىرى توپتاسقان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بەرسە قۇبا-قۇپ.

ءبىزدىڭ ادەبيەت تاريحىندا كورنەكتى تۇل­عالاردىڭ شىعارماشىلىعى نەگىزىنەن تۇگەن­دەلىپ بولدى. بىراق ونىڭ كوبى ديس­سەرتا­تسيا دەڭگەيىندە قالىپ جاتىر. قورعال­عاننان كەيىن دەنى وقۋلىقتارعا ەنبەي قالادى. ماسەلەن، بەيىمبەت ماي­ليننىڭ ءبىز بىلمەيتىن بىرنەشە رومانى بار ەكەن. رەپرەسسيا كەزىندە جويىلىپ كەتكەن. ونى سەرىكققالي بايمەنشە اعامىزدىڭ دوكتور­لىق ديسسەرتاتسياسىنان بىلدىك. وسى ۋاقىتقا دەيىن مۇحتار اۋەز­وۆتىڭ ايگىلى «ەڭلىك-كەبەگىن» تۇڭعىش درا­مالىق شىعارما دەپ وقىتىپ ءجۇرمىز. ونىڭ كلاسسيكالىق تۋىندى ەكەنىنە داۋ­ى­مىز جوق. دەگەنمەن، ونىڭ الدىندا ك.ءتو­گىسوۆتىڭ، ق.كەمەڭگەرۇلى­نىڭ، ت.جومارتبايۇلىنىڭ جانە باسقا درا­ما­لىق تۋىندىلاردىڭ بولعانى ايتىلا بەرمەيدى. 1959 جىلى مۇحتار اۋەزوۆ باس­تاعان ءىرى عا­لىمدارىمىز قاتىسقان ۇلكەن كون­فە­رەن­تسيا بولعان. ول جەردە يدەولو­گيا­لىق تۇرعىدا كىمدى قالاي وقىتامىز دەگەن ماسەلە كوتەرىلگەن. بىزگە قازىر دە سونداي ءبىر توقتامعا كەلەتىن جيىن قاجەت. كە­زىن­دەگى ساكەن سەيفۋللين باستاعان كەڭەستىك ادە­بيەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار مەن قازىرگى الاش قايراتكەرلەرىنە كەل­گەندە عالىم­دار­دىڭ پىكىرى ەكىگە جارى­لادى. ءبىز قازاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن كەڭەستىك يدەيانى پايدالانا وتىرىپ، كۇرەسكەن ۇلى قايراتكەرلەرىمىز ساكەن مەن ءسابيتتى ادەبيەت تاريحىنان سىزىپ تاستاۋعا حاقىمىز جوق. تەك قاي شى­عار­مالارىن وقىتامىز دەگەن ماسەلە عانا كۇن ءتار­تىبىندە تۇر. وسىنداي تۇيتكىلدى سۇراقتار توڭىرەگىندە عالىمدارىمىز ورتاق مامىلەگە كەلسە، ادەبيەتىمىزدىڭ كەلەشەگى جارقىن بولادى عوي دەپ ويلايمىن.

 

 

جۇمات تىلەپوۆ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، حالىقارالىق اكپاراتتاندىرۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى:

ادەبي مۇرانى بىلمەيتىندەر، ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن ءبىلىپ جارىتپايدى

- قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى - قاجىم جۇماليەۆ، مالىك عابدۋللين، بەيسەنباي كەنجەباەۆ، تەمىرعالي ءنۇرتازيننىڭ كەزىنەن بەرى وقىتىلىپ كەلە جاتقان ءپان. سول كىسىلەردىڭ الدىنان مۇحتار ماعاۋين، ءابىش كەكىلباەۆتار ءدارىس العان. ول كەزدە زەينوللا قابدولوۆ، تەمىربەك قوجاكەەۆ، تۇرسىنبەك كاكىشوۆتەر ەڭبەك جولىن جاڭادان باستاعان جاس ماماندار بولعان. سول ۋاقىتتا قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى حVIII عاسىردان بۇحار جىراۋدان باستاپ وقىتىلاتىن.

ويتكەنى ول كىسى - ەسكى داۋىردەگى ادەبيەتتى زەرت­تەگەن، بىلگەن، ايتقانى ءۇشىن ءىستى بولىپ، سوتتالىپ كەلگەن ادام. ايتپەسە، قازاق ادە­بيەتى تاريحىن بىلمەيتىن ادام ەمەس. سول كەزدەگى ق.جۇماليەۆ، م.اۋەزوۆ، ت.نۇرتا­زين­دەر قازاق ادەبيەتىمەن قوسا، باتىستىڭ ادەبيەتى مەن ورىس ادەبيەتىن دە جاتقا ايتا­تىن ماماندار ەكەنىنە ەشكىمنىڭ ءشۇباسى جوق.

ءاربىر عىلىم ءبىر ورىندا تۇرىپ قالماي­دى عوي، زەرتتەلەدى. قازىر قازاق ادەبيەتى تاريحىندا ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزعا دەيىنگى كەزەڭدەرگى ادەبيەتكە قاتىستى جادىگەرلەر ايتىلاتىن، وقىتىلاتىن بولدى. كونە قىتاي جازبالارىنداعى ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزگە قاتىستى دۇنيەلەر - سونىڭ ءبىر پاراسى. وسى ماسەلە بويىنشا كەزىندە «قازاق ۋني­ۆەر­سي­تەتى» باسپاسى پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكى­شەۆ­تىڭ باسشىلىعىمەن «قازاق ادەبيەتىنىڭ قىس­قا­شا تاريحى» دەگەن ەكى تومدىق كىتاپ جارىق كورگەن.

بۇگىندە نەگىزگى وقۋلىقتاردىڭ ءبىرى پرو­فەس­سور ح.سۇيىنشاليەۆتىڭ «قالىڭ بولا­شاق­تان قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» دەگەن كىتابى. الما قىراۋ­باەۆا، م.ماعاۋين، ش.ساتباەۆا، ق.سىدىقوۆ، ءانۋار دەربى­سالين­دەردىڭ ەڭبەكتەرى كىرگىزىلىپ، وقىتىلىپ جاتىر. ەندى وسى وقۋلىقتاردىڭ تارالىمى قانداي دەگەندە، قازاق ادەبيەتى تاريحىنا قاتىستى ادەبيەتتەر مەن وقۋلىقتاردىڭ تيراجى وتە از. بۇل وقۋلىقتار بۇرىن ساناۋ­لى عانا وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن بولسا، بۇگىندە جەكەلەگەن جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا دا وقىتىلادى. جالپى، قازاق ادەبيەتىن قازاقتىڭ تاريحى سياقتى بارلىق وقۋ ورىندارىندا وقىتىلۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ادەبي مۇرامىزدى بىلمەيىنشە زيالى جاستارىمىز شىن مانىسىندە ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن، ۇلتتىڭ ۇلتتىق دەڭگەيى قانداي ەكە­نىن ءبىلىپ جارىتپايدى.

بۇرىنعىداي ەمەس، ەركىندىك، بوستاندىق العان زاماندا جالتاقتاماي وقىتۋعا دا، دۇرىستاپ زەرتتەۋگە دە مۇمكىندىكتەر بار عوي. ال شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ وكىلدەرى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلىپ ءجۇر. شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىنە قاتىستى مونوگرافيالار شىقتى. بارلىق ماسەلە ءبىر كۇندە شەشىلە قويمايدى، ارينە.

 

داريعا ساتەميروۆا، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، اعا وقىتۋشى:

ساعات كولەمىن كوبەيتۋ قاجەت

- قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارىن­دا قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن وقىتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىندە وسى ستاندارتتىڭ ورنىنا ءبىلىم باعدارلاماسى قابىلدانعان. 2012 جىلدان باستاپ اتالعان قۇجاتتىڭ ورنىنا ەنگىزىلگەن ءبىلىم باعدارلا­ما­سىنا سايكەس وقىتىلا باستادى. بۇل باع­دارلاما شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە سايكەستەندىرىلىپ، ءبىلىم الۋشىنىڭ قوس ديپلوم الۋ مۇمكىندىگىنە باعىتتالعان. وسى قۇجاتتارعا سايكەس ادەبيەت تاريحىنىڭ بار­لىق كەزەڭدەرىن وقىتۋ ءۇشىن ارناۋلى ساعات سانى قاراستىرىلعان. ال ەندى ادە­بيەت­تىڭ ءار كەزەڭىن ءبىلىم الۋشىعا تانى­تۋ، مەڭگەرتۋ - ول ءپان وقىتۋشىسىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ۇستازدىق شەبەرلىگىنە دە بايلانىستى دەر ەدىك. ارينە، بۇل تۇستا، جەكە ۇلتتىڭ ءتىلى مەن ادەبيەتىن وقىتاتىن فيلولوگيا فاكۋل­تەتتەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن ساقتاپ قالۋ جاعىن دا ەسكەرۋ قاجەت.

قازاق ادەبيەتى تاريحىن وقىتۋدا زامان اعىمىنا ىلەسەمىز، شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋگە ۇمتىلامىز دەپ ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ قۇنىن ءتۇسىرىپ الماۋ قاجەت. قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن وقىتۋدا تۇتاس ۇلتتىڭ تاريحى، مادەنيەتى، ءدىنى، سالتى-ءداستۇرىن نازاردا ۇستاۋ قاجەت. وسى تۇستا ايتارىمىز، ءبىلىمدى ءبىر جاقتى تەستىلەۋ ارقىلى عانا باعالاماي، ءبىلىم الۋشىنىڭ تىلدىك قورىن تەكسەرىپ، شەشەن سويلەي ءبىلۋ مانەرىن دە ۇنەمى باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن اۋىزشا سىناق-ەمتيحان تۇرلەرىن دە قايتا جەتىلدىرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. سوندا ستۋدەنت كولەمدى كوركەم ماتىندەردى وقىپ، ادەبي-تەوريالىق تالداۋ جاساۋعا ماشىقتاناتىن ەدى.

اكادەميك س.قيراباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك ال­عان العاشقى جىلدارىندا: «ەندىگى كەزەڭ­دە بۇرىنعى وقۋلىقتاردىڭ ءبارىن قازىرگى كوزقاراس، تالاپ تۇرعىسىنان قايتا قاراپ، جاڭاشا ويلاۋ جۇيەسىمەن جازۋ كەرەك» دەپ ايتقان، ادەبيەت تاريحىن زەرتتەۋشىلەردىڭ الدىنا قويعان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن، زاماناۋي تالاپتارعا لايىق، جاڭا باعىتتاعى وقۋلىقتار بولۋى قاجەت.

بۇل جەردە ادەبيەت تاريحىن وقىتۋداعى كەمشىلىكتەر دەگەننەن گورى، كەي تۇستاردا تالاپ، مىندەتتەردىڭ تولىق ورىندالماۋى دەپ ايتۋىمىز كەرەك شىعار. جوعارىدا ايتقانىمىزداي، سان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق ادەبيەتىن تولىق قامتۋ جانە شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن وقىتۋ ءۇشىن ساعات كولەمىن كوبەيتۋ قاجەت.

بۇگىنگى اقپاراتتاندىرىلعان زاماندا عالامتور جەلىسىندە ۇنەمى وتىرۋدان جالىقپايتىن جاس ۇرپاقتى ادەبيەتكە تارتۋ ءۇشىن، ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا ارنايى ادەبيەت تاريحىنا قاتىستى عىلىمي-تانىم­دىق سايتتار اشۋدى دا نازاردان تىس قالدىرماعان ءجون.

 

بەتتى دايىنداعاندار -

قانشايىم بايداۋلەت،

ورازبەك ساپارحان،

ەركەجان جۇماتاەۆا

"ايقىن" گازەتى

 

0 پىكىر