دۇيسەنبى, 27 ماۋسىم 2022
بيلىك 1471 4 پىكىر 11 مامىر, 2022 ساعات 16:46

مەملەكەتتىك حاتشى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى ءتۇسىندىرۋ تۋرالى ماقالا جاريالادى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسى بويىنشا بيىلعى 5 ماۋسىمدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان قارين ءوزىنىڭ «كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر بويىنشا باعىت-باعدار» اتتى ماقالاسىندا اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى ءتۇسىندىردى.

«كونستيتۋتسيالىق رەفورما – پرەزي­دەنت­تىڭ ناۋرىز ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان ساياسي رەفورمالار باع­دار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قول­عا الىنعان ماڭىزدى ءىس-شارا.

كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر جوباسى ازاماتتاردىڭ سۇرانىسىنا نەگىزدەلگەن جانە بۇكىل قوعامنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلماق. اتا زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار جوباسىن بەلگىلى زاڭ­­گەر-قۇقىقتانۋشىلار جانە كونس­­تيتۋتسيالىق قۇقىق سالاسى­نىڭ ما­ماندارى ازىرلەدى. وعان كونس­تي­تۋتسيالىق كەڭەس وڭ باعاسىن بەردى.

كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ ءبارى ءوزارا بايلانىستى جانە ءبىر ماقساتتى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا، مىناداي ۇدەرىستەرگە قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرۋعا ارنالعان:

  1. سۋپەرپرەزيدەنتتىك باس­قارۋ ۇلگىسى­نەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋب­ليكاعا تۇبەگەيلى كوشۋ;
  2. بىرقاتار بيلىك وكىلەتتىگىن قايتا ءبولۋ;
  3. پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەي­تىپ، مارتەبەسىن ارتتىرۋ;
  4. ەلدى باسقارۋ ىسىنە حالىقتىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ;
  5. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋ.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستي­تۋ­تسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى رەسپۋبلي­كالىق باسپاسوزدە 6 مامىر كۇنى رەسمي تۇردە جاريالاندى»، -دەدى ول.

قاريننىڭ ايتۋىنشا، كونتيتۋتسيانىڭ قازىرگى جانە جاڭا نۇسقاسىنىڭ ايىرماشىلىعىن ءتۇسىنۋ قيىنداۋ، سوندىقتان ەلگە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن نەگىزگى زاڭنىڭ ناقتى باپتارى مەن تارماقتارى بىرنەشە بولىككە بولىنگەن. ول سۋپەرپرەزيدەنتتىك باسقارۋ ءۇل­گىسىنەن پرەزيدەنتتىك رەسپۋب­ليكاعا تۇبەگەيلى كوشۋدىڭ جۇزەگە اساتىنى تۋرالى بىلاي دەپ جازدى:

«كونستيتۋتسيالىق رەفورما بيلىك تارماق­تارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس­تىڭ تەپە-تەڭدى­گىن جانە وڭتايلى بولۋىن قالىپتاس­تىرادى. سونداي-اق پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ بارىنشا دەربەس بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

اتا زاڭىمىزدىڭ 43-بابىنا 3-تار­ماق قوسىلادى. وندا قازاق­ستان رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزي­دەنتى ءوز وكىلەتتىك­تەرىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيا­دا بول­ماۋعا ءتيىس دەپ كورسەتىلەدى. وسى لوگي­كاعا سايكەس كونستيتۋتسيا­لىق سوت­تىڭ، جوعار­­عى سوتتىڭ جانە وزگە دە سوت­تار­دىڭ ءتور­اعا­لارى مەن سۋديا­لارىنا، ورتا­لىق سايلاۋ كو­­ميس­­­سياسىنىڭ، جوعارى اۋدي­تور­لىق پا­لا­تاسىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى­نە دە وسىنداي تىيىم سالىنادى (كونستيتۋ­تسيا­نىڭ 23-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). سونىڭ ناتيجەسىندە ساياسي باسەكە ارتىپ، بارلىق ساياسي پارتيانى دامىتۋعا بىردەي جاعداي قالىپتاسادى، دەربەس ءارى ءادىل شەشىم قابىلداۋعا جول اشىلادى.

مەملەكەت باسشىسى بارلىق ازامات­قا تەڭ مۇمكىندىك بەرىلۋى­نىڭ مىزعى­ماس كەپىلى بولۋعا ءتيىس. سول سەبەپتى كونستي­تۋتسيانىڭ 43-بابىنا 4-تارماق قوسىلادى. وندا «پرەزيدەنتتىڭ جاقىن تۋىس­تارى مەملەكەتتىك ساياسي قىز­مەتشى­لەردىڭ، كۆازي­مەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى باسشى­لارىنىڭ قىزمەتتەرىن اتقارۋعا قاقىسى جوق» دەپ كورسەتىلەدى.

جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ ۇسى­نىسى بويىنشا تۇڭعىش پرە­زي­دەنتتىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمى­نا قاتارىنان ەكى رەتتەن كوپ ساي­لانۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن باپ­تىڭ (كونستيتۋتسيانىڭ 42-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداك­تسياسى), سونداي-اق تۇڭعىش پرە­زي­دەنتتىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەت­تىكتەرى كونس­تيتۋتسيامەن جانە كونس­تيتۋ­تسيالىق زاڭمەن ايقىندا­لا­تىنى تۋرالى 46-باپتىڭ 4-تارماعى اتا زاڭنان الىنىپ تاستالماق.

كونستيتۋتسيانىڭ 91-بابىنان تۇڭعىش پرەزي­دەنتتىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگى­زىن سالۋشى دەگەن مارتەبەسى تۋرالى نور­ما الىنىپ تاستالادى (كونستيتۋتسيا­نىڭ 91-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءناتي­جەسىندە ءتيىستى اۋماقتاعى احۋال­عا جاۋاپتى جەر­گىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگان­داردىڭ جەر­گىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ وكىلەتتىكتەرى كەڭەيەدى.

جوبادا پرەزيدەنتتىڭ وبلىستار، رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا اكىمدەرى اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جوياتىنى نە قول­دانىلۋىن تولىق نەمەسە ءىشىن­ارا توقتاتا تۇراتىنى تۋرا­لى قۇزىرەتىن جويۋ كوزدەلگەن (كونس­تيتۋتسيانىڭ 44-بابى 3) تارماق­شاسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ اۋدان، قالا، اۋىلدىق وكرۋگ اكىم­دەرىن لاۋازىمىنان بوساتۋ تۋرالى قۇزىرەتىن الىپ تاستاۋ كوزدەلگەن (كونستيتۋتسيانىڭ 87-بابى 4-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

وبلىستار، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا اكىمدەرىنىڭ قۇزىرەتكە يە بولۋ ءتارتىبى دە ەداۋىر وزگەرەدى.

كونستيتۋتسيانىڭ 87-بابى 4-تارماعى­نىڭ جاڭا رەداكتسياسىنا سايكەس ەندى ولار­دى پرەزيدەنت وبلىس اۋماعىندا ورنالاس­قان ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نەمەسە رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قا­لالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماس­ليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەلىسى­مىمەن تاعايىندايدى.

بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى كەمىندە ەكى كانديداتۋرا ۇسى­نىپ، داۋىسقا سالادى. داۋىس بەرۋ­گە قاتىسقان دەپۋتاتتاردىڭ كوپشى­لىگىنىڭ داۋىسىنا يە بولعان كانديدات كەلىسىم العان بولىپ سانالادى.

وسىلايشا، جەرگىلىكتى بيلىككە قاتىس­تى پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگى ازايىپ، ول ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋ ارقىلى وڭىرلىك دەڭگەيدەگى اكىمدەر­دىڭ قولىنا جيناقتالادى»، -دەدى مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان قارين.

ونىڭ حابارلاۋىنشا، سەناتتاعى پرەزيدەنت كۆوتا­سى­نىڭ سانى 15-تەن 10 دەپۋتاتقا دەيىن ازايادى. ونىڭ بەسەۋىن قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى ۇسىنادى (كونستيتۋتسيانىڭ 50-بابى 2-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

سەناتتىڭ وكىلەتتىگى بىرقاتار قۇقىق­تارمەن تولىعادى. اتاپ ايتقان­دا، سەنات پرەزيدەنت ەنگىزەتىن كونستيتۋ­تسيا­لىق سوتتىڭ جانە جوعارى سوت كەڭەسى­نىڭ توراعالارى لاۋازىمىنا كاندي­دات­تاردى كەلىسۋ قۇقىعىنا يە بولادى (كونس­تيتۋ­تسيانىڭ 44-بابى 4) تارماقشاسىنىڭ، 55-بابى 2) تارماقشاسىنىڭ جانە 82-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

كونستيتۋتسيالىق سوت (قازىرگى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ورنىنا) قۇرۋ ارقىلى كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ جاساۋ ينستيتۋتى جاڭعىرتىلادى.

كونستيتۋتسيالىق سوت 11 سۋديادان تۇرادى (قازىرگى كونستي­تۋتسيالىق كەڭەستىڭ 7 مۇشەسى بار).

كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرامى مى­نا­داي تاسىلمەن جاساق­تالا­دى: 6 سۋديانى پار­لامەنت ء(ماجى­لىس پەن سەناتتىڭ ءار­قاي­سى­سى 3 سۋديادان), 4 سۋديانى پرە­زيدەنت تاعايىندايدى. كونستي­تۋ­تسيا­­لىق سوت­تىڭ توراعاسىن جوعا­رى­­دا ايتىل­عان­داي سەنات­تىڭ كەلىسى­مى­مەن پرەزيدەنت تاعا­­­يىن­­دايدى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 57-بابى 1) تار­ماقشاسىنىڭ، 58-بابى 3-تار­ماعى 7-تارماقشاسىنىڭ جانە 71-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى)»-

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارى­لۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى جوعارى اۋديتورلىق پالاتا بولىپ وزگەرە­دى. ونىڭ توراعاسى جىلىنا ەكى رەت ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا ەسەپ بەرەدى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 53-بابى 2) تارماق­شاسى­نىڭ جاڭا رەداكتسياسى، 56-بابى 1-تار­ماعىنداعى 3-1) جاڭا تارماقشاسى).

«مەملەكەتتىك حاتشى» ينس­تيتۋتى «مەملەكەتتىك كەڭەسشى» ينس­تيتۋتى بولىپ وزگەرەدى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 44-بابى 19-تار­ماقشاسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). ول مەملەكەت باسشىسىنا ۇسى­نىستار مەن ۇسىنىمدار ءازىر­لەۋمەن اينالىسادى.

ەرلان قارين «پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيىپ، مارتەبەسى ارتاتىنى» تۋرالى جازدى.

«كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءناتي­جەسىندە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋ­شى تارماعى ايتارلىقتاي وزگەرەدى. سونىڭ ارقاسىندا پارلامەنتتىڭ جانە ونىڭ پالاتالارىنىڭ ءرولى ەداۋىر كۇشەيىپ، مارتەبەسى ارتادى.

جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، پرە­زي­دەنت كونستيتۋتسيالىق سوت­تىڭ جانە جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ءتور­اعالارىن تاعا­يىن­داۋ ءۇشىن سەنات­تىڭ كەلىسىمىن الا­دى. سونداي-اق پرەزيدەنت سەناتقا 15 ەمەس، 10 دە­پۋتات تاعايىندايتىنىن ايت­تىق. ونىڭ 5-ەۋى قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى­نىڭ ۇسىنىسى بو­يىن­­شا تاعايىن­دالادى (كونس­تي­تۋتسيانىڭ 50-بابى 2-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

وسى ورايدا قازاقستان حالقى اسسام­ب­لەياسىنىڭ ماجىلىستەگى كۆو­تاسى سەناتقا بەرىلەدى. ونىڭ سانى 9-دان 5 دەپۋ­تاتقا قىسقا­رادى. سوعان سايكەس ءماجىلىس دەپۋتات­تارى­­نىڭ جالپى سانى 107-دەن 98-گە ازايادى (كونستيتۋتسيانىڭ 50-بابى 3-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ارالاس سايلاۋ جۇيەسىمەن، ياعني پرو­پو­ر­­تسيونالدى جانە ماجوريتار­لى جۇيە بويىنشا سايلانادى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 50-بابى 3-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). ارالاس سايلاۋ جۇيەسى بارلىق ازامات­تىڭ قۇقىقتارىن تولىق ساق­­تاۋعا، سايلاۋشىلاردىڭ مۇددە­سىن قور­عاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سايلاۋشىلاردىڭ ءبىر مانداتتى سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتات­تارىنان مانداتتى كەرى قايتارىپ الۋ قۇقىعى ەنگىزىلەدى (كونستيتۋتسيانىڭ 52-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسيا­سى). سونىڭ ناتيجەسىندە دەموكراتيا داستۇرلەرى نىعايا تۇسەدى، دەپۋتاتتار مەن سايلاۋشىلاردىڭ اراسىندا ءوزارا جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن جاڭا ساياسي مادەنيەت قالىپتاسادى»، - دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءماجىلىستىڭ قۇزىرەتى كەڭەيىپ، رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ات­قارىلۋ ساپاسىنا پارلامەنتتىك باقىلاۋ كۇشەيەدى.

«رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقى­لاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى جو­عارى اۋديتورلىق پالاتا بولىپ قايتا قۇرى­لادى. ونىڭ توراعاسى جىلىنا ەكى رەت ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ال­دىن­دا ەسەپ بەرەدى (كونستيتۋتسيانىڭ 53-بابى 2-تارماقشاسىنىڭ جاڭا رەداكتسيا­سى، 56-بابى 1-تارماعىنىڭ 3-1) جاڭا تار­ماق­شاسى). بۇل ءماجى­لىستىڭ جانە جالپى پارلا­مەنتتىڭ مارتەبەسىن ودان ءارى كۇشەيتە تۇسەدى.

ساياسي جۇيەدە تەپە-تەڭدىك جانە تەجە­مەلىك تەتىكتەردى نىعايتۋ جانە زاڭ شىعارۋ جۇ­مى­سىن وڭ­تايلاندىرۋ ماق­ساتىندا ءماجى­لىسكە زاڭداردى قابىل­­داۋ (بۇرىن زاڭ جوبالارىن قارا­عان جانە ماقۇلداعان), ال سەناتقا زاڭ­داردى ماقۇلداۋ نە ماقۇل­داماۋ (بۇرىن زاڭداردى قابىلداعان) قۇزى­رەتى بەرى­لەدى (كونستيتۋتسيانىڭ 61-بابى 4 جانە 5-تار­ماقتارىنىڭ جانە 62-بابى 5-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى)»، - دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.

ونىڭ ايتۋىنشا، پارلامەنت كونستيتۋتسيالىق زاڭداردى پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا، كەمىندە ەكى وقى­لىم­دا قابىلدايتىن بولادى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 53-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

ايرىقشا قاجەتتىلىك تۋىنداسا، زاڭ­داردى جەدەل قابىلداۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا، كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا، قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا، ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپ­سىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاع­دايلارعا جەدەل دەن قويۋ ماق­ساتىندا ۇكىمەتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستا­ماسى ارقىلى ەنگىزىلەتىن زاڭ جوبالارى پارلامەنت پالاتا­لارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا شۇعىل قارالادى. بۇل زاڭ جوبالارىن قاراۋ كەزىندە ۇكىمەت زاڭ كۇشى بار ۋاقىتشا قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك اكتىلەر قابىلداي الادى (كونستيتۋتسيانىڭ 61-بابى 2 جانە 3-تارماقتارىن تولىقتىرۋ).

بۇل ءتاسىل ەلگە تونگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن بيلىك تارماقتارىنىڭ بىرلەس­كەن ءارى شۇعىل جۇمىسىن ۇيلەس­تىرۋگە قاجەت. ونى قالىپتى، كۇن­دە­لىكتى جۇمىس بارىسىندا قول­دانۋ­عا بولمايدى. بۇل ۇدەرىس پار­لامەنت دەپۋتاتتارى مەن ۇكى­مەت مۇشەلەرىنىڭ ءوزارا جاۋاپكەر­شىلىككە نەگىزدەلگەن قارىم-قاتى­ناسى ارقىلى ىسكە اسادى.

ەرلان قارين «ەلدى باسقارۋ ىسىنە حالىقتىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە كوڭىل بولىنگەنىن» اتاپ ءوتتى.

«نەگىزگى زاڭدا جەر جانە جەر قويناۋى، سۋ، وسىمدىكتەر مەن جان­ۋارلار دۇنيەسى، باسقا دا تابي­عي رەسۋرستار حالىققا تيەسىلى ەكەنى جايىنداعى نورما ناقتى جانە كەسىمدى تۇردە بەكىتىلگەن. مەن­شىك قۇقىعىن حالىقتىڭ اتىنان مەملەكەت جۇزەگە اسىرادى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 1-بابى 2-تار­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

جوعارىدا ايتىلعانداي، ءماجى­لىس دەپۋتاتتارىن ارالاس سايلاۋ جۇيەسىمەن: ءبىرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا پروپورتسيونالدى جۇيە بويىنشا، سونداي-اق ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاۋ ۇسىنىلادى (كونستيتۋتسيانىڭ 50-بابى 3-تارماعىنىڭ جانە 51-بابى 1-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). سونداي-اق ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا سايلانعان ءماجى­لىس دەپۋتاتتارىنىڭ مانداتىن كەرى قايتارىپ الۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى (كونستيتۋتسيانىڭ 52-بابى 5-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭى­زى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ اكىم­دەرىن پرەزي­دەنت ءوڭىردىڭ (قالانىڭ) ءماس­لي­حات­تارىنىڭ بارلىق دەپۋتاتتىڭ كەلى­سى­مىمەن جانە بالامالى نەگىز­دە (كەمىن­دە ەكى كانديداتۋرا ۇسىنى­لادى) تاعايىن­دايتىن بولادى (كونستيتۋتسيانىڭ 87-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). وسىلايشا، بەلگىلى ءبىر ءوڭىردىڭ دامۋىنا جاۋاپتى جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ىسىنە بەرىلەتىن كەپىلدىك نىعايا تۇسەدى»، - دەدى ول.

مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان قاريننىڭ ايتۋىنشا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تاسىلدەرى جەتىلدىرىلەدى.

«جوعارىدا بايانداعانىمىزداي، كونس­تي­تۋتسيالىق كەڭەس كونستي­تۋتسيا­­لىق سوت بولىپ قايتا قۇرى­لادى. كونستيتۋتسيالىق سوت ازا­مات­تاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا ولاردىڭ كونستيتۋتسيادا بەكى­تىل­گەن قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىنا تىكەلەي قاتىستى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نور­­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ رەس­پۋب­­ليكا كونستيتۋتسياسىنا سايكەس­تىگىن قاراي­تىن بولادى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 71-74-باپ­تارىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

ءولىم جازاسىن جويۋ تۋرالى شەشىم كونستيتۋتسيالىق دەڭ­گەيدە تۇپكىلىكتى بەكى­تىلەدى (كونس­تيتۋ­تسيانىڭ 15-بابى 2-تار­­ماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى).

پروكۋراتۋرانىڭ قۇزىرەتى، ونىڭ جاساق­تالۋى مەن قىزمەت ءتارتىبى كونس­تيتۋتسيالىق زاڭمەن بەلگىلەنەدى (كونس­تيتۋتسيانىڭ 83-بابى 4-تارماعىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى). بۇل قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جۇيەلى جۇمىس ىستەۋىن جانە زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قادا­عالاۋدى كۇشەيتۋگە ءتيىس.

كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا 83-1-بابى­نىڭ نورمالارى ادام قۇقىق­­تارى ءجونىن­دەگى ۋاكىلگە يممۋنيتەت بەرەدى. ول ازامات­تاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ كەزىندە قانداي دا ءبىر وزگە مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالارعا تاۋەلدى بولمايدى، ەشكىمگە ەسەپ بەرمەيدى. ول ءوز جۇمىسىندا كونستيتۋتسيالىق سوت­قا جۇگىنە الادى. ادام قۇ­قىق­تارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قۇقىق­تىق مارتەبەسى مەن قىزمەتىن ۇيىم­داستىرۋ كونستيتۋتسيالىق زاڭ ارقىلى ايقىندالادى.

وسىلايشا، كونستيتۋتسيالىق رەفورما ازاماتتاردىڭ ەلدى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋ ءمۇم­كىندىگىن ارتتىرادى جانە ساياسي ۇدەرىس­تەردى شىن مانىندە دەموكراتيالاندىرادى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز»،- دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ەرلان قارين.

Abai.kz

4 پىكىر