Senbi, 19 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107199. Jazılğandar — 101822. Qaytıs bolğandar — 1671
Ädebiet 4875 5 pikir 29 Naurız, 2018 sağat 09:56

Jwmaqtan qaşqan äyel

Kollekcionerler halıqaralıq körmege biıl  Türkiyanıñ Antaliya qalasına jinaldı.

Mağira men Marktı äuejaydan kütip alğandar Kemer aymağında teñiz jağasına ornalasqan «Rixos Beldebi» meymanhanasına jayğastırdı.

Mağira jayğasıp alğan soñ, jeñil kiinip demalıs aymağımen tanısuğa şıqtı. Aqteñiz tolqınımen jağanı sabalap jatır eken. Odan soqqan jılı da jwmsaq lep janıñdı jadıratadı. Teñizdiñ arğı jağınan köterilgen kün arqan boyına jetip qalıptı. Jağalaudağı aq şatırlardıñ astına tizilgen  jayma tösekterde dünieniñ rahatın sezinip demaluşılar jatır. Kelinşek jağalaudağı qwmdı keşip keledi, tobığınan susığan  qwm izin jauıp baradı. Tabanına qwmnıñ ıstığı ötti. Jıldamdata basıp keldi, de ayağın suğa saldı, teñiz suı jıp-jılı, janı süysindi. Sol sätte aduındı tolqın ekpinimen soğıp, şayqap ötti. Talşıbıqtay näzik denesin äreñ wstap qaldı. Jağalaudan wzap, jüzip jürgenderge qaradı. Qızığıp ketip özi de qwlaştay jöneldi. Teñizdiñ twzdı suı denesine may jaqqanday äser etti. Jüzudi bala kezinen jaqsı köredi. Atası İleniñ jağasında «Qosağaş» degen jerde jaz boyı şöp orıp, onı mayalap jinaytın. Jan-jaqtağı nemereleri men jienderin aldırıp, suğa tüsirip, künge küydirip, eñbekke şıñdap mektep bastalarğa qaray qaytaratın. Suda qwlaştap jüzudi sonda bölelerinen üyrengen.

Rahattana, ortasına deyin jüzip qayttı da jağağa şıqtı. Basqalarğa wqsap birden kün astına jata qalmay, mañaydağı tabiğattı tamaşalap biraz jürdi. Qarsı aldında aspanmen talasqan közge kögildir bolıp körinetin Kemer tauları. Bas jağı üşkir tastarmen kökke örlegen, ortan beli bwtaqtarı jan-jağına tarmaqtalıp, jatağan ösken şırşalı eken. Esine öziniñ balalıq şağı ötken Tyan-Şan' taularınıñ kökpen talasqan qarağayları tüsti. Köñilin sağınış sezimi terbete jöneldi.

Sol sezimniñ äserimen ötken-ketkendi esine alıp, basseyn jağasındağı jaymatösektiñ birine kelip jattı. Tüs äletinde arbasına kesilgen qarbız ben jemistiñ birneşe türin tiep alğan negr qızı demaluşılarğa tabaqşağa salıp taratıp jattı. Qarbızdar da atasınıñ İleniñ jağasına egip tastaytın qara ala qarbızdarına  wqsadı. Tek iisi atasınıñ baqşasındağı qarbızdarday alıstan janın jadıratıp, añqımadı. İşindegi wrığı da onday qap-qara emes, wsaq qoñır bolıp keledi eken. Biraq, dämi  sonday tätti eken.  Qarbızdı rahattana jep otırıp, atası men äjesin, bölelerin sağınışpen eske aldı. Sol kezder ömirindegi eñ alañsız, eñ baqıttı kezderi eken ğoy. Sol ortadan alıstağannan-aq, bwl ömirde ne körmedi...

Mağira elden ketken jıldarı Qazaqstan Täuelsizdigin jañadan alıp, jas memlekettiñ hali auır, halqı qiınşılıqta ömir sürip jatqan bolatın. Mektepte mwğalim bolıp jüretin anası bir küni:

- Men mektepti tastaymın, Küldäri men Sälimge erip Qıtaydan tauar tasıymın, äytpese, mwğalimniñ küni kün be?! Tabısım şäy pwldan aspaydı. Qızım boyjetip keledi, qatarınan qaldırmaymın. Seniñ jürisiñ mınau, jwmıstan qısqarğalı bas jazudan bosamaysıñ. Ne twrğan jwmıs joq, ne tapqan tabıs joq.,- dep äkesin nwqırtıp, täp-täuir wstazdıq jwmısın tastap, bel şeşip saudağa şıqtı.  Sodan Qıtaydan asıp, Türkiyadan tasıp kiim-keşektiñ alıpsatarlığımen alısıp ketti. Äkesine aqırı jwmıs tabılmadı. Anası saparğa şığısımen auladağı bötelkelesterine qosılıp sodan äyeli keler uaqıtqa qaray biraq esin jiyatın. Söytip jürip bauırı şıdamadı ma, joq araqtan ulandı ma swmdıq qwsıp auırdı. Auruhanağa da almadı. Bir jeti qinalıp jatıp, köz jwmdı.

Mwğalimniñ balası bolğan soñ ba, sabaqqa wqıptı edi. Anası da sabağın qattı qadağalaytın. Mektepti jaqsı bitirdi. Bağı janıp pedogogikalıq institutqa oquğa tüsti. Özimen qatar boyjetkenderge wqsap sabağın oqıp, arasında bozbalalarğa da nazar salıp qoyıp jüretin. Sol jıldarı mektepte tipti balabaqşada Qız sını, Arular bayqauı, Jigittiñ swltanı degen  bayqaular bastalğan bolatın. Studentter arasında «Köktem aruı» bayqauı ötip, Mağira student arular arasında bas jülde aldı. Odan «Almatı aruı» bayqauına talastı, onda da jwldızı jandı. Keler jılı respublikalıq bayqauda jolı bolıp, sol jılğı Qazaqstan aruı atandı. Sodan keyin-aq  swlu qızğa jaña ömir bastalıp, jaña jol aşılğan bolatın.

2

Mağira alğaşqı künderi bayqamap edi, mwnda demalıp jürgen qazaq otbasıları köp eken. Büginde Qazaqstan Orta Aziyadağı ğana emes, bwrınğı tarağan Keñester Odağı elderi işindegi eñ bay-quattısına aynalğan. Älemniñ barlıq demalıs orındarınan bala-şağalarımen şalqıp jürgen qazaqtardı köruge boladı. Kelinşektiñ nazarın audarğan otbasınıñ ata-anasımen jastarı şamalas. Tört wldarımen teñizge şığadı. Äyeliniñ besinşisine ayağı auır ma, joq denesi tolıp ketken be, äyteuir domalanıp bes erkektiñ ortasında jüredi. Otağası qalıñ qastarınıñ arasınan ot şaşa qaraytın ötkir janarlı, boyı eki metrge juıq, alıp twlğalı. Tip-tik qayrattı şaştarı nağız er minezdi ekenin körsetkendey. «Elde jürsem, osınday bir erkekke küyeuge şığar edim ğoy, el aralap, jer aralap baqıt izdep qañğımay-aq»,- dep oyladı işi küyip.  İzdegen baqıt degeni – jatıp işer jwmaq ömir ma edi. Qatarınan bwrın el kördi, jer kördi. Aspanda wşaqtarmen wştı. Teñizderde yahtalarmen qıdırdı. Kökpeñbek äuizderde şomıldı, altın qwmdı jağalaularda jatıp aq märmärday denesin künge süydirdi. Han sarayınday jwmaqta twrdı. Qane şıqqan müyizi?! Dumandı keşterdiñ säni boldı. Märmärdan salğan saraylarda eñ dämdi tağamdardan tattı, şaraptarğa mas boldı. Qwlaqtı jaratınday dañğaza äuenderge talıqsığanşa biledi. Qane şıqqan müyizi?! On segiz jasınan-aq tösek läzzatın sezinip, nebir serkelerdiñ qoyının jılıttı. Olardıñ en-tegin aqşasın şaşıp älemdi şarladı. Tösek siqırı men läzzatınıñ nebir qitwrqısın üyrenip, tätti-tätti qılığımen erkek ataulını esinen tandırdı. Qane şıqqan müyizi?!

Sol bir tılsım tünder men ottı sätterden boyına bir tamşı adamzattı jalğastırar asıl när siñirip, bir perzent süye almadı. Zamanında Qazaqstannıñ erkekterinen keyin älemniñ talay serkelerin tañdandırğan  mwnıñ ay jüzinen anau qisıq ayaq, şermek qarın, qazan bas tört wldıñ anası – domalaq äyel mıñ ese baqıttı ğoy. Jarı pen perzentteriniñ ortasında däl osı swlu sayqal demalğan  Jer Orta teñiziniñ suına tüsip jür änekey. Esine äjesiniñ aytatın:

«Jalğız wlı bardıñ

 Şığar-şıqpas janı bar,

 Eki wlı bardıñ ökpe-bauır  jalı bar,  

Üş wlı bardıñ Samarqan men Bwharada malı bar,

 Tört wlı bardıñ aspanğa salğan jolı bar»,- degeni tüsti.

Bwl jalğız edi atadan, sonda anasına äjesi osı sözdi aytıp otıratın. Endi tipti sol jalğızdıñ özi bir tüyirge de zar bolıp qaldı. Äkesiniñ işip alğanda «wrpağımdı jalğastırar wlım joq, qızıñ erteñ ketip qaladı»- dep jılaytını bolatın, sol qızı endi qızıl jünge zar bolıp otır.

Mağira meyramhanağa tañğı asqa kelgennen älgi ulap-şulap jüretin altı qazaqtı izdeydi. Küyeui Markke «mınalar meniñ qandastarım, Qazaqstannan»,- dep sırttarınan körsetip te qoydı. Mark janı näzik äri balajan adam. Qazaqtardıñ bwzıqtau, erke kenje wlın «Bebbi»,- dep atap jaqsı körip ketti. Mağirağa alğaşqı qosılğan jıldarı «mağan kişkentay aziatik tuıp berşi, aziattardı jaqsı körem»,- dep jüretin. Onıñ bwrınğı eki äyelinde eki qızı ketken. Bireui Amsterdamda, ekinşisi Kievte twradı analarımen. Solarğa jılına bir ret «Rojdestvo»,- degen meyramdarına barıp keledi. Sol merekede balalarğa ata-anaları sıylıq jasasa, jıl boyı bala baqıttı boladı degen ırım bar körinedi, sonı qattı wstanadı. Ätteñ, bwl da bir bala tuıp bergende ğoy...

Bölmeleri birinşi qabatta, terezeleri tura teñizge şığadı. Terassa esigi men terezelerdi jappaydı. Tünimen teñizden soğatın qoñır salqın leppen tınıstap, teñiz şuılın estip wyıqtaydı. Mark bwrın twrıp sırtqa seruenge şığıp ketedi.  Tañerteñgi tamaqqa baratın uaqıt tayağanda sol jaqtan beytanıs bauırlarınıñ ulap-şulap sırtqa şıqqanı jetedi qwlağına.

-Qanat!

-Sanat! Toqta!,- degen ana tilindegi sözder janın jadıratıp,

töseginen atıp twrıp terassağa jügiredi. Jaqtauğa asılıp twrıp qazday tizilip bara jatqan qazaqtardı köredi. Jüregi eljirep, jan-düniesi ezilip sol baqıttı otbasına erip ketkisi kelip twradı. Alqımın sağınış buıp, janarına ıp-ıstıq jas toladı. Közinen jıp-jılı bolıp ağıp, jüzin juadı. Teñiz tolqınınıñ şuılımen qwlağına alıstan-alıstan tuğan jeriniñ jeliniñ ızılı keledi. Tuğan jerinde jıñğıl degen bası qızğılt bolıp güldeytin ösimdik bolatın. Sonı otqa jaqqanda ısıldap ädemi bir dıbıs şığaratını esine tüsedi. Balğın balalığı...

Juınatın bölmede salqın sumen tez-tez sebezgilenip, jeleñin ile sala sırtqa şıqtı. Teñiz jağasında oynap jürgen bauırlarına sırtınan qızığıp qarap twrdı. Oğlandarı suda alısıp-jwlısıp, birin-biri suğa laqtırıp oynap jür. Baqıttı anaları basın küyeuiniñ keudesine qoyıp künge qızdırınıp jatır. Batırlardıñ äkesiniñ bura sanı jayma tösekke tastay salğan qos börene sekildi. Ayağınıñ bası bäşpaylarımen kürektey eken. Keudesi köriktey bolıp, bir köterilip, bir basılıp äyeldiñ basın terbetip jatqanday. Basına jauıp alğan künqağarınan bet-jüzi körinbeydi. Denesi şoyınnan qwyğanday. Äjesi aytatın ertegilerdegi alıp batırlarğa  wqsaydı. Alıstan qızıqtap qarap jatsa da, kelinşektiñ denesi qızıp, ana alıptıñ qoynına süñgip ketkisi keldi. «Elde jürsem ğoy, osınday alıptıñ biri mağan da bwyırar edi!»,- degen arman jürek tüpkirinen ökinişpen oyandı. Bayağıda alğaş jarq etip şıqqanda nebir azamattar köz salğanda, söz salğanda köñili aspandap, özine qazaqtan jar teñ emestey körinip  edi. Äsirese, äkesimen jerles batırdıñ nemeresine qwda tüspek bolıp, eki otbası niet bildirgende azar da bezer bolğan  aqımaq bası. Sondağı köksegeni – oydan jasap alğan jwmaq ömir boldı ğoy. Wşaqpen wşıp, teñiz jağasında demalıp, ädemi kiim men jıltıraqqa äues edi. Wzın siraqtı ayaqtarın sänmen tastap, närkes janarımen közin qadağandardı osıp ötip kele jatatın. Onıñ jibekten toqığanday jwmsaq ta jibektey susıldağan  denesin közderimen suarıp qanşama erkek qala beretin jolında. Bwl solardı ıntıqtırğanına mäz.

Elden ketkeli jiırma jılğa juıq uaqıtta Otanın añsap, sondağı balalığın añsap däl bügingidey eşqaşan köñili bwzılmağan şığar. Marktiñ şeksiz baylığı men essiz mahabbatına şomılıp jüre beripti. Ol da «Sendey swlu aziatka körmedim!»,- dep äli künge tamsanumen keledi. Mına bauırların Markke «Qazaq! Meniñ qandastarım.»,- dep tanıstırdı sırttarınan. Ol «kazzak!»,- dep qaytaladı külip twrıp quanışpen.

- Iä, qazaq!,- dedi ol wzaq jıldardan keyin birinşi ret ana tilinde söylep. Közinen jası bwrşaqtay jöneldi. Mark onıñ jılap jibergenine ayanış bildirip:

- Otanıñdı sağındıñ ba? Qazaqstanğa aparayın ba, Meggi?!,- dep qwşaqtadı.

Mağira basın izep, onıñ bauırına kirip, elge degen sağınıştan solqıldap:

-Men birinşi ret ana tilimde söyleytinderdiñ dauısın estip jürmin,- dep jattı.

- Onda sol tuıstarıñmen tanısayıq, sen söylesesiñ,- dedi.

Osı wsınısı Marktiñ öziniñ sorına aytılğanın kim bilipti.

Sol sätten-aq,  Mağira-Meggidiñ ömirinde adam aytqısız özgerister bastaldı.

Ertesine Mağira jayma tösekte jatqan baqıttı äyelge jaqın jerden orın tañdadı. Balalar men äkesi teñizde şulap jüzip jürdi. Mark te qwlaştay jüzip alıs ketip qalğan edi. Mağira tanısudıñ sätin izdep, sarı mısıqqa wqsap ana äyeldi añduda.  Äyel künqağarın basına kiip, ornınan twrıp teñizge bettedi. «Tanısudıñ säti tudı!»,- degen Mağira da ornınan atıp twrıp äyelge ilesti. Tañerteñgi tınıştıqta jatqan teñiz suına äyel ayağın sala bergende jetip kelip:

- Sälemetsizbe?,- dedi.

Ana tilinde oqıs şıqqan jiñişke dauısqa jalt bwrılğanda keremet kelinşekti körip, jıldamdata ol da «Sälem...sälem...»,- dep til qattı.

-Sizder Qazaqstandıqsızdar ma?,- dedi tañğajayıp swlu.

-Iä...

-Qay jerinen bolasızdar?,- degen Mağira öz ana tilinde  müdirmey twrğanınan, ana tiliniñ sonday qwlaqqa jağımdı estiletinine iştey süysindi.

- Aqtaudanbız. Siz şe?,- dedi äyel mwnı da qazaq bolğan soñ, sol jaqtan kelgen şığar dep.

-Men...men...,- degen Mağira kekeştenip, twrıp qaldı. «Ne dese eken? Qaydanmın dese eken? Qazaqstannanmın dey me,  älde, qañğıp jürip Angliyağa twraqtağanmın dey me?! Ol Otanı emes qoy. Qwday-au, qaydansıñ? degende sart etkizip Otanıñdı auzıña ala almaudan asqan sorlılıq bar ma eken? Qazaqstandı qalay Otanım deydi, ketkenine jiırma jıldan astı. Azamattığınıñ özin auıstırıp jibergeli qaşan... Sonda Otanı joq, onı auıstırıp jibergen opasız bolğanı ğoy. Onı dünie boqqa, qiyaldan jasalğan «jwmaq ömirge» almastırdı. Bir kezde özine jwmaqtay köringen ömir büginde Qazaqstanda da ornağan eken. Sol jwmaqtan kelgen bauırlar älemdi şarlap jür»,- dep oyğa battı.

Baqıttı äyel salmaqtı, köp söylemeytin, ne bolsa sonı swray bermeytin jan körindi. «Mmen...mmen...»,- dep kekeştenip twrıp qalğan kelinşekke tañdana qaradı da qoydı. Arağa biraz uaqıt salıp barıp Mağiranıñ tili:

- Men de Qazaqstanda tuılıp, öskenmin. Qazir Angliyada twramın,- dep şeşildi.

Eki äyel tanısıp-bilisip biraz äñgimelesti. «Qwday-au, ana tiliñde emin-erkin söylegen qanday baqıt! Basqa tilde söylegende är sözdi işiñnen oylanıp, onıñ aytıluı men oqıluın eske alıp, män berip barıp auızdan şığarasıñ. Al, ana tiliñde esiñe tüsken oy auzıñnan josılıp şığa beredi. Äri öz qwlağıña qanday jağımdı estiledi. Tura jüregiñnen şığıp, auağa tarap jatqanday. Janıñnan örbip, basqa qwlaqqa jetip jatqanday.»,- dep öziniñ bağanadan beri eş jañılmay, ağılıp söylegenine iştey tañdanıp otırğanda janına ayağın kösteñdetip jiren şalı keldi. Qwm üstinde wzın denesin äreñ igerip,  qolı erbeñ-erbeñ etedi.

-Meggi, otandastarıñmen tanıstıñ ba?,- dedi de, baqıttı äyelge ağılşın tilinde amandastı. Anau da zamanına say eken, jauaptasa saulıq swrastı. Ağılşın äyelge basın iip:

- Mark!,- dep tanıstı.

-Nwrziya!,- dedi baqıttı äyel.

Mark «Nur-r-z-e-e!»,- dep ejiktep esimin eske saqtauğa tırıstı.

-Küyeuiñ be?,- dedi Nwrziya. Seldir aq şaştı ağılşınğa qwrmetpen qarap.

- Iä, soñğı on jılda osı kisimen twrıp kelemin. Kartina jinaumen aynalısadı. Sonıñ körmeleri boyınşa älemdi şarlap jüremiz. Biılğı basqosu Türik elinde, Stambulda ötip jatır. Ol jwmısımen sonda barıp-kelip jür. Men osında demalıp jatırmın. Salqın, taulı jer dep osı Kemerdi tañdadıq,- dedi Mağira öz ömirinen habar berip.

Nwrziyamen tildeskennen-aq Mağiranıñ Markpen twrğalı tınıştalğan ömirine qayta alañ kirdi. Kündiz de, tünde töseginde jatqanda da köz aldınan qazaqtardıñ balaları ketpeydi. Äsirese, ana bir kişkentayın Marktiñ özi «bebbi-kassak»,- dep jaqsı köre ketti. Atı – Temirlan eken. Osı bir sarı bala analıq sezimin oyatıp jibergendey. «Osı meniki ne jüris? Ne ömir? Al, älemdi şarladım. İşkenim – aldımda, işpegenim – artımda degenimen osı «jwmaq ömir» qaşanğa sozıladı. Mına jiren şal qisaya qalsa, ana eki elde jürgen eki qızı mwnı altındatqan saraydan aydap şıqpay ma?! Eñ bolmasa mwrageri dep betke wstar bala da joq. Qaşanğı ayaqtı ayqastırıp tastap, jıltır mwqabalı jurnaldardı paraqtap jaylı divanda nemese jağalaularda jata berer deysiñ. Bwrın kün sayın janın jep qızıqtıratın kiimder ülgisi men äşekeyleri de qadirsiz bolıp baradı. Parij ben London qanşa keremet degenmen öz tuğan topırağıma, öz Otanıma jeter me!»,- dep küñirendi. Bwrın esi ketip älemdik, Gollivudtıq jwldızdardıñ ömirin baqılap, kigen kiimderin saralap otıruşı edi. Solarıñ mına Nwrziya men Erboldıñ, balalarınıñ janında eşkim de bolmay qaldı Mağira üşin. Nwrziya men Erbol turalı bile bergisi keledi bir qızığı. Mark ekeui oqığan jazuşılar men körgen suretteri, suretşilerdiñ älemine däl osınday qızıqpağan şığar.

Endi televizor men ğalamtordan tek Qazaqstandı izdeytin boldı. Sondağı otandastarınıñ qaratorı jüzinen jılı, solardıñ janarınan meyirimdi eşteñe joq siyaqtı älemde. Jiren şalı qorılına kiriskenşe qiyaldap jatadı da, ol qorılına kirisken soñ bala kezinde aytatın qazaqşa änderdi esine tüsirip, ıñıldap jatıp wyqığa ketedi.

Esine anası aytatın «Aq bantik»,- degen än tüsti. Öz sınıptastarı şırqaytın «Dostar, dostar jürsiñ qayda?»,- degen än qanday keremet edi. «Eligim erkem»,- degen än bolatın, sınıptas Ömirhan gitaramen tebirente salatın.  Qwday-au, qaydan ğana birinşi kursta sol «Köktem aruına» qatısıp edi, bar bäle sodan bastaldı emes pe! Ol studentter arasında ötken twñğış arular bayqauı bolatın. Sol jolı közge tüsken mwnı qalalıq bayqauğa qatıstırdı. Ana tilinde sayrap twr, salğan äni qanday, säni qanday. Janarı ottay janıp, aq märmärday müsini közdi arbağan arudı körgen de armanda, körmegen de armanda emes pa edi, dünie-ay! Ayday jarqırap Bas jüldeni aldı talassız. Kelesi märe –«Qazaqstan aruı» bolatın. Jetekşisi Gülden Beysenqızı belsenip jürip oğan dayındadı. Eñbekteri aqtalıp Mağira Qazaqstan tarihındağı twñğış respublikalıq arular bayqauınıñ Bas jüldesine ie boldı. Anasınıñ quanışında şek joq. «Alla jetim men jesirdiñ köz jasın kördi!»,- dep jılay beredi. Bwl jaqsılaqqa emes, sorğa bastağanın qaydan bilsin. Ätteñ sonda bayğws äyel jalğızınıñ jolı basqa jaqqa bwrılğanın bilmedi ğoy.

Mağira sodan keyin-aq arular bayqauları bar, öner sayıstarı bar sabaqqa qatısuğa da uaqıtı bolmay ketti. Bara-bara oqu qaldı jayına özi ataqtı aru bolıp qoldan-qolğa, soñında tösekten-tösekke degendey auısıp qalay jeñil ömir men jeñil tabısqa äuestenip ketkenin bayqamay da qaldı. Wşaqpen wşıp, sändi saraylar men qımbat meyramhanalar, jandı elitip, jürekti terbeytin äuen, sol jwmaqtı jasap jürgen qaltalı erkekterdiñ ot qwşağı jiırmağa tolmay-aq qızıqtırıp ala jöneldi. «Dänikennen qwnıqqan jaman»,- degen sol eken, körgen rahatın qomağaylana qarpıp, ot qwşaqtarda örtenip, bir qaladan ekinşisine, tipti bir memleketten ekinşisine wşıp jürip anasınıñ jalğız qalğanın da wmıttı. Esine tüskende ğana är jer, är jerden telefonmen ünin esitip, halin swrap qoyadı. Onıñ twnşığa jılağanına jını keletin. «Özine ne kerek, men odan eşteñe swrap jatqan joqpın. Öz künimdi özim körudemin. Keyde kömekke qarjı jiberemin. Älemdi şarlap jürmin. Al, menimen qatar qızdar äli aqşa tauıp, rahat ömir sürip, men qwsap şalqımaq tügili äli oquların ayaqtay almay jür. Osı jürisime riza bolmay ma, sıqsıñdap «el ne deydi, el ne deydi»,- dep jılay bergenşe»,- dep renjitin. «Ne dese, so desin!»,- dep şeşesine zekip tastaytını da bolatın.

Sol jüristerinde işine bitken twñğışın aldırttı, «äli jaspın, sän biznesinde biikterge şığuım kerek»,- dep özi kesip, özi pişti. Ömirde bärin öziñ şeşe bermeydi ekensiñ, sol şeşimderiñe jauap beretin kezderiñ boladı eken. Sol kez kelip, barmağın şaynap, özegi örtenip Nwrziya men Erboldıñ qara domalaqtarına qızğanışpen, ökinişten örtene qarap, tün wyqısın bwzıp otırısı mınau. Basınan bäşayına deyin süyetin jiren şaldıñ ıqılasınıñ özi jirenişti bola bastadı. Onıñ düniesi janın körsetpey jılanday şağıp jatqanday esin jiğızdı. Özegin örtep ötkenin tüsirdi. Tüngi teñizden soqqan jılı lepten denesi qızudıñ ornına – toñazıp, közi ilinse Tyan'-Şan'nıñ baurındağı balalığı ötken auılı kirip aunaqşıp şığadı. Üstine jamılğan jibek jamılğı qara tastay bastırıp, şoşıp oyanadı.

-Meggi, janım, sağan ne boldı?,- dep qoyadı wyqılı-oyau sarı şal. Tañğa wyqı joq. Tañ aldında közi ilingendey edi:

- Temirlan, toqta!

- Qanat, ananı wsta!,- degen Erboldıñ otbasınıñ u-şuınan oyanıp ketti. Olar terezesiniñ aldınan teñizge ötip bara jatır. Mağira atıp twrıp terrasağa şıqtı. Altauı tizilip ketip baradı. Solarmen birge Baqıt ketip bara jatqanday. «Rahat, tınış ömir, şattıq degen öz Otanıñda, öz otbasıñmen birge bolu eken ğoy. Sonı nege osı künge deyin bilmegenmin. «Sen bärinen ädemisiñ!»,- dep betinen qaqpay, janındağı qwrbıların bwdan tömen körip ösirgen ata-anasına renjidi. Nege ömirdiñ mäni – otbasında, ömirdiñ näri – balalarda, ömirdiñ negizi – Otanda bolatının wqtırmağan. Eldi süyudi, tuğan jerdi süyudi üyretpegen, tek «Amerika keremet! Parij ğajap! Şeteldegi ömir erekşe!,- dep özimen orıs tilinde söylesetin anasına renjidi. Ana tili – ata men äjeniñ tili siyaqtı tek, auılğa barğanda söylesetin. Nömiri on ekinşi mektepte qazaqşa oqığanımen sabaqtan şığa bar bala orısşa söylesetin. Mektepte qazaq tili tek wstazdarmen qarım-qatınas qwralı siyaqtı.

Mağira künde teñiz jağalap, suğa tüsip, qandastarınıñ tirşiligin qızıqtap jaqın aralasqan sayın elge degen tartılısı wlğayıp, Otanğa degen mahabbatı arta berdi. Mark körmeleriniñ qorıtındı künderine Stambulğa ketkende tün jarımına deyin Nwrziyamen jağada otırıp sırlastı. Bärin...bärin...bärin aqtarıp saldı. Jiırma jıldan beri tiri janğa aytpay kelgen iştegi dertiniñ jarasınıñ auzı aşılıp ketkendey. Ne boldı, ne kördi, nege qolı jetti, neden qwr qaldı, neden qamıqtı, nege jabıqtı... Jüreginen qandı iriñ ağıp jatqanday. Endi işin ne örtep jatır, endigi armanı ne. Osınau «jwmaqtağı ömirinen» nege bezip otır. Bärin...bärin Nwrziyağa jayıp saldı. Ağıl-tegil jıladı da...

İşinen sağınıştıñ bwlağı aşılıp, közi arqılı sırtqa şığıp jatqanday. Nwrziya da äyel emes pe: «O, sorlı swlu, bwtın bwldap, dünie köremin dep jartı ömirin ötkizip alıptı-au!»,- dep mwnı ayap qosıla jılap qaldı. Baqıttı äyeldiñ nege jılap otırğanın tüsinbegen tas jürek aru:

-Sen nege jılaysıñ?,- dedi.

-Seni ayap ta. Osınşa swlulıqtıñ sağan baqıt emes sor äkelgenin aytam da,- dep qwşaqtap, bauırına bastı.

Qazaqtıñ äyeliniñ meyirimdi qwşağı, sen qanday keñ de ıstıq ediñ! Mağira swludıñ tas bolıp qalğan jüregin eritip, jan-düniesin eljiretip jiberdiñ. Ol qazaq äyelin qwşaqtap alıp süyip jatır, süyip jatır.

Ertesine Erboldıñ otbası «Rixos Sungate» demalıs ornına Mağiranı ala ketti. Akvaparkte bäri suğa tüsip, balalar oynap, märe-säre boldı. Mağira Temirlandı oynattı. Qazaqtıñ dalasınday darhan minez jigitten jaratılğan perzent te aqköñil, kisi jatırqaudı bilmeydi eken. Tompiğan sarı balanı bauırına qısıp, eljirep ketip, süyip-süyip aldı. Iiskey berdi. Qazaqtıñ iisi! Sen qanday keremet ediñ! Mağira bala kezinde iisşil edi. Bayqaularğa qatısıp jürgen alğaşqı jıldarı janındağı qızdardıñ iisin talğaytın. Basqa dindegi, äsirese, doñız etin jeytinderdiñ iisinen jiirkenetin basında. Keyinnen beti aşıla kele solardıñ qoynına jata-jata iisin alıp ketse kerek, üyrenip ketti ğoy. Şeteldikterdiñ iisi tipti basqa. «Jegen tağamdarına qaray adamnan iis şığadı»,- degen şın eken. Qazaq jılqı etin jeydi köbine. Jılqı malı şöpti talğap jep, sudı tañdap işedi. Sondıqtan şığar eti pise bastağannan-aq mañayına hoş iis taratıp, külli üydiñ işin alıp, esik aşılğanda aulağa taraydı, janıñdı rahattandıradı. Atasınıñ üyinde osınday iisten rahattanıp, et piskenşe ertegi oqıp otıratın. Qazaqtardan da sonday hoş iis şığadı. Mına balanıñ iisi özi biletin nebir ätirler iisinen ğajap. Älde bauırğa degen sağınış iisi me tartıp twrğan. Älde, jası  otızdı ortalağanda perzentke degen sağınış pen añsau ma?!

Baqıttı äke men şeşe anau jaqta jayma tösekte jatır. Mağira olarğa bayqatpay Temirlandı bauırına basıp alıp öksip-öksip, wzaq jıladı. Bala da bauırına tığıla tüsip, ündemey jabısıp otır, jılağanınan şoşığan joq. Onıñ kip-kişkentay jüregi mına äyeldiñ jaralı jüreginiñ dertiniñ emi özi ekenin sezetindey.

-Meniñ elge qaytqım keledi,- dedi Mağira ertesine Nwrziyağa.

-«Adasqannıñ ayıbı joq, qayta üyirin tapqan soñ»,- degen babalarıñ. Qayt! Jaña ömir basta öz Otanıñda.

- Azamattığım joq. Äkemnen qalğan şañıraqtı kim iemdenip ketkenin de bilmeymin. Qayda barıp baspanalaymın, kimdi pana twtam?

- Biz seni şaqırıp alayıq. Meyman bolıp kel de qalıp qoy. Arğı jağın mañdayıña jazğannan körersiñ,- dedi är närsege bayıppen qaraytın qazaq äyeli.

-Jaraydı. Biz erteñ qaytamız. Habar özimnen boladı,- dep qoştastı Mağira bauırların qimay, közi botalap.

HHH

Arada üş ay ötpey Mağira «jwmaq ömirden» öz erkimen bezip London-Astana bağıtındağı wşaqpen öz Otanına oraldı.

Säule Dosjanova

Abai.kz

5 pikir