Särsenbi, 3 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11796. Jazılğandar — 5941. Qaytıs bolğandar — 44
Bilgenge marjan 3130 2 pikir 1 Naurız, 2018 sağat 08:58

37-jıl. Aqpannıñ soñğı künderi kimder atıldı?

Bıltır jäne biıl «ülken terror» dep atalğan qandı sayasi quğın-sürginge 80 jıl toladı. Sonımen qatar, Alaş ükimetiniñ qwruına, Alaş memleketiniñ tuınıñ köteruine de, Qazan töñkerisi men keñes ükimetiniñ ornalastıruına da bir ğasır toldı. Stalindik qızıl terror Alaş ziyalıların da, keñes ükimetti ornalastırğandardı da ayağan joq.
Eki-üş jıldıñ işinde qazaqtan şıqqan ziyalılar qızıl qırğınğa wşırdı,
köbisi atıldı, atılmağandarı abaqtıda, lager'de temir tordıñ ar jağında azap tartıp dünieden ötti.

«37-şi jıl» degen söz sayasi quğın-sürgindi bildiretin qanattı sözge
aynalıp ketti. Şınımen, Şäkärimdey, Jüsipbek Aymauıtovtay Alaş azamattarı odan jeti jıl bwrın atılsa da, Jaqıp Aqbaev abaqtı men aydaulardıñ saldarınan dünieden ozsa da, Alaş kösemi aqın Mirjaqıp Dulatov 1935 jılı lager'de jürip qaytıs bolsa da, ziyalı qauımnıñ köbisi 1937 jılı atılğandıqtan biz bärin «37-şi jılmen» baylanıstıramız. Keybireuleri sayasi quğın-sürginniñ birinşi tolqını kezinde wltşıl, alaşşıl retinde sottalıp, lager'lerden bostandıqqa şığıp, aydaudan qaytıp kelip, qaytadan qamauğa alındı. Sonımen qatar revolyuciyağa ülesin qosqan, respublikanıñ basşılığında jürip kommunistik ideyasına birinşi künnen berik bolğan adamdar da «halıq jaularına» aynaldı. Qısqası, «bayşıl», «wltşıl», «pantürikşil», «alaşşıl», «trockist», «buharinşıl», «tıñşı (şpion)», «faşist», «halıq jauı», «Otan satqını» degen siyaqtı naqaqtan jala ayıp tağılıp
qazaqtıñ talay oqığandarı, wlttıñ müddesin közdegenderi qwrban boldı.

1938 jılınıñ aqpan ayınıñ 25-i men 26-i asa qayğılı künder edi.
Bir künde halqımız Säken Seyfullin men İliyas Jansügirovtey aqındarınan, Qwdayberegen Jwbanovtay tiltanuşıdan, Sanjar Asfendiyarovtay därigerinen, Temirbek Jürgenev, Seyitqali Meñdeşevtey
memlekettik qayratkerlerinen ayrıldı. Jalpı Almatıda 80 jıl bwrın bir künde 39 ziyalı atıldı.

Bwdan jartı jıl bwrın Mäskeude Alaştıñ Älihanı men Nığmet Nwrmaqov atıldı. Jartı jıl keyin Jahanşa Dosmwhametov ta qwrban boldı. 1937 jılğı jeltoqsan ayı Mwhamethan Seyitqwlov,
Eldes Omarov, Asılbek Seyitovtıñ atıluımen bastaldı. Säken, İliyas, Beyimbet üş bäyterek bolsa, solardıñ ekeui swrapıl aqpannıñ ayağında bir künde atılsa, üşinşisi keyin olardıñ tağdırın qaytaladı. Ahmet Baytwrsınov, Mağjan Jwmabaev, Halel Dosmwhamedov, Mwhametjan Tınışpaev, Oraz Jandosov, Oraz Isaev, Wzaqbay Qwlımbetov, Twrar Rısqwlov... swm ajal, qandı quğın-sürgin eşkimdi ayamadı.

Biraq arıstardıñ attarı, aqındardıñ şığarmaları, ğalımdardıñ eñbekteri tarihtan öşirilmedi. Bozdaqtardıñ esimderi el esinde.

Jaqında «Tar zaman» fil'min ekrandarğa şığuın – wrpaqtardıñ qwrban
bolğan ziyalı ata-babalarımızğa alğıs, tağzım retinde tüsinuge boladı.

Asqar Dayırbek

Abai.kz

2 pikir