Düysenbi, 10 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 99442. Jazılğandar — 72523. Qaytıs bolğandar — 1058
Din men tin 2894 1 pikir 3 Qazan, 2017 sağat 08:26

Maturudidiñ özi sayasattan alşaq jürgen

Keyingi jıldarı elimizdegi dini ahualdıñ kürdelenip bara jatqanı jasırın emes. Oğan jat dini ağımdardıñ köbeyip ketui de sebepker bolsa kerek. Kürdelengen jağdayğa qaray, elimizdiñ keybir aymaqtarında türli bağıttağı dini basqosular ötip jür. Sonday şaralardıñ birin Almatı qalası Din isteri jönindegi basqarmasınıñ qoldauımen «El-şejire» qoğamdıq qorı Äbu Hanifa medrese kolledjinde wyımdastırdı.

Filosofiya ğılımınıñ doktorı Baqıtjan Saterşinov  «Qazaq dästürindegi islam mädenieti» attı seminarda dindi tıyım salu qwralına aynaldırmauğa şaqırdı.

Ğalımnıñ aytuınşa, «dästürli islam» tüsinigi –  islam atın jamılğan jalğan jäne özge de ağımdarmen, sonımen qatar «taza» islamdı däripteytin säläfizmmen şatastırıp almau maqsatında jasandı türde qalıptastırılğan. Dästürli islam degende biz qazaq halqınıñ ğasırlar boyı wstanğan hanafilik mäzhabtı wstanamız. Öytkeni sünnet bağıtındağı hanafilik islamnıñ şeñberinde bizdiñ ruhani-mädeni ortamız qalıptastı: onıñ dini täjiribesi qazaq halqınıñ dästüri men mädenietimen bite qaynasqan, sonımen qatar  qazaq qoğamı üşin dästürli bolıp tabılatın barlıq äleumettik mädeni instituttar, sayasi instituttar hanafi mazhabınıñ ayasında boldı. Mısalı, Jeti jarğı, Qasım hannıñ zañdar jüyesi  tarih qoynauınan beri dinge qarama-qayşı emes, olar hanafi mazhabındağı tüsindirmelermen ündesip otırdı (şariğat pen ädet). Onıñ üstine, hanafi mazhabı bilim men ğılımğa aşıq: ortağasırdan beri qalıptasıp kele jatqan bilim beru ülgisi hanafi mazhabınıñ ayasında da boldı.

B.Saterşinov öziniñ bir sağattan astam uaqıtqa sozılğan därisinde adamdardıñ imanı jüreginde bolıp, din turalı saqtıqpen söylegeni jön dedi. Osığan baylanıstı Abaydıñ nağaşılarına qıdırıp barğanı turalı mına bir mısaldı keltire ketti. Abay jas kezinde nağşılarına barmaq bolğan oyın äkesine aytqanda, Qwnanbay balanıñ tilegin qwp alıp:

- Balam, baruıña qarsılığım joq. Öziñe aytarım, söyler söz, aytar oyıñnıñ añısın añdağaysıñ, - dep eskertken eken.

Bir küni nağaşısı Tontay ekinti namazın abıñ-kübiñ oqıp tez-tez bitirgeni, äri dini qağidanı bwzıp, ayattarın şatastırıp oqığanı Abayğa öreskel körinedi de:

- Nağaşı, namazdıñ şariğat belgilegen qağidasın bwzıp, töte tartatın jolı da boladı eken-au", - dep mısqıldap saual qoyadı. Sonda  nağaşısı:

- Iä, balam, bwl swrauıñ öte orındı. Äri seniñ bwl aytqanıñ Imam şafiğınıñ tar jolına jatadı. Biraq biz pir twtatın Imam ağzamnıñ jolı bireu-aq: yağni älem qanday keñ bolsa, onıñ şariğatı da sonday keñ. Anau-mınau wsaq-tüyek qatelikter keşirile beredi. Öytkeni, ol qağida "attıñ jalı", "tüyeniñ qomı", "sadaqtıñ oğı" siyaqtı qatal, qatıgez emes, - dep közin sığırayta, kölgirsi, küle jauap beripti.

Ğalım osı mısaldan soñ  «Dindi sayasatqa aralastırudan aulaq bolu kerek. Tipti,  Maturudidiñ özi odan barınşa qaşıq jürgen. Jaratuşı men adam arasındağı sırdı jariyalaudıñ, riyalıq körsetudiñ eşqanday qajettiligi joq. Memlekettiñ zayırlı ekenin wmıtpau kerek» dep sözin ayaqtadı.

Äbu Hanifa medresesiniñ şäkirtteri söz soñında swraqtarın qoyıp, oğan twşımdı jauap aldı.

Dayındağan Jaswlan Naurızäliev

Abai.kz

 

 

 

 

1 pikir