Särsenbi, 27 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 8969. Jazılğandar — 4613. Qaytıs bolğandar — 37
Jañalıqtar 7773 41 pikir 30 Mausım, 2017 sağat 09:54

Bwqalarğa küylegen qwnajınşa böksesin beru sayasatı

Büginde Qazaqstanda twratın qazaqtardıñ sözi, yağni, tili orısşanıñ köşirmesine aynalıp baradı. Osılay boların joğarıdağılar  25 jıl bwrın bildi. Olar bwl jımısqı sayasattı jüzege asıru üşin bar-joğı eki-aq täsil jetkilikti ekenin de wqtı. Ol eki täsildiñ birinşisi - qazaq tiline qağaz jüzinde memlekettik til degen ataq bere salıp, oğan köşuge asıqpau kerek dep qazekemderdi aldarqata beru. Äueli 3-4 jıl dep belgilengen bwl aldarqatu mine, 25 jılğa sozıldı. Ekinşi jäne eñ qauipti täsil Qazaqstannıñ bükil telearnasın kündiz-tüni orısşa sampıldatıp qoyu. Mine, qazir oğan da 25 jıl boldı.

Jan-jaqtan ölimtikke üymelegen qwzğınday qaptap kelgen kim köringenniñ ieliginde ketken jer astı, jer üsti baylığın, jer-sudı aytpağanda qazaqtı qazaqı bet-beynesinen, wlttıq namısınan ayırıp, anağan da mınağan da «bratan», «brat» degizip sanasızdandıru üşin älgi eki täsil äli de qoldanılıp keledi. Osı jımısqı beynamıs sayasattıñ saldarınan bügingi qazaqtıñ işinde mınau  qazaqtıñ eli, mına jer, onıñ baylığı qazaktiki, bwl elde qazaq tili, qazaqtıñ wlttıq salt-dästüri saltanat qwruı kerek deytindey wlttıq sanadan, wlttıq namıstan ayrılıp qalğan mäñgürtter qazir jüz mıñdap sanaladı. Osınıñ bärin köziñmen körip otırğasın öziñdi-öziñ jwbatu üşin

Eñ kieli kitabım bar, ol – Qwran

Ata-dästür – sarqılmaytın mol mwram

«Qazaqstan degen eldiñ Iesi – Tek Qazaq!» dep kümbirleydi dombıram, - dep öleñ jazasıñ. Ärine, orısqa degen äli de qwlminezden qwtıla almay, qwtıludı oylauğa parıq-parasatı jetpey jatqan wltınıñ erteñine erekşe bir ereñdikpen qaraytın qatepti qara narday qazaq jastarı da jeterlik. Olar altı alaştıñ biri bop sanalatın qazağınıñ qanşa jerden azattıq aldım dep jariyağa jar salğanımen soñğı jiırma bes jılda tiliniñ de, diliniñ de bayağı jalı küdireygen kök böri keypine qaytıp kele almay, jığılğan jonın tiktey almağan, qarnı toyğanına mäz şiböri qalpında qalıp bara jatqanına işiñ küyedi. Olar öz eliniñ Qazaq Eli nemese Qazaq Respublikası atanbay, Qazaqstan Respublikası atanuınıñ da arjağında qazaqqa tu sırtın berip twrğan bir sırğayaq sayasatsımaq jatqanın da sezedi. Olar «Qwday qaydan beredi deriñ bar ma, künderdiñ bir küni türki tektes tili bir, dini bir bauırlas respublikalar siyaqtı biz de qol-ayağımızdı bauırımızga alıp, etek-jeñimizdi jinap, nağız wlttıq memleket qwrıp aluımız da mümkin-au» - dep, erteñgi künge üzdikken bir ürzada ümitpen qaraydı. Jäne olar elde jürgizilip otırğan mınaday sayasat jağdayında onday kün tek Jaratuşı Iemizdiñ ğana qwdiretimen kelui mümkin ekenin de jaqsı biledi. Bwl – Kieli Islam dininiñ «Tek şaytan ğana ümitsiz» degen danalıq qağidasına negizdelgen ümit.

Endi bir qazaqtar bar. Olardı osı zamannıñ Asan Qayğısı dese de boladı. Bwlar keşegi Mäskeu basqarğan Keñes zamanında qazaqtıñ basına üyirilip twrğan qara bwlttıñ äli de seyile qoymağanın, äli de Mäskeudiñ soyauday jez tırnaqtarı bir büyirine qadalıp twrğanın sezinedi. Olardı tıñdasañ da, qarasañ da köñiliñe qayau kirip, qara zaman qazaqqa tayau eken dep qalasıñ. Ol Asan Qayğılar qazaqtıñ täuelsizdik aldıq dep jiırma jıl boyı şuıldap toy-toylauı da özin-özi aldau, alañğasarlıq, Abay aqsaqal aytqan  «Ötirik», «Maqtanşaq», «Beker mal şaşpaq» siyaqtı üş dwşpannıñ bir körinisi deydi.

Sondıqtan sol Asan Qayğılar:

Azattıq tañı atqanda

Aldımnan şığıp kil eges,

Alaqan jayıp aspanğa

Biz kütken baqıt bwl emes, -

Esti alıp erge qondırıp,

Egemen degen bir eles

Qoldağı bardı qor qılıp

Biz kütken baqıt bwl emes, - degen siyaqtı jır jazadı. Olar azattıq alıp üstime torqa kiemin dep em, jwrqa kidim, bayağı babalar aytqanday kümispen küptelgen köksauırdıñ ornına jwlığı jırtıq kön etik kidim, qızım körpesin ärkim kötergen küñ boldı, wlım ärkimniñ esigin küzetken qwl boldı, ata tilimmen söylesem, sözimdi şonjar wqpaydı, qımız qwyatın kübige kola toltırdım, aruanam ülekten emes qospaqtan qayitın boldı, aymüyizdi aq qoşqarınan ayrılğan jaylauımdı doñız jayladı

Qwlminez bolğan qwlınım

Şattığın izdep şet elden,

Swmıray boldı swluım

Körpesin ärkim kötergen

Qaraymın oñğa solğa da

Küñgirtteu bop twr keleşek,

Biz kütken baqıt, sonda da

Däl mına baqıt emes ed, - dep küñirenedi. Qwday küñirengennen saqtasın! Ümitsiz şaytan ğana, - deyikşi. Alayda, sırt köz sınşı, sen öz miniñdi öziñ bayqamasañ da, qanşa jerden bürkemelep, juıp-şaysañ da seniñ titimdey miniñdi üyiñnen däm tatıp ketken meymanıñ da äp degennen añğarıp ketedi. Änebir jılı Qazaqstan Respublikasına kelip, bir-eki kün jata-jastana ketken italiyalıqtıñ älemdegi memleket ataulını tügelge juıq aralap jürip, däl qazaqtar siyaqtı öz tilinen, bükil bolmıs-bitiminen ayrılğan halıqtı körgen emespin dedi. Qarapayım qitaban qazaq ta, qabat-qabat «harom» salıp, körkine köz toymaytın kölik ataulını mingen kösem qazaq ta estidi sol sözdi. Mınauımız masqara eken, oyanayıq wyqıdan degen joq. Onıñ esesine orıstildi qazaqtardıñ «Nu, i çto!»,  «Kazahstan ne tol'ko dlya kazahov eto obşiy dom!» dep doñaybat şekkenin de kördik. Äşeyinde, «Qazaqstannan orıstar köp ketip jatır» «Orıs tili qağaju köre bastadı, bwnıñ artı ne boluı mümkii?» degen sıñaydağı swrqıltay saualdar qoyıp jatatın orıs gazetteri bwl turalı läm degen joq. Bärinen de janğa batatını bügingi qazekem osındaydan keyin esimdi jinayın, demeydi.

Osındayda bayağı Jan-Jak Russonıñ orıstar turalı aytqanı eske tüsedi. Ol orıs halqı eşqaşan örkenietti bola almaydı dey kelip, onıñ sebebin bılayşa däleldemek boladı. İ-Petrdiñ istegen jaqsı isteri köp. Biraq ol eñ äueli  orıs wltın öz qalpına keltirip almay, orıstarğa ağılşın, nemis siyaqtı özgelerdiñ mädenietin tıqpalağanı, solardı köptep engizgeni zor qatelik boldı» - deydi.  Sol Russo aytqanday qazirgi qazaq basşıları 300 jıl Resey bodandığında bolğan qazaqtı qazaq qalpına keltirudi oylamaq tügil onıñ qazaq atauın "kazahstanec" qıp özgertu kerek degen änebir jılğı piğılınan äli de ayni qoyğan joq. Sonıñ salqını ma qaydam, qazir «Qazaqtar balalarına qazaqşa at qoyudan da qaşatın siyaqtı». Bwl sonau Keñes zamanında da şañ berip qalğan mäñgürttik qwbılıs bolatın. Sol kezderdiñ özinde-aq keybir Ertisbaylar özin - Egor dep, Sağıntaylar - Saşa, Aqıştar - Akiş, Saudabaylar - Saşa, Jaqsıbekter - Jenya, Zağipalar - Zoya dep tanıstırudı däreje köretin. Olar sol orısşa esimderin qolınıñ sırtına, sausaqtarına kökpeñbek qıp inemen (tatuyrovka) jazıp alatın. Tipti, bir-birine «Kolya», «Aleşa» deytwğın. Auıldarda Sovhozbek, Kolhozbek, Fermebay degen siyaqtı, «auılşaruaşılıq» esimder Sovethan, Social, Audanbek, Kommunar "formaciyalıq" esimder, Saylaubay, S'ezbek, sekildi «sayasi is-şaralar» esimderi tolıp ketti. Öz jerindegi nebir zañğar şıñdardı qomsınıp, balasınıñ atın Everest, El'brus qoyğandar da boldı. Atlant mwhitınıñ arğı betinen öz elimen siıspay qaşıp kelgen Luis Korvalannıñ atımen atalğan Korvalan degen balanı qızdar Qorbolğan, Körbala dep mazaqtap jürgizbegesin älgi bayğws talay mekemeniñ tabaldırığın tozdırıp jürip äzer degende Qorğanbek atandı. Stalinniñ qandı qanjar sayasatı qılkeñirdekke taqalıp twrğan qara zamannıñ özinde bükil mäjilis, mäslihattı tek qazaq tilinde ötkizu kerek dep wrandağan, qazaqtıñ tilin, dinin, salt-dästürin, wlttıq tärbiesin saf küyinde saqtau üşin jan alıp, jan berip arpalısqanı üşin halıq jauı atanıp, atılıp ketken Wzaqbay Qwlımbetovpen attas bolıp jürmeymin dep Wzaqbay degen esimin özgertken ağamız da boldı. Dökeyler balasınıñ atın biri Ernest, biri Tel'man qoydı. Bwrınğınıñ Töle, Qazbek, Äyteke, Sartay, Jetes, Mayqı, Möñke bilerdiñ atın qoyu artta qaluşılıq bop sanaldı. Olardıñ ornına  Patrister, Iosif, Titolar tuıp, büginde saqalı joq aqsaqaldarğa aynaldı. Osıdan birer jıl bwrın qazaq telearnasınıñ biri bir qazaq otbası balasınıñ esimin Al'bert Gor qoyıptı dep jahanğa jar saldı. Ol kezde Al'bert Gor AQŞ-tıñ vice-prezidenti bolıp qızmet isteytin edi. 2000-jılı düniege kelgen Millenium, Milen, Milena degen qaradomalaq, tämpiş tanaular qazir örip jür. Bwl üşin de jalpı qazaqtı jazğıru – jala, künä. Eger eldi äueli öz wltın, yağni, qazaqtı oylaytın azamattar basqarıp, otırsa solar Millenium emes Jaña mıñjıldıq keldi dep wrandatar edi ğoy. Älde Kongres Holl degen europaşa atı bar ğimarattıñ işinde qazaqşa «Jaña ğasır», «Jaña mıñjıldıq» degen sözderdiñ aytıluınıñ özin qazaqqa köp kördi me kim bilsin, solar sol kezde «Millenium Patti» dep eki ay boyı wlarday şuladı. Mine, qazaqtıñ bügingi qaratämpiş qwlınşaqtarı men qoşaqandarınıñ Milen, Milena atanuına basşılarımızdıñ Europa, AQŞ dep atalatın nän bwqalarğa küylegen qwnajınşa böksesin beru sayasatı osılayşa sep boldı.

Iä, twtas bir wlttı ne jağımpaz, eliktegiş wlt dep, ne tüp-tügel basqınşı, qanauşı wlt dep kinälau ağattıq. Mısalı, sonau jıldarı twlaboyınan samogon men mahorka sasıp, «YA russkiy!», «YA predstavitel' velikogo russkogo naroda» dep keudesin sabalap jürgen mas orıstı talay kördik. Biraq soğan qarap, bükil orıstı aqımaq deuge bolmaydı. Öytkeni, sol twsta Kreml'de ol bayğwstardı  «Biz wlı halıqpız!», «Biz basqalardı üyretuşi halıqpız» dep esirtip qoyuşılar otırdı. Mäskeu ol  sayasatınan äli de ayni qoyğan joq. Mäskeudegiler büginde zaman özgerip, älem basqaşa jolğa tüse bastağasın endi älgi aşıq üstemdik sayasatın özgertip, Qazaqstanda orıs tiline qısım jasaluda, orıstar köşip ketip jatır degen siyaqtı müttäyim, baybalam sayasatqa köşti. Bwl äsirese, Qazaqstandağı orıstildi gazetterde  öte jii jariyalanatın boldı. Sol üşin de Qazaqstanda orıs mektepteri men orıs tildi telearnalardıñ üles salmağı basım bolıp twr. TMD elderiniñ işinde tek Qazaqstanda ğana orısşa mektep sanı jetip artılıp jatır, tek Qazaqstanda ğana bükil telearna orıs tilinde sarnap twr. Mine, qazaqtıñ özi de, sözi de, atı da, zatı da äli orısşanıñ şırmauınan şığa almauı, şıqpaq tügil şırmalıp baratqanı osıdan.

Aytpaqşı, qazir qazaqtardıñ işinde esimi orısşa, familiyası qazaqşa, wltı kim ekeni beymälimder öte köp. Mısalı, Valeriy Jwmanov nemese Evgeniy Saqıpjanov degender şe? Ras, ondaylar keyde özin qazaqpın dep te atay beredi. Qazirgilerdi qaydam, biraq, KSRO zamanında  Qazaqstan basşılarında qwlminez basım boldı. Biz sonıñ zardabın äli tartıp kelemiz. Solardıñ qwlmineziniñ kesirinen qazirgi qazekemde ata-babasınıñ  atı-jönin orısşağa beyimdep, bwrmalap jazatın ğadet äli qalmay keledi. Mısalı, Akişev, Sagintaev, Djanburşin, Satuvaldıev, Çukaev, Akçalov, Kuçukov, Çukurov degen siyaqtı adam tüsinbeytin familiyalar şıqtı. Jaqında gazetten Umir'yaev degen qazaqtı kördik. Balalı bolğan qazaq Allağa mıñ da bir şükir, Alla esirkep, müsirkep berdi ğoy dep atın Şükir, Esirkep dep qoyadı.

Al sonday bir Allağa degen igi, nietpen berilgen Esirkep atasınıñ atın orısşağa beyimdep özin Esergepov dep atap jürgen adamğa ne deysiñ? Eser degen äumeser, döreki, bwzaqı degen jağımsız mağınanı bildiredi. Endeşe, öz atañnıñ atın orıstıñ aytuına ıñğaylap sonşama büldirudi sanasızdıq pen namıssızdıqtıñ qay türine jatqızar ediñiz?

Qazir qazaqtarda Tarğın, Qambar, Alpamıs, Qobılandı, Abılay, Äbilhayır, Orazmwhammed, Qwlmwhammed, Nädir, Bäkir, Mamay, Toqtamıs, Sartay, Jäñgir, Mahambet, Isatay siyaqtı bwrın jii kezdesetin aybındı esimderdi emge tabu qiın. Onıñ ornına ne mağınası, ne mänisi joq Ernwr, Erkebwlan, Dias, Jaswlan, Nwrjas, Oljas ekiniñ birinde bar. Sonda balalı bolıp jatqan sol qazekem au «Nwr qalay er boladı, Nwrdıñ jas, kärisi bola ma eken. Al Dias degen ne dep bir sät oylanu qabiletinen de ayrılıp qalğanı ma? Mısalı, bwlan degen jılqı tärizdi, biraq aşatwyaq jabayı añ. Qazaqta «Bwlan, bwlan, bwlan san, bwlan sanın oq teser, Bwlıqsıp jürgen jigittiñ jomart qolın joq keser» degen jır joldarı bar. Bwlannıñ orısşası – los'. Sonday balasın qoşaqanım, qwlınşağım, botam dep erkeletetin qazaq endi balasın erke bwlanım yağni, şalovlivıy losım deuge şıqqanı ma? Al zu etip ömir qwrğır öte şığıp jetpiske kelgende älgi Jaswlan qay wlan boladı.

Qazaqtağı qwlminezdiñ qalmaq tügil örşip baratqanı äsirese, qazaq qız-kelinşekteriniñ öz esimderin bwrmalap aytuınan ayqın körinude. Qazir Bayanımız, özin - Bayana, Şolpan - Şolpana, Qımbat - Kımbata, Aynwr - Aynura,  Nwrgül - Nurgulya, Äsem - Asema dep ataydı. Bwl da barıp twrğan qwlminezdiñ naqtı körinisi. Öytkeni, bwl qızdar öz esiminiñ soñına orısşa «jenskiy rodtıñ» «a» degen «okonçaniesin» jalğap, orısşağa beyimdep aytadı. Tipti, Berkut degen jigit (sirä, Bürkit şığar?) janındağı Ayşasın teledidardan Ai-i-şa dep, ekpindi «i» dıbısına tüsirip yağni, orısşalap aytuğa şıqtı. Sonda nemiz qaldı, endi? Büyte berse, qazekem endi bir künderi qazirgilerşe aytqanda «innovaciyanıñ» kömegimen közimizdiñ qaraşığın kögertip, kirpigimdi ağılşındardikindey aqqılşıq qıp beriñder dep Reseyge, Europağa tapsırıs bere bastauı da mümkin-au. Qazir qazaqtıñ qızı - küyeu, jigiti - kelinşek tabu üşin «KTK» telearnasındağı «Davay pojenimsya» siyaqtı jobalarğa jüginetin boldı. Oğan barğan qazaq qız -jigitteriniñ bas jeñgetayı - A. Babaeva da, bas «qwdağayı» - N.Ermolova. Mwnday soqır «örkeniettilik», mwnday soqır «mädeniettilik» qazaqtan basqa birde-bir türki tildes, birde-bir islam dinin wstanğan körşilerimizde joq. Qazaq osı küni bireui tüşkirip jiberse «Sau bol!» deydi. Bwl tüşkirgen orısqa aytatın «bud' zdorovtıñ» köşirmesi. Äytpese, atam qazaq mwndayda bir-birine «Jä, rahım Alla!» deytin edi ğoy. Bir tañdanatınımız – ömir boyı qalıñ qıtaydıñ ortasında kele jatqan qıtay qazaqtarı bir auız qıtay sözin aralastırmay söyleydi. Al biz bas-ayağı jetpis jıldıñ işinde bir auız söziniñ jartısı orısşa, ne orısşanıñ audarması bolıp keletin dübära wltqa aynaldıq. Öytkeni, orıs otarşılığınıñ eñ bastı erekşeligi sol - orıstar seniñ jeriñdi, baylığıñdı basıp alumen ğana qoymay, birden tiliñnen, wlttıq mädenietiñnen, wlttıq sanañnan ayıruğa kirisedi. Öz wltıñdı öziñe jekkörinişti etip körsetetin nebir swrqiya sayasattı qoldanadı. Miı, sanası 70 jıl emes, 700 jıl otarlansa da şın täuelsizdik, şın azattıq alğan wlt bwlayşa, mas adamşa läylip, aljasıp söylemeydi.

Qazir qazaqtar arasında «ñ»-dı «n» qıp aytudı däreje köretinder öte köbeyip baradı. Olar «jaña degendi - «jana», «mıñ teñge» - «mın tenge», «öleñ degendi - «ölen»  deytin boldı. Köliktegi baqılauşılar «Oñay» kartası degennen göri «Onay» degendi sän köredi. Netken soraqılıq?! Biz qazir öytip-jatırmız da büytip jatırmız, jetildik, jetistiktiñ şıñına şıqtıq dep öz lepirmesinen özi läzzat alıp «Mıñ bir tünşe» aytqanda käyfke tüsetin köbikkeude wltqa aynaldıq. Al käyfke tüsken adam öziniñ mülde basqa adamğa aynalıp baratqanına män bere bermeydi. Qazir köşelerdegi «Prodayutsya kvartirı» degenniñ qasındağı «Satıladı päterler», sırahana mañdayşasındağı «Pivo holodnoenıñ» twsındağı «Sıra salqın» degenderdi oqıp-aq qazağıñnıñ özi de, söz saptauı da orıstıñ köşirmesine aynalıp baratqanın bayqay ber! Bwl qazaqtıñ tiline deyin orısşağa täueldiligi bwrınğıdan küşeye tüskeniniñ anıq ayğağı!

Osıdan birer jıl bwrın koreyalıq jap-jas professordıñ qazaq jurnalisine bergen swhbatın oqıdım. Onıñ äñgimesiniñ wzın-ırğası: biz–koreyler bas-ayağı 40 jılday ğana japondardıñ ezgisinde boldıq. Biraq bizdiñ ülkenimizdiñ de, kişimizdiñ de keudemizde japondarğa degen ülken aşu-ıza bar. Al qazaqtar 300 jıldan astam Reseydiñ ezgisinde boldı. Söyte twra, sizder ılği orıstardıñ ığına jığılıp söylep twratındarıñızdı bayqadım. Bwl älde öz tarihtarıñızdı dwrıs oqıtpaudan ba, joq älde basqa sebebi bar ma bilmeymin» depti. Osı sözdiñ janı bar. Bizdiñ täuelsizdik aldıq degennen keyingi jazılğan mektep, joğarı oqu ornı  şäkirtterine arnalğan tarihımızda qazaq halqına patşalıq jäne keñestik Reseydiñ körsetken şetsiz-şeksiz qorlıq-zorlığı, qırıp joyuı atüsti ğana aytıladı nemese mülde aytılmaydı deuge de boladı. Bwl da qazaqtıñ namısın wlttıq sanasın oyatpay, wrpaqtı mäñgürt qalpında saqtaudıñ bir amalı. Qazir autobus, trolleybustıñ esiginen basın qılqitıp bireu atuğa alıp baratqanday «Pryamo po Abaya do konca», «Vniz po Tolle bi» dep baqırıp-şaqırıp bara jatqan konduktor qazaq qız-jigitterin köresiz. Özderi sol ömirine dän riza. Olarğa «Sonı qazaqşalap habarlamaysıñ ba, orıstar adasıp ketetindey ormanda jürgen joq qoy!» deseñ, «kakaya raznica!?» dep öziñe ajıraya qaraydı. Olar eldegi tınıştıq degenimiz bir-birimen orısşa söylesu dep oylaytın boluı da mümkin. Wrpaqtıñ, twtas wlttıñ sanasızdanuı  degenimiz osı. Al sanasız adam özim de, sözim de orıstıñ kserokopiyasına aynalın joyılıp ketpeyin dep emes, wltşıl atanıp ketpesem bolar edi dep «uayımdaytının» kördim. Ötken jılı sonday bir jienim mağan: «Sen wltşılsıñ! Abaylasayşı, wltşıl bolam dep Gitler ne boldı?!» dedi. Mınau şınımen meni Gitlermen salıstırıp twr ma, älde qaljıñı ma dep betine qarasam, şın riyasız köñilmen, meni Gitler bolıp ketpesin degendey sonday bir ayauşılıqpen aytıp twr eken. «Qoy, Gitler bolmay-aq, eñ bolmasa Saparmwrad Niyazov, Islam Karimov siyaqtı eñ äueli öz wltınıñ  tili men dinine qamqorlıq jasaytın hwziretim, bolsa jetedi» dep küldim de qoydım.

Osınıñ bäri az deseñiz, Qazaqstandağı orıstildi gazetter «kim şalaqazaq, kim nağız qazaq, kim mämbet qazaq, olardın qaysısı örkenietti, mädenietti» «qazaq qay dindi wstanuı kerek?» degen siyaqtı nebir sayqali saualdar qoyıp, oğan orısşa söyleytin qazaqtarğa jauap bergizip, qazaq arasında alauızdıqtar tuğızuğa aşıqtan-aşıq kiristi. Bwl Mäskeudiñ tapsırması ma, älde özimizdiñ bilik basında otırğandardıñ işinde osınday iritkini qozdırıp otırğandar bar ma, biz onı bilmeymiz. Biraq olar bwnı dereu toqtatpasa, bwnıñ tübi ülken bir qasiretke, qantögiske apararı sözsiz.

Osınıñ bäri äldebireulerdiñ aldağı uaqıtta Qazaqstan – Kazahstanda ülken bir alasapıran jasau üşin ötkizip jatqan repeticiya, yağni, äzirligi emes pe degen üreyli bir oy tuğızadı. Körşiles Özbekstan, Qırğızstan, Täjikstan, Türkimenstan sonau Baltıq elderi Qazaqstandağı osınıñ bärin körip te, bilip te otır. Olar jañağı korey jigiti siyaqtı qazaqtarğa müsirkey qarap, ayanış bildiretinin talay-talay sözderinen de añğarğanbız. Qazaq şonjarları da bwnı bayqamay otırğan joq. Olar küni erteñ älgindey bir alasapıran bäle bastalıp ketse, (Alla onıñ betin ärmen qılğay!), qazaqtı ğana kinälap, qazaqtıñ işinen ğana tınıştığımızdıñ, täuelsizdigimizdiñ dwşpandarı, «bwzaqılar», «ekstremister» wlt arazdığın qozdıruşılar tipti «terrorister»  «tauıp aluı» da mümkin. Qalay deseñiz de bügingi qazaqtıñ özine de, sözine de, yağni, tiline de eşqanday qauip-qater joq dey almaysız. Qısqası, wlt bolıp özin-özi aman saqtap qaluı üşin joğarıdağı orıstildi şonjar qazaqtıñ da, qora-qopsı mañındağı qitaban qazaqtıñ da wlttıq namısı meñ wlttıq sanasına qozğau salatın kez jetti. Bwl mäselede biz köp jıl keşigip qaldıq. Endi keşiksek, mıñ ölip, mıñ tirilgen qazaq mıñ birinşi märte tirilmeydi.

Mırzan KENJEBAY

Abai.kz

 

 

 

41 pikir