Jeksenbi, 27 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107723. Jazılğandar — 102666. Qaytıs bolğandar — 1699
Bankke jem boldım! 6692 4 pikir 6 Mausım, 2017 sağat 15:13

Qarızben qwl qıludıñ qazaqstandıq jobası

Elbası biznesti qoldap jatqanda, bankter eldi tonap jatır

Qazaqstanda eñbekke jaramdı, ekonomikalıq belsendi twrğındardıñ sanı 8,5 million adam şamasında. Al olardıñ teñ jarımınan köbi, yağni 5 million adam ekinşi deñgeyli bankterge qarız. Eñ soraqası sol, jañağı 5 milllionnıñ 1 million 200 mıñı qarızın qaytara almay jür. Qarızben qwl qıludıñ qazaqstandıq jobası, yağni, bankterdiñ bılıq-şılığı turalı osığan deyin de aytılıp kelgen. Jaqında «Forte Bank» AQ men «Aybol» JŞS arasındağı tağı bir daulı istiñ jay-japsarın advokat Roza Qojaşeva men zañger Almas Küngeybaev bizge bayandap berdi.

Advokat pen zañgerdiñ aytuına qarağanda,  käsipker Aytbaeva Svetlana hanım 2006 jılı «Temir bankten»  nesie alıptı.  9 tranşqa bölingen nesieniñ jalpı soması 240 million teñgeden asıp jığılğan. Alayda,  «Aybol» JŞS  teñgeley alğan nesielerin 2008 jıldıñ mamır ayında banktiñ mäjbürleui boyınşa dollarğa auıstırıp, dollarmen qaytaruğa tura keledi. YAğni, bank valyuta konvertaciyasın jasaydı. Bwğan eldegi ekonomikalıq jağdaylar sebepker bolğan körinedi.  2013 jıldıñ qazan ayına deyin «Aybol» JŞS özine mindettelgen nesieni ötep keledi. Gäp osı jerden bastalsa kerek. 2013 jıldıñ qazan ayınan bastap bank  «Aybol» JŞS-niñ ötinişterin eskermeuge köşedi. Dälirek aytsaq, borışker tarapqa tağı bir şarttar wsınadı.  Söytip, aradağı kelisim bwzıladı. 2014 jıldıñ qazan ayınan bastap bank pen käsipker arasında sot processteri bastaladı.

Osı uaqıtqa deyin eki birdey saraptama jürgizilgen. Alğaşqı saraptama qorıtındısı boyınşa, Medeu audandıq sotı borışkerdiñ naqtı bereşegin körsetip, şeşim şığarıp beredi. Sottıñ ol şeşimimen borışker tarap kelisedi.  Al bwğan kelispegen «Forte Bank» (Bwl kezde Temir bank, Alyans bank jäne Forte Bank birigip jatqan) appelyaciyalıq sotqa şağım tüsiredi. Appelyaciyalıq sotta ekinşi märte saraptama jürgizilip, äuelgi Medeu audandıq sotınıñ şeşimin teriske şığaradı. Degenmen, sot processi kezinde jürgizilgen saraptama Medeu audandıq sotınıñ saraptamasımen tolıq säykesken eken. Söytip is Joğarğı sottıñ baqılauına ötedi.

Ayta keteyik, bügingi künge deyin 240 million teñgeniñ 183 million teñgesi qarız esebinde bankke tölense, 161 million teñge qosımşa payızdıq sıyaqı retinde ötelgen. Jalpı jiını «Aybol» JŞS  bankke 356 million teñge tölegen. Äuel basta aytılğan 9 tranştıñ 5 tranşı tolıq jabılğan. Saraptama qorıtındısı boyınşa 20 million teñge artıq tölengeni anıqtalıp otır. Onıñ 13 millionı qarız esebinde, 7 millionı sıyaqıdan asırıp ketken.

Bwl derekterdi bizge zañger Almas Küngeybaev aytıp berdi.

Äuel basta teñgemen alğan nesie dollarğa şaqqanda edäuir köbeygendikten ortada äuelgi nesie men üsteme payızdan bölek tağı 50 millionğa juıq «qarız» aqşa payda boladı. Al bank öz kezeginde alınbağan 50 million teñgege qosımşa payızdıq sıyaqı töletken körinedi. Söytip, bwl soma 120 millionğa juıqtaydı. Bwl – konvertaciya kezinde bank qaltasına tüsken qarajat dep topşıladıq. Sebebi, deval'vaciya degdi bastağanda, keri konvertaciya jasalıp, nesie valyutası teñgege qayta auıstırıladı. Ras, biz bank salıqtan jaltardı demeymiz. Degenemen, bwl aqşanıñ arğı tağdırı beymälim bolğandıqtan, bal aşıp jatudı jön körmedik.

Barlıq qarjılıq kelisimderdi jüzege asırğan «Forte Bank» mamandarı eken. Biz «Forte Bank» zañgeri Larisa Nikolaevnamen tildesudi jön körip edik, ol pikir bildiruden bas tartıp, aldağı uaqıtta bank tarapınan naqtı äm resmi pikirdiñ aytılatının ğana jetkizdi.

Atalğan mäselege qatıstı birneşe sot otırısı ötken körinedi. Bank pen käsipkerdiñ dauına nazar audaruımızdağı maqsat – joğarıdağı bes million borışkerdiñ tağı qanşası banktiñ jwmıs jüyesiniñ qwrbanı bolıp jür eken degen saualğa sayadı.

Sonımen joğarıdağı jayttarğa köz tige otırıp, mınaday oyğa qaldıq?

Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ özi Ükimetke tapsırma berip, eldegi şağın jäne orta biznesti qoldap jatqanda, bankterdiñ bwl äreketi qalay?  Osığan deyin Atıraudağı 70-tegi käsipkerdiñ, Äbirbek Toqtıbaevtıñ, janayqayın jariya etken edik. (http://abai.kz/post/53130 ) Ol kezde «AsiaCreditBank»-tiñ reyderlik şabuılınıñ qwrbanı bolğan käsipker basqa basqa emes, Elbasınıñ özine beyne joldau joldağan bolatın. Biz bügin nısan etken käsipker Svetlana Aytbaeva da egde tartqan adam. Qolastında onşaqtı adamdı jwmıspen qamtıp otırğan käsipkerdi bankterdiñ buındıruı – Elbası mindettep bergendey,  käsipkerlikti tejeuşi negizgi faktor emes pe?

İs barısın bajaylay kele bayqağanımız, «Forte Bank» konvertaciya kezinde eseptep şığarğan qosımşa 50 million teñge salıq deklaraciyasında körsetilmegen körinedi. Ol turalı 02.06.2017 jılı Almatı qalalıq sotında ötken appelyaciyalıq sot otırısında Küngeybaev Almas mırza mälim etipti.

Atalğan mäsele boyınşa Almatı qalası, Medeu audandıq sotı isti «Aybol» JŞS-niñ paydasına şeşip, nesieger men banktiñ arasında bolğan eñ äuelgi kelisimdi küşinde qaldırğanın jazdıq. Alayda, «Forte Bank» qayta şığımdanıp jeñiske jetedi de, käsipkerdiñ paydasına şeşilgen Medeu audandıq sotınıñ şeşimi küşin joyığan.

Äytse de, atalğan iske baylanıstı QR Wlttıq bankiniñ qarjılıq qızmet boyınşa twtınuşılardıñ qwqığın qorğau departamentiniñ bas mamanı Sıdıqov K.E mırza bank äreketiniñ qateligin  körsetip, sotqa tüsinikteme beripti.

Biz osı rette  «Forte Bank» AQ men «Aybol» JŞS arasındağı   daulı istiñ jay-japsarın sarapşı mamanğa wsınıp kördik. Ol bılay dedi.

Maqsat Halıq, ekonomist:

- Negizi teñgemen alğan nesie teñgemen qaytarıladı. Al endi bankterdiñ valyutanı özgertui kelisimşartta körsetilui mümkin. Jañağıday deval'vaciya  kezinde bankter özderin saqtındıru üşin konvertaciya jasauı ıqtimal. Ärine, ol kelisimşartta naqtı körsetilui kerek.

Al salıq jağınan keler bolsaq, Zañda anıq jazılğan. Eger bank sodan tabıs tauıp otırsa, ol salıq deklaraciyasında körsetilui tiis.

Men negizi ekonomist retinde aytar edim, Qazaqstan jağdayında nesie alğan tiimsiz. Nege? Sebebi, biz damuşı elderdiñ qatarındamız. Bizdegi inflyaciya deñgeyi öte joğarı. Al inflyaciya joğarı bolğan jağdayda, bankter nesieniñ üsteme payızın arttıruğa müddeli boladı. Bayqasañız, bizdiñ bankterde nesielik payız, ipotekalıq payız öte joğarı. Al Batıs elderinde nesie payızı 2-4%-dı ğana qwraydı.

Nesieni qanday jağdayda alu kerek? Asa mwqtaj bolğanda alsañız, onda da, kelisimşarttı anıqtap qarap barıp alsañız maqwl. Bizde bolmaşı närselerge bola nesie alatındar köp. Ol twrmıstıq tehnikalıq zattar boluı mümkin t.b.

Jıldıq inflyaciya 10 %-dan joğarı bolsa, bankter kelisimşarttı qayta qarauı kerek. Mısalı, 2015 jılı deval'vaciya kezinde inflyaciya 13,6 %-ğa jetken. Mwnday jağdayda bankter payızdı ösiredi. Al äuel basta kelisimşartqa qol qoyıp qoyğan halıq amalsız bankterdiñ aytqanın isteuge mäjbür boladı.

Meniñ täjirbiemde körgenim, köp kisiler, egde jastağı kisiler kelip: «Biz oquın oqıdıq qoy älgi kelisimşarttı. Biraq tüsinbedik» deydi. Bwl da nesielik problemanıñ tuındauınıñ bir sebebi. Sondıqtan, bankterden halıqqa tüsindiru bölimderin aşu kerek siyaqtı.

Nesieniñ eki payızı boladı. Biri tiimdi jıldıq payız jäne nominaldı payız. Nominaldı payız degen – bankterdiñ halıqtı arbauı üşin jasalğan dünie. «Keliñder, bizde mınşa payız» dep jwrttı aldap özine tartıp aladı. Mine, halıq ta soğan, jıltır düniege aldanıp qaladı. Bwl öz kezeginde halıqtıñ ekonomikalıq sauattılıq deñgeyiniñ tömendigin körsetedi.

Joğarıdağı 1 million 200 mıñ adamnıñ basındağı jağday da osı. Al bankter şe? Jañağı töley almaytın 1 million adamnıñ aqşasınıñ ornın töley alatındardıñ esebinen jürgizedi. Mine, osı.

Eskertu! Bank zañgeriniñ bizge bergen uädesi boyınşa aldağı uaqıtta «Forte Bank» AQ-nıñ atalğan mäselege baylanıstı jauabın kütemiz.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

4 pikir