Seysenbi, 7 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 662. Jazılğandar — 46. Qaytıs bolğandar — 6
Äleumet 8642 4 pikir 15 Mamır, 2017 sağat 17:45

Si Czin'pinniñ «Bir beldeu – bir jol» bağdarlamasınıñ maqsatı ne?

QHR Törağası Si Czin'pinniñ «Bir beldeu – bir jol» attı bağdarlamasınıñ qazaq eline ekonomikalıq ıqpalı az bolmaytını belgili. Dese de, qazaqstandıq BAQ bwl bağdarlamanıñ qazaqqa bereri men zararına qatıstı läm dep, jaq aşa qoyğan joq. Osı orayda biz belgili ekonomist-sarapşı Jankeldi Erdenwlı Şımşıqov mırzamen  (surette) swhbattasıp, atalğan bağdarlamanıñ maqsatı men müddesine qatıstı äñgimelesken edik. 

 

- «Jibek jolı» ekonomikalıq beldeu» jobası jaylı sizge ne mälim?

- 2013 jıldıñ küzinde QHR Törağası Si Czin'pin Ortalıq jäne Oñtüstik-Şığıs Aziya elderine jasağan is saparı barısında özara birigip Jibek jolınıñ ekonomikalıq beldeuimen Jibek jolınıñ  HHI ğasırdağı teñiz jolın jasau jönindegi wsınısan jariyalağan bolatın. Ol öz ideyasın alğaş Qazaqstanda ortağa salıp, QR Prezidenti N.Ä. Nazarbaev tarapınan qoldau tapqanı belgili. Osıdan beri 3 jıldan astam merzim işinde «Bir beldeu, bir jol» ideyası keñ etek alıp, 100 el quattap, al 40-tan astamı Qıtaymen ıntımaqtastaqqa qol qoydı, - dep mälimdedi QHR memlekettik keñesiniñ müşesi YAn Czeçi.

Biılğı Davosta 17 qañtarda ötken Bükilälemdik ekonomikalıq forumda QHR Törağası Si Czin'pin öziniñ bağdarlı sözinde köpşilikti 2017 jıl 14-15 mamırda Pekinde ötetin «Bir beldeu, bir jol» attı Halıqaralıq ıntımaqtastıq forumına (BRF) qatısuğa şaqırdı. Forumnıñ maqsatı - halıqaralıq ıntımaqtastıqtı tereñdetu üşin özara qarım-qatnastardı retteu, jetken jetistekterdi qortındalap, bwdan keyingi is-şaralardı josparlau, zamanaui Jibek jolın jasaudı jalğastıru tetigin özara jan-jaqtı keñesip jürgizu arqılı qwru, Jibek jolı boyı elderiniñ äreketteriniñ josparı men standarttarın bir jüyege keltiru.

2015 jıldıñ 16-säuirinde QHR memlekettik keñesiniñ nwsqauımen 16 bettik «HHİ ğasırdağı Jibek jolınıñ ekonomikalıq beldeuin birlese jasaudıñ is-äreketimen tamaşa keleşegi» jaylı buklet şıqtı. Biz osı bukletten  «Bir beldeu, bir jol» jobası jaylı biraz derek alğan siyaqtımız. Biıl  «Karavan» men «AiF» gazetterinde QHR ökilderimen swhbat jariyalandı. Alayda, Qazaqstanda bwl joba turalı bwqaralıq aqparat qwraldarında mälimettiñ tım az ekendigin moyındauğa tura keledi.

- Osı ekonomikalıq jobadağı Qazaqstanğa belgilengen röl qanday?

- Eñ birinşi kezekte «Jibek jolınıñ» qwrlıqpen ötetin Batıs Qıtay men Batıs Europanı Resey arqılı jalğaytın kölik-ötpeli däliz rölin atap ötu kerek. Bwdan 2000 jıl bwrın Wlı Dala arqılı ötetin Jibek jolınıñ osı twsı qauip-qatersiz bolmağanı tarihtan belgili. Jibek, forfor ıdıs, qağaz, bağalı zergerlik bwyımdar artqan sauda keruenderin qay jerde qay tonauşınıñ qaraqşılıq jasap tonap ketetini oñay bolmağan. Bügin Wlı Dalanıñ bwl twsındağı temirjol, avtokölik ötetin Jibek jolı - eñ qauipsiz ğana emes, eñ ıñğaylı da, tiimdi jol.

Jibek jolındağı Qazaqstannıñ ekinşi röli mwnay-gaz qwbır köliginiñ dälizi ğana emes, Batıs Qıtayğa osı qwbır arqılı tasımaldanatın energetikalıq resurstardı tabiğattan şığarıp jöneltuşi, wsınuşı röli. Bwl, ärine, wtımdı röl emes, öytkeni, ol bizdiñ elimizdi Qıtaydıñ şikizat alatın bazasına aynaldıradı. Ärine, eger Qazaqstan öz ekonomikasın «Bir beldeu, bir jol» jobası tolıq jüzege asqanğa deyin 3-i jañğırtudan ötkizse, sonda qwbır köligimen dayın önim: janar-jağar may aydasa, onda şikizat bazası emes, tolıqqandı seriktes el bolar edik. Bwl bizdiñ Ükimettiñ osı bağıttağı ekonomikalıq sayasatınıñ bastı şartı bolmaq.

Qazaqstannıñ üşinşi röli - ekologiyalıq zardaptardan äbden titıqtağan Qıtay önerkäsibi men himiyalıq jäne damılsız qoldanudan qausırağan auıl şaruaşılığı üşin tınıstauğa qajet tabiğatı bwzılmağan taza ökpedey öñir. QHR-dıñ QR-dağı tötenşe jäne ökiletti elşisi Çjan Han'uey Qıtaydan köşiriletin 51 käsiporın jaylı bılay dep ağınan jarıldı: «Bwl eşqanday köşiru emes, barlıq käsiporındar jaña, eşqanday eskirgen qoñdırğılar men tehnologiyalar bolmaydı. Barşa öndirister özara tiimdilik negizinde qwrıladı. Birinşi kezekte mwnay-himiya, tau-ken, tamaq, qayta öñdeu, avtoqwrıstıru t.b.» Uäde ädemi, biraq onı bizdiñ tarpımızdan baqılaudıñ joldarı qalay bolar eken? Qazirgi qazaq qauımın oylandırıp otırğan da osı mäsele...

T Qazaqstannıñ törtinşi röli, ärine, organikalıq tabiği taza azıq-tülik önim öndiretin, auılşaruaşılığınıñ mümkindigi 1 mlrd adamdı asırauğa qabiletti el ekendigin paydalanıp is qıluı der edik. Bwl biz üşin öte wtımdı röl'. Mäselen, AQŞ azıq-tülik öndirisi men eksportın ekonomikanıñ sırtqı sayasattağı strategiyalıq salası dep tanıp, şet eldegi twtınuşılarına sayasi qısım jasaudan eşbir tartınbay keledi.

- Bwl joba Qazaqstan ekonomikasına qalay äser etedi?

- Eger QHR jauaptı qızmetkerleriniñ teñmüddeli, özara kelisim, özara tiimdilik, ıntımaqtastıq pen dostıq jäne BWW-nıñ qauipsizdik keñesiniñ t.b. halıqaralıq wyıdardıñ qoldauın tapqan joba, öz biligimizdiñ ımıraşıldıqtan aulaq, wltjandı, qauqarlı, tabandı ärekettine süyense, ärine, oñ äser etetin joba ekeni sözsiz.

Äsirese, işki tar şeñberli narıq qısıp otırğan auıl şaruaşılığı wzaq merzimdik auqımdı sırtqı narıqtıqta swranısqa ie bolsa, Qıtay jağı bizdiñ organikalıq önimdi qımbatqa alsa, quanbasqa şara joq. Joğarıda atap ötken QHR-dıñ Qazaqstandağı tötenşe jäne ökiletti elşisi: «Sizderdiñ azıq-tülikteriñiz: biday, wn, bal, ösimdik mayı, äsirese, et Qıtayda öte tapşı, öytkeni oğan swranıs zor. Eske salıp öteyik: 2010 jılı Reseymen kedendik odaqqa müşelikke ötkende sırtqı narıq 150 mln. adamğa ösedi dep börkimizdi aspanğa attıq. Alayda Resey ekonomikasımen biz bäsekeles ekenimizdi ädeyi oylağımız kelmedi. Ötken altı jıldıñ nätijesi mardımsız. Al Qıtaydıñ auıl şaruaşılığı bizben müldem bäsekeles emes, sondıqtan auıl-şaruaşılığı üşin jobanıñ paydası mol.

- Bwl joba Euraziya öñiriniñ sayasi, äleumettik jäne geosayasi jağdayına qanday äser etedi?

- Euraziya öñirinde bwl joba tolıq qwrılıp iske asırılğan jağdayda orasan zor özgerister orın aluı mümkin. Infaqwrılımnıñ özgerui Europa men Aziya arasındağı qatınastar merzimin meylinşe qısqartıp, şığındardı azaytarı sözsiz. Soñğı kezde sayasatta orın alıp otırğan sankciya soqtığıstarı, oqşaulanu (izolyacionistik) sayasattıñ ornın şınayı jahandanu üderisteri jeñse, özara tiimdi halıqaralıq eñbek bölisi negizinde är el öz ekonomikasınıñ absolyuttik, salıstırmalı jäne bäsekelestik artıqşılıqtarın tolıq paydalanar bolsa, onda sayasatta öktemdik, taptaurındılıq, zañsızdıq joyıları haq. Köbinese ekonomikalıq qanağat tappağan müdde sayasi qaqtığıs tudıratını belgili.

«Jibek jolı» ekonomikalıq beldeu boyında jaña  eldi mekender boy köterip, qosımşa jwmıs orındarı aşıladı, ärtürli mekemeler jwmıs istep äleumettik mäseleler şeşimin tabadı. Geosayasi arasalmaq AQŞ, Europa qwrlığınan Euraziya qwrlığına oyısadı. «Bir beldeu, bir jol» jobasına toptasqan elder Euraziya öñiriniñ sayasi, äleumettik geosayasatın özderi özara keñes, özara tatulıq, tüsinistik pen teñqabırğalı qatınas arqılı şeşetin boladı.

- Bwl joba Euraziyalıq ekonomikalıq Odaq pen RF qatınasına qanday da bir äser etui mümkin be?

- «Bir beldeu, bir jol» attı «Jibek jolı», ekonomikalıq beldeuin  Resey de qoldap otır. Ärine, RF ärqaşanda KSRO kezinde uısında bolğan elderdiñ sırtqı «tartılıstarına» qızğanış pen alañdauşılıq tanıtıp otıratını belgili. Alayda bwl jolı bwl jobağa birlese kirip otırmız ğoy. Bwğan deyin RF-men  ŞNOS, ODKB, DSW siyaqtı wyımdarğa birge müşe bolıp kelemiz ğoy. Onıñ üstine «Bir beldeu, bir jol» HHİ ğasırdağı "Jibek jolınıñ" ekonomikalıq nätijeleri EEO müddelerin joqqa şığarıp jatqan joq. Olardıñ maqsattarı men mindetteri birin-biri tolıqtırıp, AQŞ, EO-nıñ jäne basqa da sayasi şielenis tudıratın birlestikter men bloktardıñ sayasi wstanımdarınan oqşualanıp keledi.

 

Şäriphan Qaysar

Abai.kz

4 pikir