Düysenbi, 30 Naurız 2020
Äleumet 8246 8 pikir 17 Säuir, 2017 sağat 14:52

Baspanasız bosqındar eline sapar

(Jurnalistik zertteu)

Ötken jeksenbide «Abai.kz» jäne «Alauinform» aqparattıq portaldarınıñ jurnalisteri Almatı qalası men qala mañında şoğarlanğan irili-wsaqtı bazarlardı aralap,  baraqtarda twrıp jatqan baspanasız jandardıñ twrmis-tirşiligin barıp kördi.

Ötken aptadan beri älemjeliniñ qızu talqısına tüsken taqırıp – jurnalist  Nwrgeldi Äbdiğaniwlı men Mäjilis deputatı Azat Peruaşevtiñ jastarğa jataqjay salıp beru turalı bastaması boldı.

İşki migraciyanıñ saldarınan qazir beybit elimizde beyresmi bosqındar köşi payda boldı. Onı joqqa şığara almaymız. Sol sekildi urbandalu üderisin de tejeu mümkin bolmay twr.  Demek mäseleni şeşudiñ özge joldarın qarastıru qajet.

Biz jurnalistik zertteu barısında Almatı qalasındağı jastardıñ ğana jay küyin naqtı derektermen körsettik. Al Astana, Şımkent jäne özge de irili-wsaqtı qalalarda qanşama jastıñ bas qayğısı baspana bolıp jür? Sonımen qatar bwl – jastarğa baylanıstı keltirilgen derekter. Al qanşa jıldan beri bazar jağalap, päter jaldap twrğandardıñ kim sanına jetipti. Tapqan näpqanıñ jartısın päteraqığa beretin işki migranttardıñ esebinen tabıs tauıp otırğan (päter deuge mülde kelmeydi) bölme beruşiler memleketke bir tiın da salıq tölemeydi. Turasın ay tsaq, baraq qojayındarınıñ bwl ärketi köleñkeli ekonomikağa jatpay ma? Sonımen, biz bardıq, kördik.  Bizdiñ barıp, körip jazğanımızğa pikir bildiru sizdiñ erkiñizde!

(Beyne jazbanıñ avtorı Möldir Bayböri)

Uaqıtşa tirkeu kezinde resmi türde 690 mıñ işki migrant esepke alınıptı. Al, şın mäninde bwl körsetkiştiñ äldeqayda köp ekeni tüsinikti. Dese de, 690 mıñ baspanasız Qazaqstanda bar degen söz eşqanday bwra tarttı bwltartpası joq anıq söz, naqtı derek. 2016 jıldı qorıtındılağan Almatı äkimi Bauırjan Baybek qala twrğındarınıñ sanı 2 millionğa jetkenin aytqan edi. Almatı Qazaqstandağı eñ iri megapolis sanalatındıqtan, äydik şaharğa keluşilerdiñ sanı da özgelermen salıstırğanda edäuir köp.

Almatı qalası äkimdigi Jastar sayasatı basqarmasınıñ deregine süyensek, bıltırğı jıldıñ qorıtındı esebi boyınşa, Almatı qalasında 14-ten 29 jasqa deyingiler sanatında   483 mıñ adam bar eken.

Al jıl sayın Almatı qalasında 30 mıñğa juıq jas maman JOO ayaqtaydı. Olardıñ 7 mıñğa juığı Almatı qalasınıñ tumaları bolsa, qalğandarı özge qalalardan kelgender.

Resmi statistikağa süyensek, joğarıdağı 30 mıñ jas mamanıñ 75 payızı Almatıda qaludı jön köredi eken. Bwl tizimge Almatı mañındağı (Qaskeleñ, Talğar, İle audanı) qalaşıqtardıñ jastarı kirmegen. Kündelikti kelip-ketip jatqan jastardıñ esebine jetu mümkin emes.

Al qazirdiñ özinde Almatı deytin äydik şahardağı 81 mıñğa juıq studenttiñ bar bolğanı 35 mıñı memlekettik jataqhanamen qamtamasız etilgen. Qalğan 46 mıñ student päter jaldap twratını sözsiz.

Bwl materialdı arı qaray foto reportajben tolıqtırayıq.

Altın orda mañıda ornalasqan baraqtar:

Jurnalistik zertteudi bastağandağı sätimiz.

 

 

Tar auladağı tirşilik, Bwl aulada 15 otbası tirşilik keşude. Päter aqısı 20-25 mıñ teñgeni qwraydı. Biz barğanda bos bölme tabılmadı.

Qoqısı qolqanı qapqan aula (Qoqıs aptasına bir ret şığarıladı. Ol üşin qosımşa aqşa tölenedi.)

Tar bölmege sıymağan twrmıstıq zattar

Qalanıñ qaq ortasındağı jaldamalı bölmeler:

Auızeki tilde «Otpovka» atalıp ketken bazar mañı

11 janwyağa arnalıp salınğan bölmeler (Qalanıñ qaq ortasında ornalasqan. Bwl aulada 11 otbası twradı. Päter qwnı 25-30 mıñ teñgeni qwraydı. )

Kün tüspeytin «keñistik»

Asüy men jatınjaydı ajıratıp beriñizşi

Qalqamandağı jwrttıñ jayı

12 otbası oşarılıp otır (Biz barğan bwl üyde 12 otbası twradı. Biz barğanda bir ğana bölme bosap twrdı. Mwndağı jwrt ayına 20 mıñ men 40 mıñ teñgeniñ köleminde qwn töleydi.)

Quıqtay bölme

3/3 kölem

Erler men äyelderge arnalğan eki bölek därethana. Därethanağa baru üşin ağaştan attap ötu kerek

Duş qabıldauğa da «jağday» jasalğan

Tauıq ta, kvartirant ta – qojayın üşin tabyuıs közi. Sondıqtan, ekeui de bir aulada jüruge qaqılı.

Qortındı:

Qazaqstanda Zañ jüzinde ärbir azamatqa 18 şarşı metrden keñistik berilui kerek. Al biz körgen jaldamalı bölmelerdiñ kölemi 9 şarşı metrdi qwraydı. Ol jerde otbasılı, bala-şağıla adamdar twrıp jatır. Sonda ärbir adamğa qanşa şarşı metr keñistikten keletinin elestete beriñiz...

Endi jañağı 9 şarşı metrdi standarttı otbasınıñ jan basına şağıp körelik. Äkesi, şeşesi, bir wl, bir qız, yağni bir otbasında 4 adam bar delik. Är adamğa 2,25 şarşı metrden keledi.  Bir qızığı elimizde Zañ jüzinde sottalğan ärbir azamatqa 3 şarşı metrden keñistik tiedi eken. Arğı jağın öziñiz payımdarsız...

Eskertu: «Abai.kz» pen «Alauinform» aqparattıq portalınıñ jurnalisteri baspanasız bosqındar eline saparın äriqaray da jalğastıra beretin boladı.

Aynwr Töleu

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

8 pikir