Jwma, 7 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 95942. Jazılğandar — 68871. Qaytıs bolğandar — 1058
Abay mwrası 24634 0 pikir 8 Mamır, 2009 sağat 17:30

Abaydıñ poeziyası

Allanıñ özi de ras, sözi de ras

Allanıñ özi de ras, sözi de ras,
Ras söz eşuaqıtta jalğan bolmas,
Köp kitap keldi alladan, onıñ törti,
Allanı tanıtuğa sözi ayrılmas.
Ämantu oqımağan kisi bar ma?
Uäktubihi degenmen isi bar ma?
Alla özgermes, adamzat künde özgerer,
Jarlıqpen ol sizderge, siz de olarğa...
Zamana, şarua, minez künde özgerdi,
Olarğa kez-kezimen näbi keldi.
Qağida şariğatı özgerse de,
Tağrif alla eş jerde özgermedi.
Külli mahlwq özgerer, alla özgermes,
Ähli kitap bwl sözdi beker demes.
Adam näpsi, özimşil minezbenen
Bos sözbenen qastaspay tüzu kelmes.
Mahabbatpen jaratqan adamzattı,
Sen de süy ol allanı jannan tätti.
Adamzattıñ bärin süy bauırım dep
Jäne haq jolı osı dep ädiletti.
Osı üş süyu boladı imanı gül,
Imannıñ asılı üş dep sen tahqiq bil.
Oylan-dağı, üşeuin taratıp baq,
Bastı bayla jolına, malıñ tügil.
Din de osı şın oylasañ, tağat ta osı,
Eki dünie bwl tasdiq— haqtıñ dosı.
Osılardı bwzatın jäne üş is bar:
Payda, maqtan, äuesqoy onan şoşı.
Ruza, namaz, zeket, haj—talassız is,
Jaqsı bolsañ, jaqsı twt bärin tegis.
Bastapqı üşin bekitpey, soñğı törtti
Qılmağanmen tatımdı bermes jemis.
Bas joğarı jaralğan, moyın tömen,
Qaraşı, dene bitken retimen.
Istiñ bası — retin tanımaqtıq.
Iman bilmes tağattı qabıl demen.
Imamdar ğibadattan söz qozğağan,
Hwsnizän men imandı bildi oylağan.
Imannıñ tazalığın jaqsı wqtırmay,
Sırtın qanşa jusa da, işi oñbağan.
Alla minsiz äuelden, payğambar haq,
Mü'min bolsañ, üyrenip sen de wqsap baq.
Qwran ras, allanıñ, sözi dür ol,
Tä'uiline jeterlik ğılımıñ şaq.
Allanıñ, payğambardıñ, jolındamız,
Intamızdı bwzbastıq imanımız.
Payda, maqtan äuesqoy — şaytan isi,
Käni bizdiñ näpsini tıyğanımız?
Mü'min bolsañ, äueli imandı bol,
Bendege iman özi aşadı jol,
Şır aynal da, taza oyla bir imandı,
Mwnafiq namaz qılmap pa, mağlwm ğoy ol.
Alla işimdi aytqızbay biledi oyla,
Bendesine qastıqpen kinä qoyma.
Raspenen talaspa mü'min bolsañ,
Oyla, ayttım, adamdıq, atın joyma!

 

Ölse öler tabiğat, adam ölmes

 

Ölse öler tabiğat, adam ölmes
Ol biraq qaytip kelip, oynap – külmes
«Meni» men «menikiniñ» ayrılğanın
«Ödi» dep at qoyıptı öñkey bilmes.

Köp adam düniege boy aldırğan
Boy aldırıp, ayağın köp şaldırğan
Öldi deuge sıyama aytıñdarşı
Ölmeytwğın artına söz qaldırğan?

Kim jürer tirşilikke köñil bermey?
Baqi qoymas fänidiñ minin körmey
Mini qayda ekenin bile almassıñ
Tereñ oydıñ telmirip soñına ermey.

Düniedegi dos aqiretke birdey bolmas
Ekeui tap birdey bop ornığa almas
Düniege ıntıq, mäğşärğa amalsızdıñ
Imanın tügel deuge auzım barmas.

 

Ğılım tappay maqtanba

Ğılım tappay maqtanba,
Orın tappay baptanba,
Qwmarlanıp şattanba,
Oynap bosqa küluge.
Bes närseden qaşıq bol,
Bes närsege asıq bol,
Adam bolam deseñiz.
Tileuiñ, ömiriñ aldıñda,
Oğan qayğı jeseñiz.
Ösek, ötirik, maqtanşaq,
Erinşek, beker mal şaşpaq –
Bes dwşpanıñ, bilseñiz.
Talap, eñbek, tereñ oy,
Qanağat, raqım, oylap qoy –
Bes asıl is, könseñiz.
Jamandıq körseñ näfrätli,
Suıtıp köñil tıysañız.
Jaqsılıq körseñ ğibrätli,
Onı oyğa jisañız.
Ğalım bolmay nemene,
Balalıqtı qisañız?
Bolmasañ da wqsap baq,
Bir ğalımdı körseñiz.
Onday bolmaq qayda dep,
Aytpa ğılım süyseñiz,
Sizge ğılım kim berer,
Janbay jatıp sönseñiz?
Dünie de özi, mal da özi,
Ğılımğa köñil berseñiz.
Bilgenderdiñ sözine
Mahabbatpen erseñiz.
Aqıl senbey senbeñiz,
Bir iske kez kelseñiz.
Aqsaqal ayttı, bay ayttı,
Kim bolsa, meyli, sol ayttı –
Aqılmenen jeñseñiz.
Nadandarğa boy berme,
Şın sözbenen ölseñiz.
Ayat, hadis emes qoy,
Küpir boldıñ demes qoy,
Qanşa qarsı kelseñiz.
Köp orında körine aytpa,
Bizdiñ sözge erseñiz.
Mwnı jazğan kisiniñ
Atın bilme, sözin bil!
Osı jalğan dünieden
Şeşen de ötken ne bwlbwl,
Kösem de ötken ne düldül.
Söz mänisin bilseñiz,
Aqıl – mizan, ölşeu qıl.
Eger qisıq körinse,
Meyliñ tasta, meyliñ kül.
Eger tüzu körinse,
Oylap-oylap, qwlaqqa il.
Aqımaq köp, aqıldı az,
Deme köptiñ sözi pwl.
Jaqınnıñ sözi tätti dep,
Jaqınım ayttı dey körme.
Nadandıqpen kim aytsa,
Onday tüpsiz sözge.erme.
Sizge aytamın, haupim - bwl.
Öziñ üşin üyrenseñ,
Jamandıqtan jirenseñ,
Aşılarsıñ jılma-jıl.
Bireu üşin üyrenseñ,
Bireu bilmes, sen bilseñ,
Bilgeniñniñ bäri - twl.
Sözine qaray kisini al,
Kisige qarap söz alma.
Şın söz qaysı bile almay,
Är närseden qwr qalma.
Mwnı jazğan bilgen qwl –
Ğwlamahi Dauani,
Solay depti ol şınşıl.
Sözin oqı jäne oyla,
Tez üyrenip, tez joyma,
Jas uaqıtta köñil - gül.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zamanaqır jastarı

 

 

 

 

 

Zamanaqır jastarı,
Qosılmas eşbir bastarı.
Birine - biri qastıqqa,
Qoynına tıqqan tastarı.

Saudası ar men imanı,
Qayrat joq boyın tiğalı.
Eñbekpen etti auırtpay,
Qwr tilmenen jiğanı.

Önimsiz iske şep - şeber,
Maydanğa tüspey nesi öner?
Siırşa toysa mas bolıp,
Örege kelip süykener.

Külmeñdep keler közderi,
Qaljıñbas keler özderi.
Kekektep sekek etem dep,
Şoşqa tuar sözderi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

****

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Adam — bir boq kötergen boqtıñ qabı,
Boqtan sasıq bolasıñ ölseñ tağı.
Meni men sen teñ be dep maqtanasıñ,
Bilimsizdik belgisi—ol bayağı.
Keşe bala eñ, keldiñ ğoy talay jasqa,
Köz jetti bir qalıpta twra almasqa.
Adamdı süy, allanıñ hikmetin sez,
Ne qızıq bar ömirde onan basqa?!

 

 

 

Internatta oqıp jür

Internatta oqıp jür
Internatta oqıp jür
Talay qazaq balası –
Jaña öspirim, kökörim,
Beyne qoldıñ salası.
Balam zakon bildi dep,
Quanar ata-anası,
Oyında joq olardıñ
Şariğatqa şalası.
Orıs tili, jazuı –
Bilsem degen talası.
Proşenie jazuğa
Tırısar, kelse şaması.
Insapsızğa ne kerek
İstiñ aq pen qarası?
Nan tappaymız demeydi,
Bülinse eldiñ arası.
Ijdihatsız, mihnatsız
Tabılmas ğılım sarası.
Az bilgenin köpsinse,
Köp qazaqqa epsinse,
Kimge tier panası?
Orıs teris aytpaydı,
Jaman bol dep olardı.
Qanı bwzıq özi oylar
Qu menen swm bolardı,
Orısta qalar jalası.
Bwl iske kim vinovat:
YA Semeydiñ qalası,
YA qazaqtıñ alası?
Oyında joq biriniñ
Saltıkov pen Tolstoy,
YA tilmaş, ya advokat
Bolsam degen bärinde oy,
Köñilinde joq sanası.
Aqılı kimniñ bar bolsa,
Demes mwnı tili aşı.
Aytıñızşı, bolsañız
Zdravomıslyaşiy,
Akıl aytpay ma ağası?

 

Payda oylama, ar oyla

Payda oylama, ar oyla,
Talap qıl artıq biluge.
Artıq ğılım kitapta,
Erinbey oqıp köruge.
Voennıy qızmet izdeme,
Oqalı kiim kiyuge.
Bos maqtanğa salınıp,
Beker kökirek keruge.
Qızmet qılma oyazğa,
Janbay jatıp sönuge.
Qalay sabır qılasıñ,
Jazıqsız künde söguge?
Önersizdiñ qılığı –
Tura sözin ayta almay,
Qit etuge bata almay,
Qorlıqpenen şiruge.
Az aqşağa jaldanıp,
Önbes iske aldanıp,
Jol taba almay jüruge.
Alıs ta bolsa izdep tap,
Korennoyğa kiruge,
«Talaptı erge nwr jauar»,
Jürip ömir süruge.
YA baylarğa qızmet qıl,
Erinbey şauıp jeluge.
Adal jürip, adal twr,
Sçetıñ tura keluge.
Janıña jaqsa, soñınan
Jalqaulanba eruge.
Qisıq bolsa, zakon bar
Sud'yağa beruge.
Ol da oyaznoy emes qoy,
Aluğa teñdik senuge.
YA öz betiñmen täuekel,
Zanimaysya pryamotoy.
Jeñil körme, bek kerek
Oğan da ğılım, oğan da oy,
Kalayınşa qayda enuge?

Jasımda ğılım bar dep eskermedim

Jasımda ğılım bar dep eskermedim,
Paydasın köre twra teksermedim.
Erjetken soñ tüspedi uısıma,
Qolımdı mezgilinen keş sermedim.
Bwl mahrwm qalmağıma kim jazalı,
Qolımdı döp sermesem, öster me edim?
Adamnıñ bir qızığı - bala degen,
Balanı oqıtudı jek körmedim.
Balamdı medresege bil dep berdim,
Qızmet qılsın, şen alsın dep bermedim.
Özim de baska şauıp, töske örledim,
Qazaqqa qara sözge des bermedim.
Eñbegiñdi bilerlik eş adam joq,
Tübinde tınış jürgendi teris körmedim.

 

 

 

 

 

Qanday qızda läzzat bar jan tatpağan?

Qanday qızda läzzat bar jan tatpağan?
Swluı bwl zamannıñ tek jatpağan.
On segiz, on toğızğa kelgennen soñ.
Alması ökpe bolar qol batpağan.


Bwlardıñ keybiriniñ minezderi:
Eşnärse körmegensip, bwrtaqtağan.
Keybiri jaydarı, aşıq bolamın dep,
Orınsız adamdarmen jırtaqtağan.

Äuelden swlu jayı bizge mälim:
Jigitti jwrt maqtağan qız jaqtağan.
Key jigit maqtan üşin qılıq qılmay,
Boyına maydalıqpen sır saqtağan.

Key jigit arsızdıqpen wyatsınbay,
Qolı jetpes närsege tırtaqtağan,
Orındı iske jürip, oy tappağan,
Ne bolmasa jwmıs qıp, mal baqpağan.
Qasietti bolmaydı onday jigit,

Äsempaz bolma ärnege

Äsempaz bolma ärnege,
Önerpaz bolsañ, arqalan.
Sen de — bir kirpiş, düniege
Ketigin tap ta, bar qalan!

Qayrat pen aqıl jol tabar
Qaşqanğa da, quğanğa.
Ädilet, şapqat kimde bar,
Sol jarasar tuğanğa.

Bastapqı ekeu soñğısız
Bite qalsa qazaqqa,
Aldıñ — jalın, artıñ — mwz,
Barar ediñ qay jaqqa?

Paydanı körseñ bas wrıp,
Maqtandı izdep, qayğı alma.
Miniñdi wrlap jasırıp,
Maydanğa tüspey bäygi alma

Öziñde barmen közge wrıp,
Artılam deme özgeden.
Kündestigin qozdırıp,
Azapqa qalma ezbeden.

Akırın jürip, anıq bas,
Eñbegiñ ketpes dalağa.
Wstaztıq qılğan jalıqpas
Üyretuden balağa.

Köleñke basın üzartıp,
Alıstı közden jasırsa;
Kündi uaqıt qızartıp,
Kökjiekten asırsa;

Küñgirt köñilim sırlasar
Sürğılt tartqan beyuaqqa,
Tömen qarap müñdasar,
Oy jiberip är jaqqa.

Ötken ömir - qu soqpaq,
Qıdıradı talaydı.
Kim aldadı, kim toqpaq
Saldı, sonı sanaydı,
Neni tapsañ, onı tap,
Jaramaydı kerekke.
Öñkey udı jiıp ap,
Sebedi sorlı jürekke.

Adasqan küşik sekildi
Wlıp jürtqa qaytqan oy
Ökindi, jolıñ bekindi,
Äure bolma, onı qoy.

Ermen şıqtı, it qılıp,
Biday şaşqan eginge.
Jay jürgendi uerd qılıp,
Tınış ölseñşi teginde.

 

 

 

 

 

Jazğıtwrı

 

Jazğıtwrı qalmaydı qıstıñ sızı,
Masatıday qwlpırar jerdiñ jüzi.
Jan-januar, adamzat antalasa,
Ata-anaday eljirer künniñ közi.

Jazdıñ körki enedi jıl qwsımen,
Jayrañdasıp jas küler qwrbısımen.
Körden jaña twrğanday kempir men şal,
Jalbañdasar öziniñ türğısımen.

Qırdağı el oydağı elmen aralasıp,
Külimdesip, körisip, qüşaqtasıp.
Şarua quğan jastardıñ moyını bosap,
Sıbırlasıp, sırlasıp, mauqın basıp.

Tuye bozdap, koy qozdap - qora da şu,
Köbelekpen, qwspenen say da du-du.
Gül men ağaş mayısıp qarağanda,
Sıbdır qağıp, bwrañdap ağadı su.

Köl jağalay mamırlap qu menen qaz,
Jümırtqa izdep, jügirip balalar mäz.
Wşqır atpen zırlatıp tastağanda,
Jarq-jürq etip iliner kök dauıl baz.
Qws qatarlap baylağan qanjığağa
Qız bwrañdap jabısıp, qıladı naz.

Jazğa jaqsı kiiner qız-kelinşek,
Jer jüzine öñ berer gül-bäyşeşek.
Qırda torğay sayrasa, sayda - bwlbwl,
Tastağı ünin kosar bayğız, kökek.

Jaña pwlmen jamırap saudagerler,
Dihanşılar jer jırtıp, egin eger.
Şaruanıñ bir malı ekeu bolıp,
Jaña tölmen köbeyip, däulet öner.

Bezendirip jer jüzin täñirim şeber,
Meyirbandıq düniege nwrın töger.
Anamızday jer iip emizgende,
Beyne äkeñdey üstiñe aspan töner.


Jaz jiberip, jan bergen qara jerge
Rahmetine allanıñ köñil sener.
Mal semirer, aq penen as köbeyer,
Adamzattıñ köñili ösip köteriler.

Qara tastan basqanıñ bäri jadırap,
Bir sarañnan basqanıñ peyili ener.
Tamaşalap qarasañ täñiri isine,
Boyıñ balqıp, eridi işte jiger.

Kempir-şal şuaq İzdep, bala şular,
Mal mazatsıp, quanıp, aunap-qunar.
Jırşı qwstar äuede öleñ aytıp,
Qiqu salar köldegi qaz ben qular.

Kün joqta kisimsiner jwldız ben ay,
Ol qaytsin qara tünde jarqıldamay,
Tañ atqan soñ şığarın künniñ bilip,
Öñi qaşıp, bola almas bwrınğıday.

Kün - küyeu, jer - qalıñdıq sağınıştı,
Qwmarı ekeuiniñ sonday küşti.
Tün qırındap jürgende köp qojañdap,
Küyeu keldi, ay, jüldız k... qıstı.

Ay, jwldızğa jılı jel habar berip,
Jan-januar quanar toyğa elerip.
Azalı aq körpesin silke tastap,
Jer külimder, özine şıray berip.

Kün - küyeuin jer köksep ala qıstay,
Bireuine bireui qosılıspay,
Köñili kün lebine toyğannan soñ
Jer tolıqsıp, türlener totı qwstay.

Adam tiktep köre almas künniñ közin,
Süyip, jılıp twradı jan lebizin.
Qızıl aray sarı altın şatırına,
Künniñ keşke kirgenin kördi közim.

 

 

 

Jaz

 

Jazdıgün şilde bolğanda,
Kökoray şalğın, bäyşeşek,
Wzarıp ösip tolğanda;
Kürkirep jatqan özenge,
Köşip auıl qonğanda;
Şwrqırap jatqan jılqınıñ
Şalğınnan jonı qıltıldap,
At, ayğırlar, bieler
Büyiri şığıp, ıñqıldap,
Suda twrıp şıbındap,
Kwyrığımen şılpıldap,
Arasında kwlın-tay
Aynala şauıp bwltıldap.
Joğarı-tömen üyrek, qaz
Wşıp twrsa sımpıldap.
Qız-kelinşek üy tiger,
Bwrala basıp bılqıldap,
Aq bilegin sıbanıp,
Äzildesip sıñqıldap.
Mal işinen aynalıp,
Köñili jaqsı jaylanıp,
Bay da keler auılğa,
Ayañşılı jılpıldap;
Sabadan qımız qwydırıp,
Ortasına qoydırıp,
Jası ülkender bir bölek
Keñesip, külip sılqıldap.
Jalşı aldağan jas bala,
Jağalaydı şeşesin
Et äper dep qıñqıldap.
Köleñke qılıp basına,
Kilem tösep astına,
Saltanattı baylardıñ
Samaurını bwrqıldap.
Bilimdiler söz aytsa,
Bäygi atınday añqıldap,
Özgeler basın izeydi,
Ärine dep maqwldap.
Aq köylekti, tayaqtı
Aqsaqal şığar bir şetten
Malıñdı äri qaytar dep,
Malşılarğa qañqıldap.
Bay bayğwsım desin dep,
Şakırıp qımız bersin dep,
Jaramsaqsıp, jalpıldap.
Şapandarın belsengen,
Asau minip teñselgen
Jılqışılar kep twrsa,
Tañerteñnen salpıldap.
Mıltıq atqan, qws salğan
Jas bozbala bir bölek
Su jağalap qutıñdap.
Qayırıp salğan kök qwsı
Köterile bergende,
Qaz sıpırsa jarqıldap.
Ötken künniñ bäri wmıt,
Qoldan keler qayrat jok,
Bağanağı bayğws şal
Auılda twrıp küledi,
Qoşemet qılıp qarqıldap.

 

Küz

 

Swr bwlt tüsi suıq qaptaydı aspan,
Küz bolıp, dımqıl twman jerdi basqan.
Bilmeymin toyğanı ma, toñğanı ma,
Jılqı oynap, bie qaşqan, tay jarısqan.

Jasıl şöp, bäyşeşek joq bwrınğıday,
Jastar külmes, jügirmes bala şulay.
Qayırşı şal-kempirdey tüsi ketip,
Japırağınan ayrılğan ağaş, quray.

Bireu malma sapsidı, salıp iin,
Salbırañqı tartıptı jırtıq kiim.
Enesine iirtip şuda jibin,
Jas qatındar jırtılğan jamaydı üyin.

Qaz, tırna qatarlanıp qaytsa bermen,
Astında aq şomşı jür, ol bir keruen.
Qay auıldı körseñ de, jabırqañqı,
Külki-oyın körinbeydi, seyil-seruen.

Kempir-şal qwrjañ qağıp, bala bürseñ,
Köñilsiz qara suıq qırda jürseñ.
Kemik süyek, sorpa-su timegen soñ,
Üyde it joq, tışqan aulap, qayda körseñ.

Küzeu tozğan, otı joq eldiñ mañı,
Twman bolar, jel soqsa, şañ-tozañı.
Ot jaqpağan üyiniñ swrı qaşıp,
Istan qorıqqan qazaqtıñ qwrısın zañı.

 

Qıs

 

Aq kiimdi, deneli, aq saqaldı,
Soqır, mılqau, tanımas tiri jandı.
Üsti-bası aq qırau, tüsi suıq,
Basqan jeri sıqırlap, kelip qaldı.
Dem alısı - üskirik, ayaz ben qar,
Käri qwdañ - qıs kelip, älek saldı.
Wşpaday börkin kigen oqşıraytıp,
Ayazbenen qızarıp ajarlandı.
Bwlttay qası jauıp eki közin,
Basın silikse, qar jauıp, mazañdı aldı.
Boranday bwrq-sarq etip doldanğanda,
Altı qanat aq orda üy şayqaldı.
Äues körip jügirgen jas balalar,
Beti-qolı dombığıp, üsik şaldı.
Şidem men ton qabattap kigen malşı
Bet qarauğa şıdamay teris aynaldı.
Qar tepkenge qajımıs qayran jılqı
Titığı qwruına az-aq qaldı.
Qıspen birge twmsığın saldı qasqır,
Malşılarım, qor qılma itke maldı.
Sonığa maldı jayıp, küzetiñder,
Wyqı öltirmes, qayrat qıl, bwz qamaldı!
It jegenşe Qondıbay, Qanay jesin,
Qwr jiber mına antwrğan käri şaldı.

 

 

 

Än twralı

 

 

Kwlaqtan kirip, boydı alar
Jaqsı än men tätti küy.
Köñilge türli oy salar,
Ändi süyseñ, menşe süy.

Dünie oydan şığadı,
Özimdi özim wmıtıp,
Köñilim ändi wğadı,
Jüregim boydı jılıtıp.

Añsağan şölde su tapsa,
Bas qoymay ma bastauğa?
Bireu türtse, ya qaqsa,
Boy toqtamas jasqauğa.

Bir küygizip, süygizip,
Eski ömirdi tirgizer.
Ömir tonın kigizip,
Joqtı bar qıp jürgizer.

Esitkendey boladı
Qwlağı eski sıbırdı.
Eski oyğa köñilim toladı,
Tiriltip ötken qwrğırdı.

İşip, tereñ boylaymın,
Ötken künniñ uların.
Jäne şın dep oylaymın
Jwrttıñ jalğan şuların.

Tağı sene bastaymın
Künde aldağış qularğa.
Esim şığıp qaşpaymın,
Men işpegen u bar ma?

 

 

 

 

Jarq etpes qara köñlim ne qılsada

 

 

Jarq etpes qara köñlim ne qılsada,
Aspanda ay menen kün şağılsada,
Düniede, sirä, sendey mağan jar joq,
Sağan jar menen artıq tabılsada.

Sorlı asıq sarğaysada, sağınsa da,
Jar tayıp, jaqsı sözden jañılsada,
Şıdaydı riza bolıp jar isine,
Qorlıq pen mazağına tabınsa da.

 

Jelsiz tünde jarıq ay

Jelsiz tünde jarıq ay,
Säulesi suda dirildep,
Auıldıñ janı tereñ say,
Tasığan özen kürildep.

Qalıñ ağaş japırağı
Sıbırlasıp özdi-özi,
Körinbey jerdiñ, topırağı,
Qwlpırğan jasıl jer jüzi.

Tau jañğırıp, än qosıp
Ürgen it pen aytaqqa.
Kelmep pe ediñ jol tosıp
Jolığuğa aulaqqa?

Taymañdamay tamıljıp,
Bir suınıp, bir ısıp,
Dem ala almay damıl qıp,
Eleñ qağıp, bos şoşıp.

Söz ayta almay bögelip,
Dürsil qağıp jüregi,
Twrmap pa edi süyenip,
Tamaqqa kirip iegi?

 

 

 

Qansonarda bürkitşi şığadı añğa

 

Qansonarda bürkitşi şığadı añğa,
Tastan tülki tabılar añdığanğa.
Jaqsı at pen tatu joldas - bir ğanibet,
Iñğaylı ıqşam kiim añşı adamğa.
Salañ etip jolıqsa qaytqan izi,
Sağadan sımpıñ qağıp iz şalğanda.
Bürkitşi tau basında, qağuşı oyda,
İzdiñ betin tüzetip añdağanda.
Tomağasın tartqanda bir qırımnan,
Qıran qws közi körip samğağanda.
Tömen wşsam tülki örlep qwtılar dep,
Qandıköz qayqañ qağıp şıqsa aspanğa,
Köre twra qaladı qaşqan tülki,
Qwtılmasın bilgen soñ qwr qaşqanğa.
Auzın aşıp, qoqaqtap, tisin qayrap,
O da talas qıladı şıbın janğa.
Qızıq körer, köñildi bolsa añşılar,
Şabar jerin qaramay jığılğanğa.
Qırıq pışaqpen qırjıñdap twrğan tülki,
O dağı osal jau emes qıran pañğa.
Segiz nayza qolında, köz audarmay,
Batır da ayal qılmaydı erteñ tañğa.
Qanat, qwyrıq suıldap, ısqıradı,
Kökten qıran sorğalap qwyılğanda.
Jarq-jwrq etip ekeui ayqasadı,
Jeke batır şıqqanday qan maydanğa.
Bireui - kök, bireui — jer tağısı,
Adam üşin batısıp qızıl qanğa.
Qar - appaq, bürkit - qara, tülki - qızıl,
Wqsaydı hassa swlu şomılğanğa.
Qara şaşın köterip eki şıntaq,
O da bülk-bülk etpey me sipanğanda,
Appaq et, qıp-qızıl bet, jap-jalañaş,
Qara şaş qızıl jüzdi jasırğanda.
Küyeui er, qalıñdığı swlu bolıp,
Jäne wqsar tar tösekte jolğasqanğa.
Art jağınan jaurını bülkildeydi,
Qıran büktep astına däl basqanda.
Qwsı da iesine qorazdanar,
Alpıs eki aylalı tülki alğanda.
«Üyirimen üş toğız» dep jımıñdap,
Jası ülkeni janına baylanğanda.
Silke kiip tımaqtı, nasıbaydı
Bir atasıñ köñiliñ jaylanğanda.
Taudan jide tergendey ala berse,
Bir jasaysıñ qwmarıñ är qanğanda.
Kökirekte jamandıq eş niet joq,
Añ boladı keñesiñ qws salğanda.
Eşkimge ziyanı joq, özim körgen
Bir qızıq isim eken swm jalğanda.
Kökiregi sezimdi, köñili oylığa
Bäri de anıq twrmay ma oylanğanda.
Wqpassıñ üstirt qarap bwlğaqtasañ,
Suretin köre almassıñ, köp baqpasañ.
Köleñkesi tüsedi kökeyiñe,
Är sözin bir oylanıp salmaqtasañ.
Mwnı oqısa, jigitter, añşı oqısın,
Bile almassıñ, qws salıp däm tatpasañ.

 

 

Qartaydıq, qayğı oyladıq, wyqı sergek.

 

Qartaydıq, qayğı oyladıq, wyqı sergek.

 

Aşuıñ - aşığan u, oyıñ - kermek.
Mwñdasarğa kisi joq, sözdi wğarlıq,
Kim köñildi köterip, boladı ermek?

Jas - qartaymaq, joq - tumaq,
tuğan - ölmek,
Tağdır joq, ötken ömir qayta kelmek.
Basqan iz, körgen qızıq artta qalmaq,
Bir qwdaydan basqanıñ bäri özgermek.

Er isi aqılğa ermek, boydı jeñbek,
Önersizdiñ qılığı öle körmek.
Şığa oylamay, şığandap qılıq qılmay,
Erinşek ezdiginen köpke könbek.

Jamandar qıla almay jür adal eñbek.
Wrlıq, qulıq qıldım dep qağar kölbek.
Aramdıqtan jamandık, körmey qalmas,
Mıñ kün sınbas, bir küni sınar şölmek.

Adamzat tirilikti däulet bilmek,
Aqıl tappaq, mal tappaq, adal jürmek.
Ekeuiniñ biri joq, auıl kezip,
Ne qorlıq qwr qıljañmen kün ötkizbek?

Nadanğa aram aqıldı qwlaqqa ilmek,
Bwl sözden ertegini tez üyrenbek.
Ras sözdiñ kim biler qasietin?
Aqılsız şınğa senbey, joqqa senbek.

Qızıl aray, aq kümis, altın bergek,
Qızıqtı ertegige köterilmek.
Aqsaqaldıñ, äkeniñ, bilimdiniñ
Sözinen sırdañ tartıp, tez jirenbek.

Aqıldı qara qıldı qırıqqa bölmek,
Är närsege özindey bağa bermek.
Tarazı da, qazı da öz boyında,
Nadannıñ süyengeni köp pen dürmek.


Alaşqa işi jau bop, sırtı külmek,
Jaqının tiride añdıp, ölse ökirmek.
Bir-eki jolı bolğan kisi körse,
Qwday süyip jaratqan osı demek.

El bwzılsa, tabadı şaytan örnek,
Perişte tömenşiktep, qayğı jemek.
Özimniñ ittigimnen boldı demey,
Jeñdi ğoy dep şaytanğa bolar kömek.

Sırttansınbaq, qusınbaq, örşildenbek,
Sıbırmenen top jasap bölek-bölek.
Aramdıqpen bar ma eken jannan aspaq,
Özimen özi bir kün bolmay ma älek?

Qoldan kele bere me jwrt meñgermek?
Adaldıq, aramdıqtı kim teñgermek?!
Maqtan üşin qayratsız bolıs bolmaq,
Ittey qor bop, özine söz keltirmek.

Öleñ - sözdiñ patşası, söz sarası

Öleñ - sözdiñ patşası, söz sarası,
Qiınnan qiıstırar er danası.
Tilge jeñil, jürekke jılı tiip,
Tep-tegis jwmır kelsin aynalası.

Böten sözben bılğansa söz arası,
Ol - aqınnıñ bilimsiz bişarası.
Aytuşı men tıñdauşı köbi nadan,
Bwl jwrttıñ söz tanımas bir parası.

Äueli hayat, hädis – sözdiñ bası,
Qosarlı bäyitmısal keldi arası.
Qisınımen qızıqtı bolmasa söz,
Nege aytsın payğambar men onı allası.

Meşittiñ qwtpa oqığan ğwlaması,
Münäjät uälilerdiñ zar nalası.
Bir sözin bir sözine qiıstırar,
Ärbiri kelgeninşe öz şaması.

Öleñge ärkimniñ-aq bar talası,
Sonda da solardıñ bar tañdaması.
İşi altın, sırtı kümis söz jaqsısın
Qazaqtıñ kelistirer qay balası?

Bwrınğı eski bidi twrsam barlap,
Maqaldap aytadı eken, söz qosarlap.
Aqındarı aqılsız, nadan kelip,
Kör-jerdi öleñ qıptı joqtan qarmap.

Qobız ben dombıra alıp topta sarnap,
Maqtau öleñ aytıptı ärkimge arnap.
Är elden öleñmenen qayır tilep,
Ketirgen söz qadirin jwrttı şarlap.

Mal üşin tilin bezep, janıp jaldap,
Mal swrap bireudi aldap, bireudi arbap.
Jat elde qayırşılıq qılıp jürip,
Öz elin bay dep maqtar qwday qarğap.


 

Qayda bay maqtanşaqqa barğan tañdap,
Jisa da, bay bolmaptı, qanşa maldı ap.
Qazaqqa öleñ degen bir qadirsiz,
Bıljıraq körinedi solar dañdaq.

Eski bişe otırman bos maqaldap,
Eski aqınşa mal üşin twrman zarlap.
Söz tüzeldi, tıñdauşı, sen de tüzel,
Senderge de keleyin endi ayañdap.

Batırdı aytsam el şauıp alğan talap,
Qızdı aytsam, kızıqtı aytsam qızdırmalap,
Änşeyin kün ötkizbek äñgimege
Tıñdar ediñ är sözin mıñğa balap.

Aqıl sözge ıntasız, jwrt şabandap,
Köngenim-aq soğan dep jür tabandap.
Kisimsingen jep keter bilimsiz köp,
Jibersem, ökpeleme, köp jamandap.

Amaldap qarağaydı talğa jalğap,
Ärkim jür alar jerdiñ ebin qamdap.
Maqtan quğan, malqwmar neni wğa alsın,
Şıqpasa mıñnan bireu talğap-talğap.

Mal jiıp aramdıqpen wrlap-qarlap,
Qusıñ dese, quanıp jür alşañdap.
Qaqsa-soqsa bir payda tüse me dep,
Eldiñ bayın elirtip «jau mwndalap».

Insap, wyat, ar, namıs, sabır, talap –
Bwlardı kerek qılmas eşkim qalap.
Tereñ oy, tereñ ğılım izdemeydi,
Ötirik pen ösekti jündey sabap.

 

 

 

 

 

 

Men jazbaymın öleñdi ermek üşin

 

Men jazbaymın öleñdi ermek üşin,
Joq-bardı, ertegini termek üşin.
Kökiregi sezimdi, tili oramdı,
Jazdım ülgi jastarğa bermek üşin.
Bwl sözdi tasır wqpas, talaptı wğar,
Köñiliniñ közi aşıq, sergek üşin.

Tüzu kel, qisıq-qıñır, qırın kelmey,
Sırtın tanıp is bitpes, sırın körmey.
Şu degende qwlağıñ tosañsidı,
Ösken soñ mwnday sözdi bwrın körmey.
Tañ qalamın, aldıñğı aytqandı wqpay,
Jäne ayta ber deydi jwrt tınım bermey.

Söz ayttım «Äziret Äli», «aydaharsız»,
Mwnda joq «altın iek, sarı-ala qız».
Kärilikti jamandap, ölim tilep,
Bolsın degen jerim joq jigit arsız.
Äsire qızıl emes dep jirenbeñiz,
Tübi tereñ söz artıq, bir bayqarsız.

Batırdan barımtaşı tuar dañğoy,
Qızşıl da, qızıqşıl da äure jan ğoy.
Arsız, malsız, aqılsız, şaruasız,
Elirmeli maskünem bayqalğan ğoy.
Bes-altı misız bäñgi külse mäz bop,
Qinamay qızıl tildi kel, tildi al, qoy!

Öleñi bar önerli inim, sizge
Jalınamın, mwnday söz aytpa bizge.
Özge tügil öziñe paydası joq,
Esil öner qor bolıp keter tüzge.
Sänqoy, dañğoy, oynasşı, kerim-kerbez,
Qanşa qızıq boladı öziñizge?

 

 

 

 

 

Kwlaqtan kirip, boydı alar

 

Kwlaqtan kirip, boydı alar
Jaqsı än men tätti küy.
Köñilge türli oy salar,
Ändi süyseñ, menşe süy.

Dünie oydan şığadı,
Özimdi özim wmıtıp,
Köñilim ändi üğadı,
Jüregim boydı jılıtıp.

Añsağan şölde su tapsa,
Bas qoymay ma bastauğa?
Bireu türtse, ya qaqsa,
Boy toqtamas jasqauğa.

Bir küygizip, süygizip,
Eski ömirdi tirgizer.
Ömir tonın kigizip,
Joqtı bar qıp jürgizer.

Esitkendey boladı
Qwlağı eski sıbırdı.
Eski oyğa köñilim toladı,
Tiriltip ötken qwrğırdı.

İşip, tereñ boylaymın,
Ötken künniñ uların.
Jäne şın dep oylaymın
Jwrttıñ jalğan şuların.

Tağı sene bastaymın
Künde aldağış qularğa.
Esim şığıp qaşpaymın,
Men işpegen u bar ma?

 

 

 

 

 

Özgege, köñilim, toyarsıñ

 

Özgege, köñilim, toyarsıñ,
Öleñdi qaytip qoyarsıñ?
Onı aytqanda tolğanıp,
İştegi dertti joyarsıñ.
Sayra da zarla, qızıl til,
Qara köñilim oyansın.
Jılasın, közden jas aqsın,
Omırauım boyalsın.
Qara basqan, qañğığan,
Has nadan neni wğa alsın?
Kökireginde otı bar,
Qwlağın oylı er salsın.
Tıñdamasa eş adam,
Öz jüregim tolğansın.
Är sözine qarasın,
İştegi dertim qozğalsın.
Äuelesin, qalqısın,
Ot-jalın bop şalqısın.
Jılay-jırlay ölgende,
Arttağığa söz qalsın.
Mendey ğarip kez bolsa,
Moyın salsın, oylansın.
Qabıl körse sözimdi,
Kim tanısa, sol alsın.
Ne payda bar - mıñ nadan
Sırttan estip tañdansın.
Onan dağı bir esti
İşki sırın añğarsın.
Özderiñ de oylañdar,
Neşe türli jan barsıñ.
Ğılım da joq, mi da joq,
Daladağı añdarsıñ.
Jüregiñmen tıñdamay,
Qwlağıñmen qarmarsıñ.
Sonı körip, solarğa
Qaytip qana sarnarsıñ?!

 

 

 

 

 

Qaraşa, jeltoqsan men sol bir-eki ay

 

Qaraşa, jeltoqsan men sol bir-eki ay —
Qıstıñ bası biri erte, bireui jäy.
Erte barsam jerimdi jep qoyam dep,
Iqtırmamen küzeude otırar bay.

Kedeydiñ özi jürer maldı bağıp,
Otıruğa otın joq üzbey jağıp.
Toñğan iin jılıtıp, tonın ilep,
Şekpen tiger qatını bürseñ qağıp.

Jas balağa ot ta joq twrğan mazdap,
Taltayıp qaqtana almay, öle jazdap.
Kempir-şalı bar bolsa, qanday qiın,
Bir jağınan qısqanda o da azınap.

Käri qoy eptep soyğan baydıñ üyi,
Qay jerinde kedeydiñ twrsın küyi?
Qara qidan orta qap wrıspay berse,
O da qılğan kedeyge ülken sıyı.

Qar jausa da, toñbaydı bay balası,
Üy jılı, kiiz twtqan aynalası.
Bay wlına jalşı wlı jalınıştı,
Ağıp jürip oynatar közdiñ jası.

Bay üyine kire almas twra wmtılıp,
Bala şıqsa asınan üzip-jwlıp,
Iq jağınan sol üydiñ wzap ketpes,
Üygen jüktiñ kün jağın orın qılıp.

Äkesi men şeşesi balanı añdır,
O da öziñdey it bolsın, azğır-azğır.
Asın jöndep işe almay qısıladı,
Qwrbısınan wyalıp öñşeñ jalbır.

Jalşı üyine janı aşıp, as bermes bay,
Artıq qayır artıqşa qızmetke oray.
Bayda meyir, jalşıda peyil de joq,
Añdıstırğan ekeuin qwdayım-ay!

Alsa da ayanşaqtau kedey sorlı,
Eñbek bilmes baydıñ da joq qoy ornı.
Jas bala, kempir-şalın tentiretpey,
Bir qıs saqta, tas bolma sen de o qwrlı.

 

Bilimdiden şıqqan söz

 

Bilimdiden şıqqan söz
Talaptığa bolsın kez.
Nwrın, sırın köruge
Kökreginde bolsın köz.

Jüregi – ayna, köñigi – oyau,
Söz tıñdamas ol bayau.
Öz öneri twr tayau,
Wqpasın ba sözdi tez?

Äblet basqan elerme,
Sözge juıq keler me?
Tüzu sözge sener me
Tüzelmesin bilgen ez?

«Aytşı-aytşılap» jalınar,
Wqqış jansıp şabınar.
Wqpay jatıp jalığar,
Wyqılı-oyau boyküyez.

Jas baladay jeñsik qoy,
Baylaulı emes aqıl, oy,
Oylağanı – ayt pen toy,
Irjañ – qıljañ it minez.

Swlu qız ben ya batır
Bolmağan soñ, täñri alğır,
Şığıp keter, ya qalğır,
Oğan aqıl – aram bez.

Jaqsığa aytsañ, janı erip,
Wğar köñil şın berip,
Dertti işine em körip,
Nege altındı desin jez.

«Oy, täñir – ayşıl» ker esek,
Qulıq, swmdıq ne ösek.
Bolmağan soñ, bir esep –
Meyili qamqa, meyili böz.

Qaqtağan aq kümistey keñ mañdaylı

Qaqtağan aq kümistey keñ mañdaylı
Alası az qara közi nwr jaynaydı.
Jiñişke qara qası sızıp qoyğan,
Bir jaña wqsatamın tuğan aydı.
Mañdaydan tura tüsken qırlı mwrın,
Aqşa jüz, alqızıl bet til baylaydı.
Auzın aşsa, köriner kirsiz tisi,
Sıqıldı qolmen tizgen, qaynaydı.
Söylese, sözi ädepti, äm mağınalı,
Külkisi beyne bwlbwl qws sayraydı.
Jwp-jwmır, aq torğınday moyını bar,
Ülbiregen tamağın kün şalmaydı.
Taqtaday jauırını bar, iığı tik,
Eki alma keudesinde qisaymaydı.
Soraqı wzın da emes, qısqa da emes,
Näzik bel tal şıbıqtay bwrañdaydı.
Etindey jas balanıñ bilegi bar,
Äjimsiz aq sausağı iske ıñğaylı.
Qolañ qara şaşı bar jibek taldı
Torğınday tolqın wrıp köz tañdaydı.

Qanday qızda läzzat bar jan tatpağan?
Swluı bwl zamannıñ tek jatpağan.
On segiz, on toğızğa kelgennen soñ,
Alması ökpe bolar qol batpağan.
Bwlardıñ keybiriniñ minezderi –
Eş närse kömegensip bwrtaqtağan.
Keybiri jaydarı, aşıq bolamın dep,
Orınsız adamdarmen jırtaqtağan.
Äuelde swlu jayı bizge mälim,
Jigitti jwrt maqtağan qız jaqtağan.
Key jigit maqtan üşin qılıq qılmay,
Boyına maydalıqpen sır saqtağan.
Key jigit arsızdıqpen wyatsınbay,
Qolı jetpes närsege tırtaqtağan.
Orındı iske jürip, oy tappağan,
Ne bolmasa jwmıs qıp, mal baqpağan.
Qasietti bolmaydı onday jigit
Änşeyin qwr bekerge bwlğaqtağan.

 

 

 

 

 

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim

 

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim!
Sayalamay, say tappay,
Ne kün tudı basıña
Küni-tüni jay tappay?
Sen jayıña jürgenmen,
Qız öle me bay tappay?
Tün kezgeniñ maqwl ma,
Jan-jağıña jaltaqtay?
Ölermin dep jürmisiñ,
Mwnan basqa jan tappay?

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim!
Sabır tübi – sarı altın.
Sabır qılsın, jayıñdı
Biler me eken bekzatım?
Köñil aulap, söz aytar
Aradağı tilhatım,
Ağın suday ekpindep,
Layı joq suatım,
Auru da emes, sau da emes,
Qwrıdı äl-quatım.

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim!
Sana qılma bekerge.
San qılğanmen payda joq,
Dünie dayar öterge,
Ajal dayar jeterge.
Qoş, qız alsın qoynına,
Beynet körmey, däulet joq.
Äli batıp keterge,
Onımenen boyıña
Iman, däulet biter me?
Adaldı satsañ aramğa,
Qwday qabıl eter me?
Qız süyedi meni dep,
Oğan köñil köterme!

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim!
Sarqa berme sanasın.
Bärin öziñ bilseñ de,
Äli-aq öziñ tanasıñ.
Örtenesiñ, janasıñ.
Öz-öziñnen beynetke
Öz basıñdı salasıñ.
Qay mezgilde toyğızdıñ
Ayudayın ağasın,
Qatını men qalaşın?
Qarsaq jortpas qara adır,
Qaramay nege şabasıñ?
Sonda täuir bola ma,
Wstap ap bireu sabasın?
Kiimiñdi tonasın,
Elge de külki bolasıñ.

Sap, sap, köñilim, sap, köñilim!
Sağınışqa sarğayma!
Jay jürseñ de qız qumay,
Seni bireu qarğay ma?
Qız izdeseñ, qalıñ ber,
Mwnım aqıl bolmay ma?
Körip alsañ köriktini,
Tañdap alsañ tektini,
Sonda da köñil tolmay ma?

 

 

Segiz ayaq

Alıstan sermep,
Jürekten terbep,
Şımırlap boyğa jayılğan.

Hiuadan şauıp,
Qisının tauıp,
Tağını jetip qayırğan.

Tolğauı toqsan qızıl til,
Söyleymin deseñ öziñ bil.
Ötkirdiñ jüzi,
Kesteniñ bizi,
Örnegin sendey sala almas.

Bilgenge marjan,
Bilmeske arzan,
Nadandar bahra ala almas.

Qinalma beker til men jaq,
Köñilsiz qwlaq, oyğa olaq.
Basında mi joq,
Özinde oy joq,
Külkişil kerdeñ nadannıñ

Köp aytsa köndi,
Jwrt aytsa boldı –
Ädeti nadan adamnıñ.

Boyda qayrat, oyda köz,
Bolmağan soñ aytpa söz.
Atadan altau,
Anadan töpteu,
Jalğızdıq körer jerim joq.

Ağayın bek köp,
Aytamın eptep.
Sözimdi wğar elim joq.
Molasınday baqsınıñ,
Jalğız qaldım – tap şınım!

 

 

 

 

 

Közimniñ qarası

Közimniñ qarası,
Köñilimniñ sanası.
Bitpeydi iştegi,
Ğaşıqtıñ jarası.
Qazaqtıñ danası,
Jası ülken ağası.
“Bar” demes sendey bir,
Adamnıñ balası.
Jılayın, jırlayın,
Ağızıp köz mayın.
Aytuğa kelgende,
Qalqama söz dayın.
Jürekten qozğayın,
Ädepten ozbayın.
Özi de bilmes pe,
Köp söylep, sozbayın.

 

 

 

Jelsiz tünde jarıq ay

 

Jelsiz tünde jarıq ay,
Säulesi suda dirildep,
Auıldıñ janı tereñ say,
Tasığan özen kürildep.

Qalıñ ağaş japırağı
Sıbırlasıp özdi-özi,
Körinbey jerdiñ, topırağı,
Qwlpırğan jasıl jer jüzi.

Tau jañğırıp, än qosıp
Ürgen it pen aytaqqa.
Kelmep pe ediñ jol tosıp
Jolığuğa aulaqqa?

Taymañdamay tamıljıp,
Bir suınıp, bir ısıp,
Dem ala almay damıl qıp,
Eleñ qağıp, bos şoşıp.

Söz ayta almay bögelip,
Dürsil qağıp jüregi,
Twrmap pa edi süyenip,
Tamaqqa kirip iegi?

 

 

 

Qarañğı tünde"

audarma

Qarañğı tünde tau qalğıp,
Wyqığa keter balbırap.
Dalanı jım-jırt del-sal ğıp
Tün basadı salbırap.

Şañ şığarmas jol-dağı,
Silkine almas japıraq.
Tınşığarsıñ sen-dağı
Sabır qılsañ azıraq.

Lermontovtan

"Gornıe verşinı"

Gornıe verşinı
Spyat vo t'me noçnoy,
Tihie dolinı
Polnı svejey mgloy.

Ne pılit doroga,
Ne drojat listı,
Podojdi nemnogo,
Otdohneş' i tı.

Geteden

Johann Wolfgang von Goethe

"Wanderers Nachtlied"

Über allen Gipfeln
Ist Ruh,
In allen Wipfeln
Spürest du

Kaum einen Hauch;
Die Vögelein schweigen in Walde.
Warte nur, balde
Ruhest du auch.

0 pikir